Tôn vinh tinh hoa văn hóa trà Việt, mở rộng kết nối quốc tế
Sáng 30/10, các đại sứ, trưởng đại diện tổ chức quốc tế tại Việt Nam cùng thành viên ngoại giao đoàn tại Hà Nội tham gia hành trình "Chuyến tàu di sản" đến Thái Nguyên. Tại vùng chè Tân Cương, các đại biểu tìm hiểu nghệ thuật chế biến, thưởng trà và khám phá nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc Việt Nam.
Hoạt động do Bộ Ngoại giao phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức, mở đầu chuỗi giao lưu quốc tế trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026. Với chủ đề "Thái Nguyên - Đệ nhất danh trà", Festival diễn ra ngày 30/10 đến hết ngày 7/11, gắn với kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh Thái Nguyên (4/11/1831 - 4/11/2026).
Khai trương Chuyến tàu Di sản Hà Nội - Thái Nguyên và đón tiếp phu nhân/phu quân các Đại sứ và Trưởng các cơ quan đại diện nước ngoài tại Việt Nam; cùng đông đảo khách du lịch tham quan, trải nghiệm trong khuôn khổ Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên năm 2026.
Lễ khai mạc được tổ chức vào tối 30/10 tại Quảng trường Võ Nguyên Giáp, phường Phan Đình Phùng. Chương trình gồm các hoạt động nghệ thuật, nghi thức kỷ niệm 195 năm thành lập tỉnh và công bố quyết định ghi danh Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Festival quy tụ 16 sự kiện, hoạt động văn hóa, nghệ thuật, đối ngoại, xúc tiến thương mại và du lịch. Các chương trình tiêu biểu gồm: Diễn đàn Trà Quốc tế, không gian Phố Trà, Chuyến tàu di sản, cuộc thi World Master Tea Vietnam, triển lãm thành tựu phát triển của tỉnh cùng hoạt động thưởng trà tại Tân Cương, Đồng Hỷ, La Bằng, Vô Tranh và Đồng Phúc.
Trong khuôn khổ Festival, chương trình liên hoan ẩm thực giới thiệu 30 món ăn sử dụng nguyên liệu trà Thái Nguyên với những sáng tạo như bê quay trà xanh, cá ngừ xông khói trà xanh, xôi chiên phồng trà xanh và phở trà cuộn ba miền. Thông qua bàn tay chế biến của các nghệ nhân, đầu bếp trong nước và quốc tế, trà Thái Nguyên được khai thác theo những cách mới, góp phần đa dạng hóa sản phẩm ẩm thực và nâng cao giá trị kinh tế của cây chè.
Các hoạt động tại Festival góp phần mở rộng phương thức quảng bá trà Việt, gắn giới thiệu sản phẩm với không gian văn hóa, nghệ thuật chế biến, ẩm thực và trải nghiệm du lịch. Qua đó, giá trị của cây chè được khai thác toàn diện hơn, đồng thời giới thiệu với du khách những câu chuyện về vùng đất, con người và tri thức nghề trà được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên chào đón Đoàn ngoại giao trên Chuyến tàu di sản.
Tại cuộc họp báo ngày 1/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Thị Loan nhấn mạnh, Festival là dịp tôn vinh người trồng chè, các hợp tác xã và doanh nghiệp gắn bó với nghề chè, đồng thời quảng bá giá trị di sản văn hóa, thúc đẩy phát triển kinh tế gắn với cây chè.
Về hợp tác quốc tế, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng đánh giá Festival mở ra cơ hội đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, tăng cường kết nối với các đối tác quốc tế, xúc tiến xuất khẩu, thu hút đầu tư và phát triển du lịch xanh.
Danh tiếng lớn, dư địa nâng cao giá trị kinh tế còn nhiều
Thái Nguyên sở hữu lợi thế lớn để phát triển ngành chè thành ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao. Hiện toàn tỉnh có hơn 22.000 ha chè, sản lượng chè búp tươi 9 tháng năm 2026 ước đạt 239.890 tấn, bằng 86,4% kế hoạch năm. Trên 30% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ. Có 204 sản phẩm chè đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó 6 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ Thái Nguyên, tỉnh đã có 149 mã số vùng trồng chè được gắn định vị GPS với tổng diện tích hơn 900 ha, sản lượng chè búp tươi ước đạt 11.300 tấn. Đây là bước tiến trong quản lý vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Năm 2025, giá trị thu nhập từ cây chè của Thái Nguyên đạt khoảng 14.800 tỷ đồng. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu tổng giá trị sản phẩm thu được từ cây chè đạt trên 16.800 tỷ đồng. Đến năm 2030, mục tiêu khoảng 25.000 tỷ đồng.
Theo Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển ngành chè Thái Nguyên giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, hữu cơ; 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng; 100% doanh nghiệp, hợp tác xã có vùng nguyên liệu ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. Đến năm 2030, Thái Nguyên phấn đấu có ít nhất 250 sản phẩm trà đạt OCOP từ 3-5 sao và toàn bộ sản phẩm trà được kinh doanh trên các nền tảng thương mại điện tử.
Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 gửi gắm khát vọng đưa trà Thái Nguyên trở thành cầu nối văn hóa, kinh tế và hợp tác quốc tế, hướng tới phát triển xanh, bền vững.
