Xây dựng sản phẩm phù hợp với khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa
Thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, kéo theo lượng dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản được sử dụng trên môi trường số ngày càng lớn. Đây cũng là không gian để tội phạm gia tăng các thủ đoạn thu thập, khai thác dữ liệu nhằm phục vụ hoạt động lừa đảo.
Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt”.
Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” tổ chức ngày 6/10, các chuyên gia và đại diện cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng cùng tập trung vào yêu cầu đưa thanh toán số đi sâu hơn vào đời sống, nhất là khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và các nhóm yếu thế.
Theo ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê, Ngân hàng Nhà nước, trong giai đoạn 2021-2025, hoạt động giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bình quân tăng khoảng trên 60% mỗi năm. Kết quả này phản ánh sự phát triển mạnh của thanh toán không dùng tiền mặt trong thời gian qua.
Ngày 25/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 928/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026-2030. Theo ông Nguyễn Phi Lân, trong quá trình xây dựng Chiến lược, Ngân hàng Nhà nước đã đánh giá kết quả giai đoạn trước, đồng thời nhận diện những khó khăn, thách thức cần tiếp tục xử lý.
Một trong những vấn đề được đặt ra là khoảng cách trong khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ tài chính giữa các nhóm dân cư, khu vực địa lý. Việc sử dụng dịch vụ tài chính hiện vẫn tập trung nhiều hơn ở các thành phố lớn và khu vực đô thị, trong khi người dân vùng sâu, vùng xa và những nhóm có đặc thù riêng vẫn còn hạn chế về khả năng tiếp cận. “Vì vậy, hành lang pháp lý cũng cần tính tới đặc thù của những nhóm đối tượng này”, ông Nguyễn Phi Lân cho biết.
Ông Nguyễn Phi Lân - Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê, Ngân hàng Nhà nước chia sẻ tại tọa đàm.
Cùng với hành lang pháp lý, hạ tầng tài chính, đặc biệt là hạ tầng tài chính số, cũng cần tiếp tục được hoàn thiện. Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước, hạ tầng hiện có sự khác biệt giữa khu vực đô thị với vùng sâu, vùng xa. Trong khi ở các thành phố, người dân có thể thuận tiện thanh toán bằng điện thoại hoặc QR Code thì tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, tiền mặt vẫn được sử dụng phổ biến. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển công nghệ mà còn phải xây dựng những sản phẩm phù hợp và hình thành mạng lưới phân phối để dịch vụ có thể đến được với người dân.
Từ thực tế tại hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân, ông Nguyễn Thạc Tâm, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank) cho biết hơn 30 năm qua, Co-opBank với mạng lưới gần 32 chi nhánh cùng 1.200 quỹ tín dụng nhân dân thành viên đã gắn bó với gần 2 triệu hộ gia đình, khách hàng thông qua cung ứng vốn cho sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu đối với mạng lưới này cũng thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm là đưa dòng vốn đến với thành viên, khách hàng kịp thời, an toàn thì hiện nay, yêu cầu mở rộng sang việc giúp người dân vùng sâu, vùng xa, các đối tượng yếu thế tiếp cận dịch vụ ngân hàng, thanh toán hiện đại với chi phí hợp lý, thuận tiện.
Co-opBank đang phát triển hệ sinh thái thanh toán hiện đại lấy quỹ tín dụng nhân dân và thành viên làm trọng tâm. Các nền tảng Co-opBank Mobile Banking, CF-eBank, CfeBiz và Payment Hub được đưa vào vận hành, kết hợp với các dịch vụ thu hộ, chi hộ, chi trả lương và tiện ích dành cho thành viên, hộ kinh doanh.
Đáng chú ý, mô hình đại lý thanh toán giữa Co-opBank và quỹ tín dụng nhân dân được triển khai nhằm đưa dịch vụ tới cơ sở. Theo đó, các quỹ tín dụng nhân dân có thể tham gia hỗ trợ cung ứng một số dịch vụ thanh toán cho thành viên, khách hàng trên nền tảng hợp đồng, quy trình, tiêu chuẩn và cơ chế kiểm soát thống nhất.
