Đổi tiền lì xì Tết: Hành vi tiềm ẩn rủi ro pháp lý

Mạng xã hội “nhộn nhịp” dịch vụ đổi tiền mới

Mỗi dịp gần Tết, thị trường đổi tiền lẻ, tiền mới trở nên náo nhiệt hơn bao giờ hết trên các nền tảng số. Từ các bài viết công khai đến các hội nhóm kín trên Facebook và cả “thị trường Tiktok”, dịch vụ này đã thu hút lượng lớn sự quan tâm và có thể dễ dàng tiếp cận người dân khi hàng loạt bài đăng quảng cáo, hoạt động công khai với tần suất dày đặc.

Tại đây, các dịch vụ quảng cáo đổi tiền mới cung cấp đầy đủ mọi loại mệnh giá từ 1.000 đồng đến 500.000 đồng, cam kết tiền nguyên cọc, nguyên seri, đủ số lượng tờ. Đồng thời đưa ra những chính sách hấp dẫn như phí chênh lệch thấp, cam kết tiền thật và sẵn sàng giao hàng tận nhà cho khách kiểm tra trước khi thanh toán. 

Theo quảng cáo, “hàng” luôn sẵn đủ mệnh giá, ưu đãi phí tốt nếu đổi sớm, thậm chí còn tuyển sỉ, cộng tác viên và cam kết có chiết khấu xứng đáng.

Theo khảo sát của phóng viên Báo Công Thương, có rất nhiều hội, nhóm, bài đăng quảng cáo dịch vụ này, các bài viết đều thu hút lượng quan tâm lớn. Thậm chí, nhiều cá nhân còn chạy quảng cáo để bài đăng tiếp cận dễ dàng tới khách hàng.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về chi phí đổi tiền, một tài khoản cung cấp dịch vụ đổi tiền mới trên Facbook có tên T.T.X cho biết, đối với tiền mệnh giá 1.000 đồng, phí đổi lên tới 22%, yêu cầu đổi tối thiểu từ 1 triệu đồng; tiền mệnh giá 2.000 và 5.000 đồng có mức phí lần lượt là 3,2% và 3%; tiền mệnh giá 10.000 đồng là 2,8%; mệnh giá 20.000 đồng có phí 3,5%; 50.000 đồng phí 3,2%; 100.000 và 200.000 đồng có phí là 1,8%. Ví dụ, muốn đổi một tệp tiền 100 tờ mệnh giá 50.000 đồng, trị giá 5 triệu đồng, người đổi sẽ phải trả phí là 160.000 đồng.

Bên cạnh tiền mới “nguyên đai, nguyên kiện” thường được quảng cáo, thị trường còn xuất hiện loại tiền “lướt” - tức tiền đã được chọn lọc lại, không cùng seri, độ mới khoảng 90 - 99%. Mức phí đổi tiền lướt thường thấp hơn khoảng 50% so với tiền mới.

Khi được hỏi về phương thức giao, nhận tiền, người này cho biết, khách hàng có nhu cầu đổi tiền chuyển khoản trước một khoản để đặt cọc số tiền cần đổi và cung cấp địa chỉ, thông tin, sẽ có người giao đến tận nơi, sau đó kiểm tra và thanh toán nốt phần còn lại.

Rủi ro tiềm ẩn từ dịch vụ đổi tiền mới có thu phí

Thực tế đã có rất nhiều trường hợp bị lợi dụng và trở thành nạn nhân của tội phạm lừa đảo khi “lấy tiền thật để đi mua tiền giả”. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, luật sư Trần Hữu Thung - Công ty Luật Trần Nguyên, Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cho biết, các giao dịch đổi tiền lẻ, tiền mới đủ tiêu chuẩn lưu thông cho mục đích lì xì giữa các cá nhân với nhau hiện nay chưa có quy định pháp luật điều chỉnh trực tiếp, cũng như chưa có quy định cấm rõ ràng đối với hoạt động này.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất của hoạt động đổi tiền lẻ dịp tết Nguyên đán. Cụ thể, ngoài những dịch vụ đổi tiền có thu phí, đối với giao dịch đổi tiền đồng Việt Nam (VND) mang tính cá nhân, không thường xuyên và không tổ chức thành hoạt động kinh doanh, hiện tại chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để khẳng định đây là hành vi vi phạm pháp luật.

