Chuyển dịch sinh kế từ thụ hưởng sang chủ động sản xuất
Theo bà Hồ Thị Kiên, Trưởng bản Rào Tre, bản hiện có 46 hộ dân với tỷ lệ hộ nghèo ở mức 36%. Thay vì trông chờ vào sự hỗ trợ như trước, qua hướng dẫn của Bộ đội Biên phòng và chính quyền, bà con đã biết trồng lúa, trồng cỏ nuôi gia súc và chủ động sản xuất.
Động lực chuyển dịch đến từ việc tập trung nguồn lực vào các nhu cầu thiết thực như cải thiện đất canh tác, hỗ trợ cây, con giống và hạ tầng. Cụ thể, dự án đầu tư phát triển nhóm dân tộc thiểu số rất ít người và nhóm dân tộc còn nhiều khó khăn đã hỗ trợ Tổ sản xuất bản Rào Tre với 20 hộ, gồm 5 hộ nghèo, 12 hộ cận nghèo và 3 hộ đã thoát nghèo. Người dân được hỗ trợ cải tạo đồng ruộng, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mua máy cày làm đất, cấp giống cỏ, giống ngô, phân bón, bò nái sinh sản, đưa chuồng trại ra xa nơi ở, đồng thời được tập huấn kỹ thuật và tham quan học tập kinh nghiệm.
Sau hành trình dài hội nhập, trọng tâm chính sách tại bản Rào Tre hiện nay đã chuyển sang bài toán phát triển bền vững.
Sự thay đổi về tư liệu sản xuất đã định hình nên những nhóm sinh kế rõ nét, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng dưới chân núi Ka Đay như trồng cây dó trầm, chăn nuôi bò, nuôi gà, trồng lúa nước và trồng cỏ làm thức ăn dự trữ cho gia súc. Tại địa bàn, nhiều hộ dân đã biết kết hợp linh hoạt đa nguồn thu để tái đầu tư, phát triển bền vững.
Anh Hồ Xuân Nam, người dân bản Rào Tre chia sẻ, gia đình anh đã biết trồng cây dó, nuôi gà và được hỗ trợ hai con bò. Sự hỗ trợ của Nhà nước và xã về nhà ở, nương vườn và bò chăn nuôi đã giúp cuộc sống gia đình anh Nam tốt hơn rất nhiều. Ngoài ra, vợ chồng anh còn làm việc tại các khu công nghiệp để tăng thu nhập và nuôi các con ăn học.
Đáng chú ý, một bộ phận thanh niên đã rời bản đi làm công nhân tại các doanh nghiệp ở ngoài tỉnh, tích lũy thu nhập gửi về sửa sang nhà cửa và mua sắm vật dụng sinh hoạt.
Nhiều mô hình trồng cây dó trầm được triển khai với niềm tin tạo sinh kế lâu dài cho bà con.
Thực tế tại Rào Tre cho thấy, việc hỗ trợ luôn phải gắn với hướng dẫn, theo dõi để người dân tự duy trì sinh kế. Nhiệm vụ này được Tổ công tác Rào Tre thuộc Đồn Biên phòng Bản Giàng (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Hà Tĩnh) thực hiện xuyên suốt nhiều năm qua.
Thiếu tá Đoàn Văn Tiệp, Tổ trưởng Tổ công tác Rào Tre cho biết, song hành với nhiệm vụ cốt lõi là bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, lực lượng cán bộ, chiến sỹ tại đồn luôn xác định việc đồng hành cùng đồng bào phát triển kinh tế và ổn định đời sống là nhiệm vụ trọng tâm.
"Phương thức hỗ trợ được chúng tôi cụ thể hóa đến từng hộ gia đình: đối với chăn nuôi, cán bộ biên phòng trực tiếp kiểm tra thể trạng vật nuôi và hướng dẫn quy trình phòng dịch bệnh; đối với lâm nghiệp và cây kinh tế, đơn vị bám sát toàn bộ quy trình kỹ thuật chăm sóc cây dó trầm từ khâu bón phân đến làm cỏ, đồng thời liên tục nghiên cứu các mô hình canh tác mới có hiệu quả kinh tế cao hơn để chuyển giao cho bà con", Thiếu tá Tiệp bày tỏ.
Đồng bộ hạ tầng và văn hóa
Triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2020-2025 và 2026-2030, ông Lê Nguyễn Kiên Cường, Phó Chủ tịch UBNDn xã Phúc Trạch cho biết, phát triển sinh kế, tạo việc làm và nâng cao thu nhập là giải pháp trọng tâm để giảm nghèo bền vững. Hiện nay, xã đang phối hợp với trưởng bản và các bộ phận liên quan rà soát tại cơ sở một cách công khai, dân chủ, đúng đối tượng đối với nhu cầu hỗ trợ về nhà ở, đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt và các nội dung đặc thù.
Tổng nguồn vốn thực giai đoạn 2025 - 2026 là 10 tỷ đồng. Kết quả rà soát thực tế sẽ làm cơ sở xây dựng kế hoạch giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời lồng ghép các chương trình, chính sách nhằm hạn chế đầu tư chồng chéo, dàn trải và chú trọng hiệu quả mô hình sau hỗ trợ.
Hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu tại bản Rào Tre được chuẩn hóa, tạo nền tảng vật chất để thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ công của đồng bào Chứt.
Về hạ tầng thiết yếu, bản Rào Tre đã có đường giao thông nông thôn trải nhựa, nhà xây kiên cố và nhà văn hóa cộng đồng khang trang; điểm trường mầm non với tổng mức đầu tư 2 tỷ đồng giúp 100% trẻ em trong độ tuổi được đến trường và ăn bán trú.
Giai đoạn 2026-2030, chương trình còn hướng tới bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với khảo sát tiềm năng phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng của đồng bào Chứt, bao gồm: tổ chức lễ tết Lấp Lỗ, lễ tết Chăm Cha Bới; xây dựng tủ sách tại nhà văn hóa; thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ; hỗ trợ trang phục truyền thống và phục hồi giá trị văn hóa phi vật thể có nguy cơ mai một.
Một góc bản Rào Tre.
Nội lực từ bên trong bản cũng ngày càng vững chắc khi Chi bộ bản Rào Tre hiện có 13 đảng viên, trong đó 11 đảng viên là người Chứt, cùng một số đảng viên trẻ đang được bồi dưỡng tạo nguồn. Ông Trần Phúc Anh, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Phúc Trạch cho biết, các chính sách triển khai thời gian qua đã giúp thay đổi nhận thức của người dân trong sản xuất, sinh hoạt và từng bước xóa bỏ hủ tục. Thời gian tới, mặt trận và các đoàn thể sẽ tiếp tục phối hợp hỗ trợ giống, tuyên truyền sản xuất và vận động nguồn lực chỉnh trang nhà ở, đầu tư các công trình điện, đường, trường, trạm.
Năm 1991, Bộ đội Biên phòng Hà Tĩnh phát hiện khoảng 20 người Chứt sống trong hang đá trên dãy Trường Sơn, khu vực biên giới Việt Nam - Lào và đưa bà con về định cư dưới chân núi Ka Đay. Đến nay, cộng đồng người Chứt tại bản Rào Tre đã ổn định đời sống, phát triển sản xuất và giữ gìn bản sắc. Kết quả này là nền tảng để địa phương tiếp tục triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.