Đóng

Đón làn sóng đầu tư bán dẫn từ lợi thế hạ tầng năng lượng

Hạ tầng năng lượng đang trở thành lợi thế chiến lược, góp phần nâng sức cạnh tranh của Việt Nam trong thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp bán dẫn.

Hạ tầng năng lượng tạo nền tảng thu hút đầu tư bán dẫn

Trong cuộc đua phát triển công nghiệp bán dẫn, bên cạnh năng lực công nghệ và môi trường đầu tư, hạ tầng năng lượng đang trở thành một trong những điều kiện quan trọng đối với các dự án sản xuất công nghệ cao. Đặc thù của ngành bán dẫn đòi hỏi nguồn cung điện liên tục, chất lượng điện ổn định và khả năng đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng trong dài hạn.

Đối với những cơ sở sản xuất chip, điện năng không chỉ phục vụ dây chuyền máy móc mà còn duy trì hoạt động của các hệ thống phụ trợ như phòng sạch, điều hòa không khí, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và thiết bị kỹ thuật chính xác. Những biến động về nguồn điện có thể ảnh hưởng đến quá trình vận hành, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất. Vì vậy, bảo đảm an ninh cung ứng điện được xem là yếu tố cần thiết để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn.

Phát triển các nguồn điện quy mô lớn góp phần bảo đảm hạ tầng năng lượng, tạo nền tảng thu hút đầu tư vào công nghiệp bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ cao.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, nguồn điện phục vụ công nghiệp bán dẫn cần đáp ứng ba yêu cầu quan trọng: đủ, ổn định và sạch. Đây là những yếu tố mà các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm khi lựa chọn địa điểm triển khai dự án công nghệ cao, nhất là những hoạt động sản xuất đòi hỏi tiêu chuẩn vận hành nghiêm ngặt.

Ông Võ Xuân Hoài chia sẻ, trong quá trình tìm hiểu thực tế, NIC đã tiếp cận những doanh nghiệp Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực năng lượng sạch, điện gió và các giải pháp năng lượng mới. Năng lực của doanh nghiệp trong nước đang từng bước được nâng cao, tạo thêm cơ sở để cung ứng năng lượng phục vụ những khu công nghiệp có quy mô lớn. Thực tế đã có những doanh nghiệp tham gia cung cấp điện cho các tổ hợp sản xuất công nghiệp với quy mô lao động rất lớn, cho thấy tiềm năng đáp ứng nhu cầu năng lượng của khu vực sản xuất.

Đánh giá về điều kiện thu hút đầu tư, ông Võ Xuân Hoài cho rằng, cùng với những điều chỉnh chính sách thời gian qua, Việt Nam cơ bản đã có những nền tảng thuận lợi về hạ tầng năng lượng phục vụ các nhà đầu tư bán dẫn. Tuy nhiên, khả năng cung ứng điện cần được xem xét đồng thời với yêu cầu duy trì chất lượng, độ ổn định và định hướng sử dụng năng lượng sạch trong hoạt động sản xuất.

Từ góc độ phát triển công nghiệp, ba yêu cầu này có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Đủ điện giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, trong khi độ ổn định của nguồn cung quyết định khả năng duy trì dây chuyền công nghệ. Yếu tố năng lượng sạch lại gắn với chiến lược phát triển bền vững, mục tiêu giảm phát thải và những yêu cầu ngày càng cao trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Đặc biệt, việc mở rộng năng lực cung cấp năng lượng sạch có thể tạo thêm lợi thế cho các khu công nghiệp đang hướng tới thu hút dự án bán dẫn. Tuy nhiên, điện từ nguồn tái tạo cần được kết hợp với khả năng điều độ, dự phòng và các giải pháp kỹ thuật phù hợp để bảo đảm tính liên tục của nguồn cung. Đây là yêu cầu quan trọng khi chuyển từ phát triển nguồn điện đơn lẻ sang xây dựng hạ tầng năng lượng phục vụ công nghiệp công nghệ cao.

Phát triển năng lượng tái tạo góp phần đa dạng hóa nguồn cung điện, đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng sạch của các doanh nghiệp công nghệ cao.

Ở góc độ thu hút đầu tư, sự sẵn sàng của hạ tầng điện còn thể hiện ở khả năng đáp ứng nhu cầu mở rộng nhà máy trong tương lai. Các dự án bán dẫn thường gắn với thời gian đầu tư và khai thác dài hạn, do đó nhà đầu tư không chỉ quan tâm khả năng cung ứng điện tại thời điểm khởi công mà còn đánh giá triển vọng vận hành ổn định trong nhiều năm tiếp theo.

Hoàn thiện cơ chế năng lượng, đáp ứng nhu cầu dài hạn

Cùng với việc bảo đảm nguồn cung hiện tại, phát triển công nghiệp bán dẫn còn đặt ra yêu cầu xây dựng chiến lược năng lượng dài hạn. Khi các ngành công nghệ cao mở rộng quy mô, nhu cầu điện không chỉ tăng về sản lượng mà còn đòi hỏi những giải pháp cung ứng phù hợp với đặc thù vận hành, khả năng điều chỉnh phụ tải và mục tiêu phát triển bền vững.

