Liên minh châu Âu (EU) có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt khí đốt từ 12% đến 15% nhu cầu nếu xảy ra một đợt rét đậm trong mùa đông này. Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh lượng khí đốt dự trữ của khối thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi những rủi ro địa chính trị tiếp tục gây sức ép lên nguồn cung năng lượng.
Theo báo cáo được Mạng lưới các nhà điều hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu (ENTSOG) công bố ngày 8/10, các cơ sở lưu trữ khí đốt của EU chỉ đạt mức lấp đầy 72% tính đến ngày 1/10, giảm so với mức 83% cùng kỳ năm 2025. Báo cáo mô tả quá trình bổ sung khí đốt vào kho dự trữ trước mùa đông vừa qua là một giai đoạn đầy thách thức.
Dự báo nguồn cung khí đốt mùa đông của ENTSOG xem xét hai kịch bản giả định không có nguồn cung khí đốt qua đường ống từ Nga. EU về cơ bản đã từng bước loại bỏ khí đốt Nga, dù vẫn còn một số ngoại lệ đối với các quốc gia không giáp biển như Hungary và Slovakia.
Báo cáo cảnh báo, nếu cơ sở hạ tầng khí đốt ngoài khơi lớn nhất cung cấp cho châu Âu bị gián đoạn, đồng thời hoạt động nhập khẩu khí đốt qua đường ống từ Algeria dừng hoàn toàn, an ninh năng lượng của EU sẽ đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng. Trước những rủi ro này, Brussels đã kêu gọi các quốc gia thành viên tối đa hóa việc bổ sung khí đốt vào kho dự trữ trước khi mùa đông bắt đầu, đồng thời duy trì sự hợp tác chặt chẽ để bảo đảm chia sẻ công bằng trong trường hợp cần cắt giảm nhu cầu.
Một cơ sở dự trữ khí đốt tại Zsana, Hungary.
LNG trở thành nguồn cung chủ chốt của châu Âu
Báo cáo của ENTSOG nhấn mạnh sự phụ thuộc ngày càng tăng của châu Âu vào thị trường khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, trong bối cảnh khu vực này giảm dần nguồn cung qua đường ống từ Nga. Mỹ đã trở thành nhà cung cấp LNG hàng đầu của EU, thay thế phần lớn lượng khí đốt trước đây được nhập khẩu từ Nga. Tuy nhiên, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào thị trường LNG toàn cầu cũng khiến châu Âu dễ bị tác động bởi biến động nguồn cung và cạnh tranh giữa các khu vực nhập khẩu.
Ngay cả trong điều kiện mùa đông bình thường, tình trạng khan hiếm LNG cũng có thể khiến lượng khí đốt dự trữ của châu Âu giảm xuống chỉ còn 13% vào tháng 3/2027. Kịch bản này có thể buộc các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng phải cắt giảm sản lượng.
Báo cáo nêu rõ, trong điều kiện nguồn cung LNG khan hiếm, giá khí đốt cao có thể khiến nhu cầu giảm do người tiêu dùng phản ứng với giá cả. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm đủ lượng LNG nhập khẩu và tối đa hóa dự trữ khí đốt trước cũng như trong giai đoạn đầu mùa đông.
Trong khi đó, những hạn chế vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có vai trò quan trọng đối với khoảng 20% thương mại LNG toàn cầu, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát ngày 28/2.
Mặc dù mức độ phụ thuộc trực tiếp của châu Âu vào LNG từ Qatar tương đối hạn chế, khoảng 8%, tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên thị trường toàn cầu vẫn tạo ra sức ép đáng kể. Italy là một trong những quốc gia EU chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ những biến động này.
Sự khan hiếm LNG đã làm gia tăng cạnh tranh giữa châu Âu và châu Á trong việc thu hút các chuyến hàng, đẩy giá khí đốt biến động mạnh và làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn cung tại châu Âu.
Điểm yếu trong hệ thống cung ứng khí đốt của EU
Theo các chuyên gia nhận định, các nước Tây Âu có lợi thế nhờ hệ thống cảng tiếp nhận LNG mới được xây dựng và khả năng tiếp cận nguồn cung qua đường ống từ các quốc gia như Na Uy. Trong khi đó, các nước không giáp biển tại Trung, Đông và Đông Nam Âu vẫn dễ bị tổn thương hơn trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Nếu các đường ống dẫn khí quan trọng, chẳng hạn Europipe 2 ở Biển Bắc hoặc các tuyến nhập khẩu từ Algeria, bị gián đoạn trong điều kiện mùa đông khắc nghiệt, những hạn chế về hạ tầng có thể cản trở dòng khí đốt vận chuyển từ Tây sang Đông Âu.
Theo báo cáo, khu vực Đông Nam châu Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ lên tới 12% trong những ngày nhu cầu đạt đỉnh. Nguy cơ này sẽ đặt khả năng phối hợp và chia sẻ nguồn cung giữa các quốc gia thành viên EU trước phép thử lớn. Khi lượng khí đốt dự trữ suy giảm, các quốc gia có thể chịu áp lực ngày càng lớn trong việc ưu tiên nhu cầu của người tiêu dùng trong nước thay vì chia sẻ nguồn cung với các quốc gia láng giềng.
Để hạn chế những rủi ro trên, Brussels đã cho phép các nước thành viên linh hoạt duy trì mức dự trữ khí đốt từ 75% đến 80% vào ngày 1/11, thay vì áp dụng mục tiêu thông thường là 90%. Biện pháp này nhằm tránh tình trạng các quốc gia đồng loạt đẩy mạnh mua khí đốt trong thời gian ngắn, gây sức ép lên thị trường và khiến giá tăng cao hơn.
Trong bối cảnh đó, giá khí đốt chuẩn TTF của Hà Lan dao động trong khoảng 79,80-80,22 euro/MWh vào ngày 8/10, gần gấp ba lần so với thời điểm trước khi cuộc chiến liên quan đến Iran bùng phát.
Nguy cơ thiếu hụt khí đốt trong mùa đông cho thấy an ninh năng lượng của EU vẫn chịu sức ép từ những biến động địa chính trị, sự phụ thuộc vào nguồn cung LNG toàn cầu và hạn chế của hạ tầng vận chuyển. Trong bối cảnh lượng dự trữ thấp hơn cùng kỳ năm trước, việc bảo đảm nguồn nhập khẩu, chủ động bổ sung khí đốt và tăng cường phối hợp giữa các quốc gia thành viên sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro thiếu hụt nguồn cung và hạn chế tác động đến hoạt động sản xuất, kinh tế của khu vực.