Định hình lại xu hướng tiêu dùng toàn cầu
Năm 2025, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường 27 nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) duy trì đà tăng khá, với tổng kim ngạch 73,8 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang EU 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm 2024, nhập khẩu từ EU 17,6 tỷ USD, tăng 5,4%.
Cán cân thương mại cả năm qua ghi nhận Việt Nam xuất siêu 38,6 tỷ USD, tăng 10,1% so với năm trước và là con số kỷ lục với khu vực thị trường này kể từ trước tới nay.
Thông tin từ Bộ Công Thương cho biết, Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) là cú hích lớn cho thương mại hai bên tăng trưởng, tạo dư địa cho thương mại 2 chiều, nhất là xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp cận thị trường gần 500 triệu dân.
Đến nay, EVFTA đi vào năm thứ 6 thực thi, giúp giảm thuế quan và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường EU. Các nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn và tận dụng tốt cơ hội thị trường là điện tử, hàng dệt may, giày dép, sắt thép, nông thủy sản...
Tuy nhiên, thông tin tới phóng viên Báo Công Thương, ông Vũ Anh Sơn - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Pháp cho biết, EU là một thị trường có tiêu chuẩn cao, trong năm 2026, những quy định của EU về "tiêu dùng xanh" sẽ có thể định hình lại xu hướng tiêu dùng và tác động không nhỏ tới hoạt động xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này.
Một số quy định của EU trong năm 2026 sẽ định hình xu thế tiêu dùng tương lai.
Đi sâu vào phân tích một số quy định của EU trong năm 2026, ông Vũ Anh Sơn cho biết, trước hết, quy định Thiết kế sinh thái (ESPR) sẽ định hình lại kinh tế tuần hoàn và tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu dệt may, da giày sang thị trường EU.
Bắt đầu từ ngày 19/07/2026, EU chính thức áp dụng quy định cấm tiêu hủy hàng may mặc, da giày tồn kho chưa bán đối với các doanh nghiệp lớn. Song song đó, cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) được kích hoạt, buộc các nhãn hàng phải trả phí thu gom và quản lý rác thải dệt may.
Dưới sức ép của các đạo luật và khoản phí này, giá thành của "thời trang nhanh" sẽ bị đẩy lên cao, đồng thời khai tử văn hóa "dùng một lần". Người tiêu dùng sẽ hình thành thói quen mua ít hơn nhưng ưu tiên các sản phẩm bền bỉ, dễ sửa chữa và tái sử dụng. Để thích ứng, các mô hình bán hàng thứ cấp (resale/second-hand) và dịch vụ thu hồi sản phẩm cũ sẽ chuyển từ các chương trình tự nguyện thành tiêu chuẩn vận hành bắt buộc của mọi thương hiệu thời trang tại Pháp.
Thứ hai, Chỉ thị Bảo vệ người tiêu dùng (EU 2024/825) sẽ mở ra kỷ nguyên hộ chiếu sản phẩm số và tác động bao trùm đến các ngành, hàng xuất khẩu của nước ta.
Theo đó, kể từ ngày 27/09/2026, EU sẽ siết chặt hành vi "tẩy xanh" (greenwashing), cấm hoàn toàn các tuyên bố quảng cáo chung chung như “thân thiện với môi trường” nếu không có dữ liệu chứng minh. Để đáp ứng yêu cầu này, Hộ chiếu Sản phẩm Số (Digital Product Passport - DPP) sẽ được triển khai như một công cụ truy xuất bắt buộc.
Đạo luật này biến người tiêu dùng châu Âu trở nên "khó tính" và thực dụng hơn, chuyển từ việc tin vào quảng cáo sang thói quen "tiêu dùng dựa trên bằng chứng". Khách hàng (đặc biệt là các hệ thống chuỗi bán lẻ) sẽ yêu cầu nhà cung ứng phải cung cấp toàn bộ dữ liệu số hóa về nguồn gốc vật liệu, hóa chất, lượng phát thải và vòng đời sản phẩm trước khi ra quyết định mua hàng. Thương hiệu nào thiếu minh bạch dữ liệu sẽ lập tức bị đào thải.
Từ ngày 30/12/2026, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR) chính thức áp dụng.