Giá xuất khẩu bình quân tăng đã bù đắp phần lớn mức giảm về sản lượng, giúp kim ngạch xuất khẩu duy trì tăng trưởng nhẹ. Tuy nhiên, kết quả này cũng đặt ra vấn đề về khả năng mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm của ngành chè Việt Nam.
Pakistan tiếp tục là thị trường xuất khẩu chè lớn nhất của Việt Nam, chiếm 18,79% tổng lượng và 19,96% tổng trị giá xuất khẩu trong 9 tháng. Tuy nhiên, lượng chè xuất khẩu sang thị trường này giảm 52,8%, trị giá giảm 51,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ, Nga và Đức ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, mở ra cơ hội đa dạng hóa thị trường tiêu thụ... Những biến động trên đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao và chủ động tiếp cận các thị trường có yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Đối với Thái Nguyên, lợi thế thương hiệu đã được củng cố bằng hệ thống bảo hộ sở hữu trí tuệ. Nhãn hiệu tập thể "Chè Thái Nguyên" hiện được bảo hộ tại 6 quốc gia và vùng lãnh thổ gồm Mỹ, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Nga, Nhật Bản và Hàn Quốc. Chỉ dẫn địa lý "Tân Cương" cũng được Liên minh châu Âu bảo hộ theo Hiệp định EVFTA.
Tuy nhiên, bảo hộ sở hữu trí tuệ mới tạo hành lang pháp lý cho việc phát triển thương hiệu. Để mở rộng thị trường quốc tế, doanh nghiệp còn phải bảo đảm chất lượng sản phẩm ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát an toàn thực phẩm, minh bạch nguồn gốc và phát triển hệ thống phân phối.
Danh tiếng "Đệ nhất danh trà" được gây dựng qua nhiều thế hệ là lợi thế lớn nhưng giá trị thương hiệu cần được khẳng định bằng giá bán, thị phần, khả năng duy trì đơn hàng và thu nhập thực tế của người trồng chè.
Đưa thương hiệu trà Việt ra thế giới
Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 mở ra cơ hội thúc đẩy xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư và mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè. Thông qua các hoạt động giao lưu, quảng bá và kết nối doanh nghiệp, tỉnh Thái Nguyên hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế thương hiệu trà Việt.
Trong khuôn khổ Festival, Diễn đàn Trà Quốc tế quy tụ các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và đối tác quốc tế trao đổi về xu hướng thị trường, phát triển vùng nguyên liệu bền vững, ứng dụng công nghệ, chế biến sâu và thúc đẩy xuất khẩu. Không gian Phố Trà cùng các hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã quảng bá thương hiệu, tìm kiếm đối tác và phát triển hệ thống phân phối.
Tiềm năng kinh tế của ngành chè còn nằm ở khả năng đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Ngoài các dòng trà truyền thống, doanh nghiệp có thể phát triển sản phẩm chế biến sâu, đồ uống, thực phẩm sử dụng nguyên liệu trà và những dòng quà tặng cao cấp phục vụ thị trường trong nước, xuất khẩu.
Các chương trình trải nghiệm tại những vùng chè giúp du khách, chuyên gia và đối tác quốc tế trực tiếp tìm hiểu vùng nguyên liệu, kỹ thuật chế biến, văn hóa và đời sống của người làm chè.
Theo chỉ đạo của UBND tỉnh Thái Nguyên, Sở Công Thương phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra chất lượng, nguồn gốc xuất xứ sản phẩm trưng bày tại Festival, ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Công tác bảo vệ thương hiệu có ý nghĩa quan trọng đối với ngành chè Thái Nguyên khi danh tiếng sản phẩm được xây dựng qua nhiều thế hệ. Tình trạng sử dụng trái phép tên gọi vùng chè, kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc hoặc không bảo đảm chất lượng có nguy cơ ảnh hưởng đến uy tín của các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất chân chính.
Cùng với xúc tiến thương mại, phát triển du lịch gắn với văn hóa trà đang mở ra cơ hội gia tăng nguồn thu cho địa phương. Theo thống kê, trong 9 tháng năm 2026, địa phương ước đón trên 7,3 triệu lượt khách du lịch, tăng 15,4% so với cùng kỳ. Trong đó, khách quốc tế đạt hơn 301.000 lượt, tăng 24,8%. Tổng doanh thu du lịch ước đạt 10.489 tỷ đồng, tăng 61,7%.
Trên nền tảng tăng trưởng du lịch, các vùng chè Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ và nhiều địa phương có điều kiện phát triển sản phẩm trải nghiệm gắn với hoạt động trồng, chế biến và thưởng trà. Du khách có thể tham quan vùng nguyên liệu, tìm hiểu nghề làm chè, trải nghiệm đời sống văn hóa địa phương và lựa chọn sản phẩm ngay tại cơ sở sản xuất.
Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026 cũng đặt ra bài toán về hiệu quả xúc tiến thương mại và phát triển thương hiệu. Giá trị của sự kiện sẽ được khẳng định qua kết quả kết nối đối tác, hợp đồng thương mại, khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ và những cơ hội hợp tác được duy trì sau Festival.
Hương trà Việt mang trong mình bản sắc văn hóa, tinh hoa nghề truyền thống và giá trị của những vùng đất trồng chè. Festival là cơ hội đưa những giá trị đó đến gần hơn với bạn bè quốc tế, tạo thêm động lực để ngành chè nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế thương hiệu Việt Nam trên bản đồ trà thế giới.