Một trong những hướng đi đang được chú trọng là đa dạng hóa nguồn lực đầu tư cho ngành điện, tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia phát triển năng lượng tái tạo và mở rộng các phương thức cung ứng điện cho khách hàng công nghiệp lớn. Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh các dự án sản xuất công nghệ cao cần những phương án sử dụng năng lượng linh hoạt, phù hợp với chiến lược phát triển của từng doanh nghiệp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn thuộc Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, vấn đề năng lượng cho ngành công nghiệp bán dẫn đã được các cơ quan quản lý và tổ chức quốc tế quan tâm thảo luận. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Đông Nam Á (SEMI) tổ chức hội nghị chuyên đề nhằm trao đổi về những yêu cầu năng lượng đối với ngành công nghiệp này.

Ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết, Việt Nam đã có quy hoạch, định hướng phát triển nguồn điện, cùng những chính sách nhằm huy động thêm nguồn lực xã hội đầu tư vào lĩnh vực năng lượng. Trong đó, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được xem là một giải pháp quan trọng, mở rộng khả năng tham gia của khu vực tư nhân trong phát triển nguồn điện phục vụ công nghiệp công nghệ cao.

Theo Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, việc triển khai các cơ chế mới sẽ góp phần tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận những phương án sử dụng năng lượng phù hợp với nhu cầu sản xuất. Đối với công nghiệp bán dẫn, đây là yếu tố cần thiết để nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, đặc biệt khi các tập đoàn công nghệ quốc tế ngày càng chú trọng tiêu chuẩn năng lượng trong lựa chọn địa điểm đặt cơ sở sản xuất.

Thực tế, Nghị định số 57/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, thông qua lưới điện kết nối riêng hoặc lưới điện quốc gia. Cơ chế này tạo khuôn khổ pháp lý để các bên tham gia thỏa thuận, tổ chức mua bán điện theo những điều kiện được quy định, qua đó mở rộng lựa chọn cho khách hàng công nghiệp.

Công tác điều độ, vận hành hệ thống điện quốc gia đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung ổn định, đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp công nghệ cao.

Tuy nhiên, bên cạnh bài toán cung ứng năng lượng sạch, năng lực bảo đảm nguồn điện ổn định trong dài hạn cũng là vấn đề được các chuyên gia quan tâm, nhất là khi nhu cầu sử dụng điện của công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và các trung tâm dữ liệu có xu hướng gia tăng. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam, Trưởng khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho rằng, việc phát triển hạ tầng năng lượng cần được nhìn nhận không chỉ ở khả năng đầu tư nhà máy điện mà còn ở năng lực làm chủ công nghệ. Theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam, xây dựng những công trình sử dụng thiết bị nhập khẩu và vận hành được hệ thống chưa đồng nghĩa với việc đã nắm giữ các công nghệ cốt lõi của ngành năng lượng.

Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam nhận định, các trung tâm dữ liệu, hệ thống trí tuệ nhân tạo và hoạt động công nghiệp công nghệ cao sẽ đặt ra nhu cầu điện ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng nguồn cung có khả năng đáp ứng phụ tải lớn, vận hành ổn định và duy trì trong thời gian dài cần được đặt trong chiến lược phát triển năng lượng quốc gia.

Từ góc nhìn chuyên môn, Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam đề xuất Việt Nam cần tính đến điện hạt nhân như một phương án cung cấp nguồn điện quy mô lớn cho nhu cầu phát triển công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo trong tương lai. Đây là hướng cần được xem xét trong bài toán bảo đảm năng lực cung ứng điện dài hạn cho những ngành công nghiệp có yêu cầu công nghệ cao.

Đề xuất của Tiến sĩ Nguyễn Quang Nam cho thấy yêu cầu tiếp cận bài toán năng lượng từ tầm nhìn dài hạn. Tuy nhiên, việc lựa chọn phương án phát triển nguồn điện cần đặt trong tổng thể quy hoạch, đồng thời cân nhắc tiến độ đầu tư, chi phí, yêu cầu an toàn, khả năng vận hành và sự phù hợp với hệ thống điện quốc gia.

Có thể thấy, phát triển hạ tầng năng lượng cho công nghiệp bán dẫn không chỉ là câu chuyện gia tăng công suất nguồn điện. Đó còn là quá trình nâng cao độ tin cậy của hệ thống, đa dạng hóa phương thức cung ứng, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và chủ động chuẩn bị nguồn lực cho nhu cầu công nghiệp trong tương lai.

Với những cơ chế chính sách đang được hoàn thiện cùng định hướng phát triển hệ thống năng lượng theo hướng hiện đại, Việt Nam có thêm điều kiện củng cố lợi thế thu hút đầu tư bán dẫn. Bảo đảm nguồn điện đủ, ổn định và sạch không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất trước mắt mà còn tạo nền tảng để công nghiệp công nghệ cao phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam định hướng phát triển hệ thống pin lưu trữ với công suất khoảng 10.000–16.300 MW đến năm 2030. Đến năm 2050, công suất dự kiến đạt khoảng 95.983-96.120 MW. Hạ tầng lưu trữ góp phần hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo, điều hòa phụ tải và nâng cao khả năng vận hành linh hoạt của hệ thống điện quốc gia.

Minh Khôi