Song, Luật sư Trần Hữu Thung cũng cảnh báo người dân cần cảnh giác với rủi ro lớn về vi phạm quản lý ngoại hối. Cụ thể, nếu việc đổi tiền có liên quan đến ngoại tệ, chẳng hạn đổi từ VND sang USD hoặc ngược lại, hành vi này rất dễ bị xem là mua, bán ngoại tệ trái phép. Về nguyên tắc, người dân khi tham gia sử dụng các dịch vụ đổi tiền có liên quan đến ngoại tệ cũng không hoàn toàn đứng ngoài rủi ro pháp lý, bởi pháp luật về quản lý ngoại hối xử lý cả bên mua và bên bán, không phân biệt bên nào là người cung cấp hay người sử dụng dịch vụ.

Trường hợp đó, cả người cung cấp dịch vụ lẫn người sử dụng dịch vụ đều có thể bị xử phạt vi phạm hành chính lên đến 20 triệu đồng theo Điều 23 Nghị định 88/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2029 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Từ sau ngày 9/2/2026, khi Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng có hiệu lực, mức xử phạt đối với hành vi này có thể tăng lên đến 30 triệu đồng, kèm theo biện pháp tịch thu toàn bộ số tiền giao dịch.

Không chỉ đối mặt với rủi ro về vi phạm quản lý ngoại hối mà hành vi đổi tiền còn bị đánh giá là hoạt động dịch vụ tiền tệ trái phép khi hoạt động đổi tiền có phí được thực hiện thường xuyên, có tổ chức, quảng cáo công khai, nhận đặt cọc, gom tiền đổi với số lượng lớn và thu phí như một nguồn lợi nhuận ổn định. Đây là khu vực “vùng xám” pháp lý và tiềm ẩn rủi ro bị xử lý đối với người cung cấp dịch vụ.

Các giao dịch đổi tiền lẻ qua mạng xã hội hoặc các kênh không chính thức còn tiềm ẩn nhiều rủi ro khó kiểm soát như nguy cơ bị lừa đảo, mất tiền đặt cọc, bị đánh tráo tiền thật - tiền giả, hoặc phát sinh tranh chấp do giao dịch thường diễn ra không có hợp đồng, không có cơ chế bảo đảm an toàn.

Từ góc độ phòng ngừa rủi ro pháp lý và tài chính, luật sư Trần Hữu Thung cho rằng: “Người dân không nên tham gia các dịch vụ đổi tiền tự phát, đặc biệt là các dịch vụ quảng cáo công khai, thu phí cao hoặc yêu cầu đặt cọc trước”.

Pháp luật hiện hành có quy định cụ thể về hoạt động thu, đổi tiền bị rách nát, hư hỏng, không đủ tiêu chuẩn lưu thông, chủ yếu tại Thông tư số 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Nghị định số 88/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. Đây là hoạt động nghiệp vụ của Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng, tổ chức tín dụng theo quy định của pháp luật.

Theo các quy định này, việc thu, đổi tiền chỉ áp dụng đối với Kho bạc Nhà nước và các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, hoạt động thu, đổi tiền theo Thông tư 25/2013/TT-NHNN hoàn toàn khác với hoạt động đổi tiền lẻ, tiền mới để lì xì dịp Tết mà người dân đang quan tâm.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, người dân có thể cân nhắc các hình thức lì xì hiện đại, an toàn và phù hợp với xu hướng số hóa, như lì xì qua ứng dụng ngân hàng, ví điện tử hoặc chuyển khoản trực tuyến, vừa đảm bảo ý nghĩa chúc Tết, vừa tránh được các rủi ro pháp lý và rủi ro gian lận không đáng có.