Ông Nguyễn Thạc Tâm, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam (Co-opBank) chia sẻ.
Đến ngày 30/9/2026, số quỹ tín dụng nhân dân tham gia CF-eBank tăng lên 1.052 đơn vị, chiếm khoảng 90% tổng số quỹ tín dụng nhân dân trên toàn quốc. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, gần 2,8 triệu giao dịch được xử lý qua CF-eBank với tổng giá trị luân chuyển trên 230.000 tỷ đồng.
Cũng đến cuối tháng 9/2026, giao dịch trên kênh số chiếm 90% tổng số lượng giao dịch của Co-opBank. Có 457.000 khách hàng đăng ký và kích hoạt Co-opBank Mobile Banking. Ngân hàng có hơn 676.000 tài khoản thanh toán, trong đó hơn 356.000 tài khoản được phát triển thông qua sự giới thiệu của quỹ tín dụng nhân dân.
Những con số này cho thấy thanh toán số đang được mở rộng từ hệ thống ngân hàng tới các điểm giao dịch gần người dân hơn, qua đó tạo điều kiện để thành viên, khách hàng làm quen với chuyển tiền trên môi trường số, thanh toán QR, nhận và sử dụng tiền qua tài khoản.
Tội phạm trên không gian mạng diễn biến phức tạp
Theo PGS.TS. Lê Thanh Tâm, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân, Việt Nam đã có bước tiến nhanh trong mở rộng khả năng tiếp cận tài chính. Dẫn số liệu Global Findex 2025, bà cho biết tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại Việt Nam tăng từ 30,8% năm 2017 lên 70,6% năm 2024.
Ở góc độ thanh toán, năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt tương đương khoảng 28 lần GDP. Số lượng giao dịch tăng 42,2% so với năm trước, giá trị tăng 22,7%; riêng giao dịch qua mã QR tăng 50,9% về số lượng và 124% về giá trị. Khoảng 80% giao dịch tài chính được thực hiện trên các kênh số.
Tuy nhiên, theo bà Lê Thanh Tâm, có tài khoản và giao dịch số nhiều hơn chưa đồng nghĩa các dịch vụ tài chính khác cũng phát triển tương ứng. Bà ví thanh toán số như “một con đường bốn bước”, trong đó hai bước đầu là có tài khoản và giao dịch thường xuyên đã đạt kết quả khá tốt; bước tiếp theo là tích lũy trong hệ thống đang cải thiện, còn tín dụng và bảo hiểm vẫn cần được thúc đẩy.
PGS.TS. Lê Thanh Tâm, Viện Ngân hàng - Tài chính, Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ tại tọa đàm.
Theo bà, mỗi giao dịch số để lại dữ liệu về dòng tiền. Nếu được khai thác phù hợp, dữ liệu này có thể hỗ trợ các tổ chức tài chính đánh giá khách hàng, đặc biệt với những người chưa có lịch sử tín dụng đầy đủ.
Cùng với chất lượng sử dụng, yêu cầu bảo vệ người dùng cũng được đặt ra khi thanh toán số phát triển nhanh. Theo PGS.TS. Lê Thanh Tâm, mức độ hiểu biết tài chính giữa các nhóm dân cư còn chưa đồng đều, trong khi tốc độ tiếp cận các công cụ tài chính số ngày càng nhanh. Vì vậy, kỹ năng số cần đi cùng kỹ năng quản lý tài chính để người dân sử dụng dịch vụ mới an toàn, phù hợp.
Ở góc độ an toàn, Trung tá Nguyễn Minh Đức - Phó giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư (C06, Bộ Công an), cho biết cùng với sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt, tội phạm trên không gian mạng cũng diễn biến phức tạp.
