Trái chín đầy vườn nhưng đầu ra vẫn chậm
Những ngày này, nhiều nhà vườn tại tỉnh Đồng Tháp đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ sầu riêng chính vụ. Tuy nhiên, thay vì không khí nhộn nhịp như những năm trước, nhiều nông dân lại mang chung nỗi lo khi giá sầu riêng Ri6 giảm xuống mức thấp nhất từ trước đến nay do xuất khẩu gặp khó. Nhiều hộ dân phải kéo dài thời gian neo trái hoặc bán nhỏ lẻ ven đường để gỡ gạc chi phí sản xuất.
Theo ghi nhận, giá sầu riêng Ri6 loại 1 hiện dao động khoảng 55.000 - 60.000 đồng/kg, trong khi Ri6 xô chỉ còn 25.000 - 28.000 đồng/kg. Đối với sầu riêng Thái, hàng loại 1 được thương lái thu mua khoảng 85.000 - 90.000 đồng/kg, còn hàng Thái xô ở mức 45.000 - 50.000 đồng/kg.
Tình trạng giá giảm sâu hiện nay chủ yếu xuất phát từ việc hàng hóa bị chậm ở khâu kiểm nghiệm, khiến tiến độ xuất khẩu bị ùn ứ tạm thời. Ảnh: NVCC.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Văn Hòa, hộ trồng sầu riêng tại ấp An Hòa, xã Cái Bè cho biết, chưa năm nào người trồng Ri6 rơi vào cảnh khó khăn như hiện nay.
"Chi phí đầu tư cho một vụ sầu riêng hiện rất cao, từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho đến nhân công chăm sóc đều tăng mạnh, trong khi giá bán lại lao dốc khiến nhiều nhà vườn gần như không còn lợi nhuận", ông Hòa chia sẻ.
Theo ông Hòa, với mức giá như hiện nay, nhiều hộ chỉ đủ trang trải chi phí đầu tư, chưa tính công chăm sóc suốt nhiều tháng. Không ít nông dân còn lo ngại nếu tình trạng kéo dài, họ sẽ không đủ vốn tái đầu tư cho vụ sau.
Trả lời phỏng vấn Báo Công Thương, bà Trần Thị Yến Thư - Giám đốc Công ty TNHH Trái cây Hồng Sang cho biết, hình ảnh sầu riêng bán đổ đống với giá rẻ thời gian gần đây chủ yếu là hàng dạt, hàng sâu, trái bị úng hoặc chín cây.
"Không thể nói cứ không xuất khẩu được thì chuyển toàn bộ sang tiêu thụ trong nước, bởi sức mua của thị trường nội địa có giới hạn, đặc biệt với lượng lớn hàng đạt chuẩn xuất khẩu. Những trái sầu riêng chất lượng cao nếu đưa ra bán chợ cũng rất khó giữ được mức giá tương xứng vì còn nhiều chi phí phát sinh như vận chuyển, hao hụt, bảo quản. Trong khi đó, người tiêu dùng trong nước cũng khó hấp thụ hết sản lượng lớn trong thời gian ngắn như hiện nay", bà Thư nói thêm.
Theo bà Thư, tình trạng giá giảm sâu hiện nay chủ yếu xuất phát từ việc hàng hóa bị chậm ở khâu kiểm nghiệm, khiến tiến độ xuất khẩu bị ùn ứ tạm thời. Tuy nhiên, đây không phải vấn đề kéo dài lâu dài. Khi hoạt động kiểm nghiệm được đẩy nhanh, hàng hóa lưu thông ổn định trở lại thì việc thu mua và xuất khẩu sẽ dần bình thường hơn.
Gỡ nút thắt kiểm nghiệm, tái siết quy trình canh tác
Chia sẻ với Báo Công Thương, ông Võ Tấn Lợi - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp cho rằng, sức tiêu thụ sầu riêng năm nay giảm mạnh, chỉ còn khoảng một nửa so với các năm 2024 - 2025. Nguyên nhân lớn nhất là hoạt động xuất khẩu gặp khó trong bối cảnh thị trường Trung Quốc siết chặt tiêu chuẩn nhập khẩu. Bên cạnh đó, thời điểm sầu riêng miền Tây vào vụ cũng trùng với mùa thu hoạch Monthong của Thái Lan, loại sầu riêng vốn được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng nhờ chất lượng ổn định.
Tuy nhiên, theo ông Lợi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở năng lực kiểm nghiệm. Hiện nay nhiều phòng thí nghiệm rơi vào tình trạng quá tải, thời gian chờ kết quả kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ xuất khẩu. Trong khi đó, sầu riêng là mặt hàng tươi, không thể bảo quản quá lâu như nhiều loại nông sản khác.
Ông Võ Tấn Lợi - Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: NVCC.
Thông thường, thời gian phù hợp để một container sầu riêng từ kho tại Việt Nam đến cửa khẩu chỉ khoảng 7 ngày. Tuy nhiên hiện nay, riêng việc lấy mẫu và chờ kết quả kiểm nghiệm đã mất khoảng 4 - 5 ngày. Sau đó, hàng tiếp tục được kiểm tra thêm tại cửa khẩu Việt Nam và phía Trung Quốc, khiến tổng thời gian kéo dài lên 10 - 12 ngày.
"Có phòng kiểm nghiệm mỗi ngày chỉ xử lý được khoảng 10 container nhưng thực tế lượng xe chờ có thể lên tới vài chục container. Doanh nghiệp vì thế không dám thu mua thêm, hàng hóa bị ùn lại ngay từ vườn", ông Lợi cũng cho biết thêm về lâu dài, ngành sầu riêng buộc phải thay đổi toàn diện để thích ứng với môi trường cạnh tranh mới.
Trước tình hình này, Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp đã kiến nghị các cơ quan chức năng mở rộng thêm hệ thống phòng kiểm nghiệm, đồng thời đề xuất phía Trung Quốc công nhận thêm các đơn vị đủ năng lực của Việt Nam.
Sau khi địa phương và doanh nghiệp liên tục kiến nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đề nghị các phòng kiểm nghiệm tăng ca, làm thêm giờ để đẩy nhanh tiến độ xử lý mẫu sầu riêng trong mùa vụ cao điểm. Nhờ đó, những ngày gần đây, hoạt động thu mua và xuất khẩu sầu riêng đã bắt đầu có chuyển biến tích cực hơn, dù tình trạng ùn ứ vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.
Hiệp hội cũng cho rằng việc quy hoạch vùng trồng, kiểm soát truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định để ngành sầu riêng Đồng Tháp duy trì được lợi thế xuất khẩu trong thời gian tới.
"Muốn phát triển bền vững thì phải bắt đầu từ người trồng. Việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật phải đúng quy trình, đúng danh mục cho phép, đồng thời cần xây dựng môi trường canh tác xanh và sạch hơn", ông Lợi nhấn mạnh.
Sau nhiều năm tăng trưởng nóng nhờ xuất khẩu chính ngạch, ngành sầu riêng miền Tây đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khắt khe hơn, nơi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường trở thành yếu tố quyết định. Đợt giảm giá mạnh giữa chính vụ lần này không chỉ cho thấy những nút thắt trong khâu kiểm nghiệm và xuất khẩu, mà còn đặt ra yêu cầu phải tái tổ chức lại toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác đến tiêu thụ. Khi các khó khăn về kiểm nghiệm từng bước được tháo gỡ và quy trình sản xuất dần được siết chặt hơn, ngành hàng sầu riêng Đồng Tháp kỳ vọng sẽ sớm ổn định trở lại, giúp nhà vườn yên tâm gắn bó với loại cây trồng chủ lực này.