Giải 'bài toán' 2,8 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế

Thông điệp điều hành mới của Ngân hàng Nhà nước

Năm 2026, khi mục tiêu tăng trưởng tín dụng được Ngân hàng Nhà nước ấn định ở mức 15%, tương đương khoảng 2,8 triệu tỷ đồng dự kiến "bơm" thêm vào nền kinh tế, điều hành tiền tệ bước sang một giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng và nhịp độ.

Cụ thể, thay vì để dòng vốn tăng tốc tự do như những năm trước, nhà điều hành áp dụng hạn mức (quota) tăng trưởng tín dụng theo quý, giới hạn giải ngân không quá 25% chỉ tiêu cả năm trong mỗi quý. Đây được xem là động thái “hãm nhịp” chủ động nhằm tránh dồn cục dòng tiền, giảm rủi ro chu kỳ và nắn hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thực chất.

Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, quy mô tín dụng tăng thêm năm 2026 tương đương năm 2025 nhưng thấp hơn khoảng 183.000 tỷ đồng so với số thực giải ngân năm ngoái. Trong bối cảnh năm 2025, để tạo ra 1% tăng trưởng kinh tế cần tới 2,37% tăng trưởng tín dụng, mức điều hành này được đánh giá là phù hợp, phản ánh sự thận trọng cần thiết khi dư địa nới lỏng tiền tệ không còn nhiều. Điểm khác biệt căn bản không nằm ở con số tăng trưởng, mà ở cách thức điều tiết dòng vốn, đều hơn, chậm hơn nhưng thực chất hơn.

Việc khống chế tăng trưởng tín dụng theo quý nhằm tránh tình trạng các ngân hàng dồn lực “chạy chỉ tiêu” vào một vài thời điểm trong năm, đặc biệt là cuối năm, gây áp lực lên lạm phát, tỷ giá và chất lượng tín dụng. Thông điệp điều hành cho thấy Ngân hàng Nhà nước đang ưu tiên kiểm soát rủi ro vĩ mô, đặt chất lượng tín dụng lên trước quy mô, trong khi vẫn duy trì mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Thách thức trong “bẻ lái” dòng vốn

Dù định hướng điều hành đã rõ, bài toán triển khai trên thực tế không hề đơn giản. Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện đã lên tới khoảng 146%, phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn ngân hàng. Đáng chú ý, cơ cấu tín dụng tiếp tục nghiêng mạnh về bất động sản. Tính đến cuối tháng 11/2025, tín dụng bất động sản tăng khoảng 34%, dư nợ đạt 4,5 triệu tỷ đồng, chiếm gần 25% tổng dư nợ toàn hệ thống.

Ngân hàng Nhà nước đã yêu cầu các tổ chức tín dụng kiểm soát chặt dòng vốn vào lĩnh vực này, không để tốc độ tăng cho vay bất động sản vượt quá mức tăng tín dụng chung. Trường hợp vi phạm, ngân hàng sẽ bị trừ “room” tín dụng. Tuy nhiên, việc nắn dòng vốn không dễ, khi nhóm ngân hàng thương mại nhà nước chỉ nắm khoảng 43% thị phần, trong khi 57% còn lại thuộc về khối ngân hàng tư nhân, nơi nhiều đơn vị có mối liên hệ chặt chẽ với các hệ sinh thái bất động sản.

Theo các chuyên gia, áp lực “room” tín dụng bị siết chặt ngay từ đầu năm buộc các ngân hàng phải tái cơ cấu, cân nhắc kỹ hiệu quả từng khoản vay. Việc bơm vốn ồ ạt vào các dự án lớn mang tính đầu cơ có thể khiến ngân hàng nhanh chóng cạn dư địa cho vay, ảnh hưởng đến khả năng hỗ trợ sản xuất kinh doanh trong các quý sau.

Thực tế cho thấy, "làn sóng" điều chỉnh đã bắt đầu. Đại diện Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), cho biết, tỷ trọng cho vay bất động sản đang giảm dần. Đến cuối năm 2025, dư nợ bất động sản khách hàng doanh nghiệp chỉ còn chiếm 56%, giảm từ 61% hồi đầu năm và nếu tính trên toàn danh mục, tỷ lệ này giảm xuống 31%. Thay vào đó, dòng vốn được phân bổ mạnh hơn vào bán lẻ và cho vay tín chấp, phục vụ nhu cầu tiêu dùng và kinh doanh thực của người dân, với mức tăng trưởng cho vay tín chấp lên tới 248% trong năm 2025.

Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh vượng (VPBank) cũng ghi nhận xu hướng tương tự khi tốc độ tăng trưởng tín dụng bất động sản giảm mạnh, từ mức trên 55% năm 2022 xuống còn khoảng 20% trong năm 2025, kéo tỷ trọng dư nợ lĩnh vực này trong tổng dư nợ khách hàng giảm đáng kể.

Sự điều chỉnh diễn ra trong bối cảnh giá bất động sản đã tăng quá nóng, vượt xa thu nhập bình quân của người dân. Chia sẻ tại hội thảo “Nhận định thị trường Bất động sản 2026: Dòng tiền nhà đầu tư chảy vào phân khúc nào?” được tổ chức mới đây, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, cảnh báo việc tín dụng cho chủ đầu tư tăng nhanh hơn cho vay mua nhà phản ánh sự lệch pha, tiềm ẩn rủi ro bong bóng tài sản nếu không được kiểm soát.

Các chuyên gia cho rằng, việc các ngân hàng “nắn” dòng tiền khỏi các lĩnh vực rủi ro để nuôi dưỡng sản xuất là bước đi đúng đắn để tái cấu trúc nguồn lực tài chính quốc gia. Khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã quá cao, tăng trưởng không nên dựa vào việc bơm thêm tiền, mà phải dựa vào hiệu quả sử dụng vốn. Một đồng vốn bỏ ra phải tạo ra hàng hóa, dịch vụ thực tế chứ không phải nằm chết trong tài sản đầu cơ.

Bên cạnh rủi ro cơ cấu tín dụng, hệ thống ngân hàng còn đối mặt với áp lực thanh khoản và chênh lệch kỳ hạn. Tỷ lệ cho vay trung và dài hạn đã lên tới 47%, trong khi nguồn vốn huy động ở các kỳ hạn này chỉ chiếm khoảng 20%, tạo ra khoảng chênh lớn. Chia sẻ với báo giới, ông Phạm Hồng Hải, Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB), cho rằng việc nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào ngân hàng sẽ kéo theo áp lực lãi suất và nợ xấu, đe dọa an toàn hệ thống nếu không có sự chia sẻ vai trò từ thị trường vốn.

Để hỗ trợ quá trình chuyển dịch này, giới chuyên gia cũng khuyến nghị cần phát triển mạnh thị trường vốn (trái phiếu, cổ phiếu) để chia lửa với hệ thống ngân hàng. Ngân hàng chỉ nên đóng vai trò cung cấp vốn lưu động ngắn hạn cho nền kinh tế, trong khi nhu cầu vốn trung, dài hạn cần được giải quyết qua thị trường chứng khoán và trái phiếu minh bạch.

Tại phiên họp Ban Chỉ đạo điều hành kinh tế vĩ mô ngày 26/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Ngân hàng Nhà nước kiểm soát lãi suất phù hợp, ưu tiên vốn cho các động lực tăng trưởng mới như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhà ở xã hội, đồng thời phát triển an toàn, minh bạch các thị trường vốn và bất động sản.