Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam xung quanh vấn đề này.
Gia tăng biện pháp SPS, tiềm ẩn rủi ro
- Thưa ông, vì sao việc cập nhật biện pháp SPS của các thị trường RCEP và Trung Quốc hiện nay lại đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản?
Ông Ngô Xuân Nam: Các thị trường nhập khẩu hiện có nhiều thay đổi liên quan đến các biện pháp an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật (biện pháp SPS), trong đó chủ yếu là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dư lượng kháng sinh hay phụ gia thực phẩm. Nếu doanh nghiệp không cập nhật kịp thời thì nguy cơ bị cảnh báo, tạm dừng nhập khẩu hoặc trả hàng là rất lớn.
Sầu riêng đang là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam.
Riêng trong năm 2025, khối thị trường RCEP đã phát đi 234/971 thông báo SPS của 166 thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), chiếm khoảng 24%. Chỉ trong hơn 4 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ này đã tăng lên hơn 28%.
Đáng chú ý, Trung Quốc đang là một trong những thị trường thiết lập hoặc thay đổi nhiều biện pháp SPS. Chỉ riêng ngày 12/5/2026, nước này đã ban hành 25 thông báo mới liên quan đến an toàn thực phẩm, chủ yếu về phụ gia thực phẩm.
Điều này cho thấy, doanh nghiệp không thể xuất khẩu theo kinh nghiệm như trước mà phải thường xuyên theo dõi, cập nhật quy định kỹ thuật của thị trường.
- Nhiều doanh nghiệp hiện quan tâm đến Nghị định 280 của Hải quan Trung Quốc. Ông đánh giá tác động của quy định này như thế nào?
Ông Ngô Xuân Nam: Có thể khẳng định, Việt Nam hoàn toàn chủ động trong việc triển khai Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc.
Thực tế, ngay từ đầu năm 2025, khi phía Trung Quốc đưa dự thảo lấy ý kiến, Văn phòng SPS Việt Nam đã gửi văn bản tới các địa phương, hiệp hội ngành hàng và cơ quan chuyên môn để góp ý. Sau khi nghị định được ban hành chính thức vào tháng 10/2025, chúng tôi tiếp tục ban hành nhiều văn bản đến các cơ quan thẩm quyền, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp để nghiên cứu triển khai.
Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam. Ảnh: danviet.vn
Về bản chất, Nghị định 280 là phiên bản sửa đổi, nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai Lệnh 248 từ năm 2022 nên hiện nay có đầy đủ cơ sở để thích ứng với quy định mới.
Đến nay, Việt Nam đã có gần 4.000 mã sản phẩm được cấp phép xuất khẩu vào Trung Quốc theo Lệnh 248. Trong đó, khoảng 50% là các sản phẩm doanh nghiệp có thể tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER mà không cần thông qua cơ quan có thẩm quyền. Đây là lợi thế rất lớn cho các doanh nghiệp chế biến nông sản, thực phẩm có mức độ rủi ro thấp.
- Những điểm mới nào trong Nghị định 280 mà doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý?
Ông Ngô Xuân Nam: Điểm quan trọng nhất là doanh nghiệp phải xác định rõ sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay tự đăng ký.
Theo quy định mới, có 2.589 nhóm sản phẩm bắt buộc phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trước khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, ngoài nhóm này vẫn còn nhiều mặt hàng doanh nghiệp có thể tự đăng ký trực tiếp.
Bên cạnh đó, quy trình đăng ký cũng thay đổi. Trước đây, cơ quan quản lý chuyên ngành của Việt Nam trực tiếp gửi hồ sơ sang phía Trung Quốc. Nay doanh nghiệp phải tự chuẩn bị hồ sơ, xin thư giới thiệu của cơ quan có thẩm quyền rồi chủ động đăng ký trên hệ thống CIFER.
Một điểm mới rất tích cực là phần lớn mã đăng ký sẽ được gia hạn tự động. Từ ngày 1/6/2026, chỉ còn nhóm tổ yến và sản phẩm thịt phải thực hiện gia hạn thủ công. Điều này giúp giảm đáng kể áp lực thủ tục cho doanh nghiệp.
- Nhiều doanh nghiệp lo ngại xuất khẩu sầu riêng sẽ bị ảnh hưởng bởi Nghị định 280. Quan điểm của ông thế nào về vấn đề này?
Ông Ngô Xuân Nam: Sầu riêng không bị ảnh hưởng bởi Nghị định 280.
Các doanh nghiệp đã được cấp mã trước đây vẫn tiếp tục hoạt động bình thường. Những sản phẩm đã đăng ký theo hình thức “danh sách”, như sầu riêng, thanh long hay các mặt hàng có mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, vẫn thực hiện theo các nghị định thư và thỏa thuận song phương hiện hành.
Doanh nghiệp cần lưu ý phân biệt rõ giữa nhóm hàng đăng ký theo danh sách và nhóm hàng tự đăng ký để tránh nhầm lẫn trong quá trình thực hiện.
Doanh nghiệp phải chủ động hồ sơ, kiểm soát từ vùng nguyên liệu
Theo ông, doanh nghiệp cần làm gì để hạn chế rủi ro khi xuất khẩu vào thị trường RCEP và Trung Quốc?
Ông Ngô Xuân Nam: Doanh nghiệp phải nghiên cứu kỹ quy định của thị trường nhập khẩu trước khi xuất khẩu. Muốn tham gia thị trường nào thì phải hiểu rõ “luật chơi” của thị trường đó.
Thứ nhất, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin SPS thường xuyên, đặc biệt là các quy định về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Thứ hai, doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ chính xác tuyệt đối. Chỉ cần sai một ký tự trong tên doanh nghiệp, địa chỉ hay mã sản phẩm, hệ thống tự động của Hải quan Trung Quốc có thể từ chối hồ sơ hoặc tạm dừng nhập khẩu.
Thứ ba, doanh nghiệp phải thường xuyên kiểm tra hiệu lực mã số xuất khẩu, bảo đảm thông tin trên hồ sơ, bao bì, nhãn mác và tờ khai hải quan thống nhất hoàn toàn.
Thứ tư, doanh nghiệp nên ưu tiên phát triển các sản phẩm chế biến, sản phẩm rủi ro thấp để tận dụng cơ chế tự đăng ký thuận lợi hơn khi xuất khẩu sang Trung Quốc.
Thứ năm, cần tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói và chế biến. Đây là yêu cầu bắt buộc nếu muốn xuất khẩu bền vững vào các thị trường tiêu chuẩn cao như RCEP, Nhật Bản hay Trung Quốc.
- Xin cảm ơn ông!
Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, về bản chất là phiên bản sửa đổi và nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây. Tuy nhiên, điểm thay đổi đáng chú ý là Trung Quốc đang chuyển mạnh sang cơ chế quản lý số hóa, dựa trên đánh giá rủi ro và hậu kiểm.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp không thể tiếp tục làm hồ sơ theo cách “sai đâu sửa đó” như trước. Hệ thống quản lý của Hải quan Trung Quốc hiện đã được tự động hóa ở mức rất cao. Chỉ cần sai lệch một ký tự hoặc thông tin không đồng nhất giữa hồ sơ đăng ký, bao bì sản phẩm và tờ khai hải quan, doanh nghiệp cũng có thể bị tạm dừng nhập khẩu.