Theo ông Đức, các thủ đoạn lừa đảo đáng chú ý gồm thu thập thông tin trên căn cước để mở tài khoản hoặc thực hiện hành vi lừa đảo; giả danh tuyển dụng để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân; lợi dụng những thông tin người dân đăng tải trên mạng xã hội. Đối tượng cũng có thể giả danh công an, viện kiểm sát, tòa án, thông báo căn cước có lỗi hoặc chưa đồng bộ dữ liệu, sau đó hướng dẫn nạn nhân truy cập đường link, website giả mạo hoặc cài đặt ứng dụng để chiếm đoạt dữ liệu cá nhân và thông tin tài khoản ngân hàng.
Để phòng ngừa, Trung tá Nguyễn Minh Đức khuyến cáo người dân không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin cá nhân và thông tin tài khoản cho người khác; không cài đặt ứng dụng, truy cập đường link hoặc website không chính thống để đăng nhập hay giao dịch. Ông cũng lưu ý lực lượng công an không làm việc qua điện thoại, không gọi video để làm việc với người dân.
Cùng với phòng ngừa từ phía người sử dụng, việc làm sạch dữ liệu và phối hợp giữa các cơ quan đang được triển khai. Theo Trung tá Nguyễn Minh Đức, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp làm sạch hơn 107,9 triệu dữ liệu khách hàng cá nhân. C06 cũng đã làm sạch và đồng bộ hơn 147 triệu thông tin thuê bao di động với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Trung tá Nguyễn Minh Đức - Phó giám đốc Trung tâm dữ liệu quốc gia về dân cư (C06, Bộ Công an) phát biểu.
Trên VNeID, người dân có thể tố giác số tài khoản lừa đảo, số điện thoại lừa đảo, hành vi lừa đảo cũng như đường link, website có dấu hiệu lừa đảo. “Từ tháng 6 đến nay, Ngân hàng Nhà nước đã phong tỏa, khóa hơn 400 tài khoản có dấu hiệu lừa đảo trên cơ sở phối hợp, chia sẻ dữ liệu này”, ông Đức cho biết.
Theo ông Nguyễn Phi Lân, cùng với mở rộng sản phẩm tài chính, ưu tiên trong giai đoạn tới là tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, hoàn thiện hạ tầng và bảo đảm an ninh, an toàn. Công nghệ phải giúp sản phẩm tài chính đến với người tiêu dùng nhanh hơn, thuận tiện hơn nhưng đồng thời phải bảo đảm an toàn. “Niềm tin là yếu tố cốt lõi”, ông Nguyễn Phi Lân nhấn mạnh, đồng thời cho rằng niềm tin phải được tạo dựng từ công nghệ, hệ thống an ninh, an toàn và bảo mật. Cùng với đó, giáo dục tài chính được xem là một khâu quan trọng. Nâng cao hiểu biết tài chính, kỹ năng sử dụng dịch vụ và khả năng tự bảo vệ của người dân cần được coi trọng trong quá trình thúc đẩy tài chính toàn diện thời gian tới.
Từ góc độ Co-opBank, ông Nguyễn Thạc Tâm cho biết giai đoạn 2026-2030, ngân hàng dự kiến tiếp tục xây dựng hạ tầng số và kết nối dữ liệu dùng chung, mở rộng kết nối với VNeID và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; phát triển Payment Hub, Open API và nền tảng dữ liệu tập trung. AI cũng được định hướng ứng dụng trong phân tích hành vi, cá nhân hóa trải nghiệm và phát hiện giao dịch bất thường theo thời gian thực.
Theo ông Nguyễn Thạc Tâm, nếu trước đây Co-opBank và quỹ tín dụng nhân dân được kết nối trước hết bởi dòng vốn và tinh thần tương trợ thì trên nền tảng đó đang hình thành thêm những dòng chảy mới, dòng dữ liệu, dòng thanh toán và dòng dịch vụ số. Qua đó, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục được mở rộng từ quy mô giao dịch sang khả năng sử dụng thực chất, an toàn và phù hợp hơn với nhu cầu của người dân.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, tính đến tháng 8/2026, thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị. Giao dịch trực tuyến tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị; thanh toán qua điện thoại di động tăng 35,33% về số lượng và 23,9% về giá trị.