Đổi mới mô hình quản trị để doanh nghiệp nhà nước dẫn dắt tăng trưởng

Nghị quyết số 79-NQ/TW tạo bước chuyển về tư duy phát triển

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số và bước vào giai đoạn phát triển mới, đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết. 

Phát biểu tại tọa đàm trực tuyến "Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới" do Tạp chí Kinh tế Tài chính tổ chức chiều ngày 29/7, bà Vũ Thị Ánh Hồng, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế Tài chính cho biết: Theo báo cáo của Bộ Tài chính tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp tháng 7/2026, khu vực kinh tế nhà nước hiện có 695 doanh nghiệp đang nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng của nền kinh tế như năng lượng, hạ tầng, viễn thông, tài chính, vận tải, khai khoáng và quốc phòng, an ninh.

Năm 2025, khu vực này có tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế khoảng 261 nghìn tỷ đồng.

"Đổi mới mô hình quản trị không còn là câu chuyện nội bộ của từng doanh nghiệp nhà nước mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để khu vực này hoàn thành sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, bà Hồng nhấn mạnh.

Bà Hồng cho rằng, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã xác định rõ yêu cầu cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước. Theo đó, việc áp dụng công nghệ tiên tiến và mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế sẽ giúp phát huy hiệu quả các nguồn lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới.

Làm rõ thêm những điểm mới của Nghị quyết số 79-NQ/TW, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, điểm đột phá đầu tiên là xác lập lại vai trò của doanh nghiệp nhà nước. "Doanh nghiệp nhà nước còn có một sứ mệnh khác là tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực thúc đẩy các ngành, các lĩnh vực then chốt, những thành phần kinh tế khác phát triển”, bà Thuỷ khẳng định.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải chủ động liên kết với các khu vực kinh tế khác trong nghiên cứu, phát triển khoa học công nghệ, xây dựng chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo.

Một điểm mới khác là yêu cầu phát triển các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớn trong những ngành, lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, gắn với quá trình cơ cấu lại vốn nhà nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 79-NQ/TW lần đầu tiên đặt mục tiêu đến năm 2030 các tập đoàn, tổng công ty phải tiệm cận các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực OECD.

Đánh giá sau hơn 6 tháng triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW, bà Thủy cho rằng, khoảng thời gian này chưa đủ dài để tạo ra những chuyển biến rõ nét về kết quả hoạt động. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là nhận thức của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và xã hội về yêu cầu đổi mới đã thay đổi tích cực.

"Với những yêu cầu của Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng như việc tổ chức tuyên truyền chính sách, đồng hành cùng doanh nghiệp trong thời gian qua đã thay đổi cơ bản nhận thức của doanh nghiệp nhà nước cũng như cộng đồng doanh nghiệp”, bà Thuỷ nhận định. Theo bà, để hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết, ngoài việc hoàn thiện thể chế, mỗi doanh nghiệp phải chủ động xây dựng chiến lược và chương trình hành động cụ thể.

Ở góc độ chuyên gia, ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã tạo ra bước chuyển mạnh về tư duy đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Theo ông Bình, nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước chủ yếu thực hiện vai trò ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn thì nay phải trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng. "Khu vực kinh tế nhà nước hiện nay phải chủ động trong quá trình tăng trưởng, là lực lượng dẫn dắt, kiến tạo cho quá trình phát triển chứ không còn đơn thuần là ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế”, ông Bình nhấn mạnh.

Đại diện Economica Việt Nam cho rằng, chính sự thay đổi về tư duy này sẽ tạo nền tảng cho hàng loạt thay đổi về quản trị, tổ chức và cơ chế vận hành của doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới.

Tháo gỡ nút thắt để hiện thực hóa mục tiêu

Bên cạnh những cơ hội mà Nghị quyết số 79-NQ/TW mở ra, các diễn giả cũng chỉ ra không ít khó khăn trong quá trình đổi mới quản trị. Theo bà Nguyễn Thu Thủy, việc áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vừa là thách thức của doanh nghiệp nhà nước vừa là thách thức chung của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Trong nhiều năm qua, các doanh nghiệp thường tập trung vào các chỉ tiêu doanh thu, lợi nhuận, nộp ngân sách hay hiệu quả sản xuất kinh doanh, trong khi công tác quản trị chưa được quan tâm tương xứng.

Bà cho rằng, việc áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại đòi hỏi nguồn lực lớn về tài chính, nhân lực, kinh nghiệm và thời gian. Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn phải kéo cả chuỗi giá trị cùng nâng cao tiêu chuẩn quản trị để đáp ứng các yêu cầu phát triển bền vững. "Mục tiêu đó đối với cơ quan quản lý nhà nước cũng có thách thức, cần sự chia sẻ, chuẩn bị và vào cuộc của rất nhiều bên”, bà Thuỷ đánh giá.

Đồng tình với nhận định này, ông Lê Duy Bình cho rằng, một trong những nút thắt lớn nhất hiện nay là chưa tách bạch đầy đủ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu và bộ máy điều hành doanh nghiệp.

Theo ông Bình, nếu doanh nghiệp được trao quyền tự chủ nhiều hơn, các quyết định đầu tư và kinh doanh sẽ gần thị trường hơn, giảm bớt sự phụ thuộc vào quy trình hành chính, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

Bên cạnh đó, việc nâng cao tính độc lập của hội đồng quản trị, minh bạch thông tin và tăng cường trách nhiệm giải trình cũng là những yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp nhà nước từng bước tiệm cận các chuẩn mực OECD. "Việc minh bạch hóa thông tin sẽ giúp cho các doanh nghiệp nhà nước chịu sự giám sát, kỷ luật chặt chẽ hơn của thị trường", ông Bình cho biết.

Theo ông Lê Duy Bình, một yêu cầu quan trọng khác là tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước và các khu vực kinh tế khác trong tiếp cận các nguồn lực phát triển. Ông cũng lưu ý rằng, sự bình đẳng vừa nằm ở việc tiếp cận vốn, cơ hội kinh doanh vừa bao gồm cả khả năng thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, bởi đây đang là điểm yếu của nhiều doanh nghiệp nhà nước.