Thứ ba, quy định EUDR biến “không suy thoái rừng” thành rào cản cứng, tác động mạnh đến sản xuất, xuất khẩu ngành gỗ và đồ nội thất.
Cụ thể, từ ngày 30/12/2026, Quy định chống suy thoái rừng của EU (EUDR) chính thức áp dụng cho các doanh nghiệp vừa và lớn, biến việc bảo vệ rừng thành tiêu chí "cứng" mang tính pháp lý.
Người tiêu dùng cuối có thể không hiểu cặn kẽ về các điều khoản kỹ thuật của EUDR, nhưng hệ thống các siêu thị và nhà phân phối nội thất sẽ buộc phải chủ động trở thành "bộ lọc" ngay từ khâu đầu vào để tránh rủi ro pháp lý. Việc định đoạt số phận của một đơn hàng nội thất giờ đây phụ thuộc hoàn toàn vào dữ liệu định vị địa lý (GPS) truy xuất vùng trồng. Những mặt hàng không chứng minh được nguồn gốc minh bạch sẽ bị chặn đứng tại cửa khẩu và không có bất kỳ cơ hội nào tiếp cận kênh phân phối.
Thứ tư, quy định về bao bì (PPWR) thúc đẩy “tiêu dùng thông minh”, tác động trực tiếp đến ngành thủy sản. Ngành thực phẩm đang đối mặt với Quy định về bao bì và rác thải bao bì (PPWR) có hiệu lực từ ngày 12/08/2026. Đạo luật này tạo sức ép khổng lồ buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa thiết kế bao bì, giảm thiểu nhựa và sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường trong khâu logistics.
Đạo luật này cộng hưởng mạnh mẽ với thói quen thắt chặt chi tiêu do lạm phát (Báo cáo EU Fish Market cho thấy lượng tiêu thụ cá tươi tại nhà đã giảm 5% trong năm 2024). Để tối ưu hóa ngân sách, người dân EU đang chuyển hướng sang "tiêu dùng thông minh": lựa chọn các sản phẩm thủy sản tiện lợi, dễ chế biến, ít lãng phí (như phi lê, hàng đông lạnh sơ chế sẵn) với giá cả hợp lý.
Các siêu thị theo đó sẽ ngày càng khắt khe hơn, đòi hỏi các sản phẩm thủy sản nhập khẩu không chỉ đạt chuẩn sinh thái (ASC/MSC) mà còn phải tuân thủ tuyệt đối quy định về bao bì mới.
Đẩy nhanh chuyển đổi mô hình sản xuất
Để không bị đứng ngoài các "luật chơi", Thương vụ Việt Nam tại Pháp đề xuất, các bộ, ngành, cơ quan chức năng phải chủ động hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn - tiết kiệm năng lượng - giảm phát thải.
Trong khi đó, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn bao giờ hết để tận dụng cơ hội và ứng phó linh hoạt với các thách thức. Trong đó, cần ưu tiên chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh - sạch - bền vững; chú trọng đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, quản lý carbon và hệ thống truy xuất số. Đây là bước “đón đầu” để duy trì khả năng xuất khẩu ổn định sang thị trường Pháp nói riêng và EU nói chung.
Cùng với đó, ứng dụng mạnh mẽ thương mại điện tử xuyên biên giới và chuyển đổi số, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, bởi thương mại điện tử đang mở ra cơ hội toàn cầu hóa với chi phí thấp, trở thành kênh đưa hàng Việt ra thế giới nhanh nhất và hiệu quả.
Ngoài ra, tăng cường quản trị rủi ro và tuân thủ pháp lý; chủ động kết nối với Thương vụ Việt Nam tại Pháp và tại EU. Đây là kênh thông tin hữu ích, giúp doanh nghiệp cập nhật kịp thời các thay đổi chính sách, tìm kiếm đối tác, giải quyết tranh chấp và tham gia sâu hơn vào các chuỗi phân phối quốc tế.
"Thương vụ Việt Nam tại Pháp luôn sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp với trách nhiệm cao nhất", Tham tán thương mại Vũ Anh Sơn khẳng định.
Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) là cú hích lớn cho thương mại hai bên tăng trưởng, tạo dư địa cho thương mại 2 chiều, nhất là xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tiếp cận thị trường gần 500 triệu dân.