Giải bài toán chuyển năng lực thiết kế thành sản phẩm chip thực tế

Ngành bán dẫn Việt Nam phụ thuộc lớn vào khối FDI

Tại Hội thảo quốc tế về thiết kế, sản xuất vi mạch và công nghệ cảm biến (WEFAB 2026) do Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) tổ chức ngày 19/6, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bức tranh ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam hiện đã có sự tham gia ở nhiều công đoạn trong chuỗi giá trị, từ thiết kế, vật liệu, thiết bị đến đóng gói, kiểm thử. Tuy nhiên, một thực tế là phần lớn doanh nghiệp tham gia vẫn là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trong khi số lượng doanh nghiệp nội địa còn khiêm tốn.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, chuỗi giá trị bán dẫn gồm nhiều công đoạn như vật liệu, thiết bị, sở hữu trí tuệ (IP), thiết kế, sản xuất wafer, đóng gói và kiểm thử. Trong đó, Việt Nam đã bước đầu hình thành năng lực ở một số khâu nhưng chưa có sự đồng đều.

“Chúng ta đã có những doanh nghiệp ở từng công đoạn, tuy nhiên chủ yếu vẫn đến từ khu vực FDI. Số lượng doanh nghiệp Việt Nam thực sự tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn còn rất hạn chế”, ông Tuấn đánh giá.

Đáng chú ý, công đoạn sản xuất chip, khâu có giá trị cao và quyết định năng lực tự chủ vẫn là khoảng trống lớn. Việt Nam hiện chưa có nhà máy sản xuất chip thương mại quy mô lớn, dù đang triển khai các dự án quan trọng như nhà máy chế tạo bán dẫn của Viettel với định hướng công nghệ 28-32 nm.

Trong bối cảnh đó, bài toán lớn đặt ra là làm thế nào để chuyển năng lực thiết kế thành sản phẩm chip thực tế. Đây cũng là điểm nghẽn mà nhiều trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn đang gặp phải khi thiếu hạ tầng thử nghiệm, sản xuất mẫu và đánh giá sau thiết kế.

Hàng loạt chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp bán dẫn

Theo đại diện Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, trong chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam, nhân lực được xác định là yếu tố quan trọng nhất, vừa là lợi thế hiện có vừa quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cụ thể, Việt Nam có chính sách tạo thuận lợi về thủ tục hành chính đối với chuyên gia, người lao động, nhà quản lý doanh nghiệp bán dẫn; áp dụng visa 5 năm, nhập cảnh nhiều lần cho chuyên gia và gia đình chuyên gia.

Theo ông Tuấn, đây là những chính sách được đánh giá tương đối cạnh tranh so với khu vực, nhằm thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành bán dẫn. Bên cạnh đó, chính sách miễn thuế nhập khẩu và miễn thuế thu nhập cá nhân trong vòng 5 năm cũng được đưa ra để hỗ trợ nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, chính sách về thuế đã được quy định trong luật, hiện đang chờ Bộ Tài chính ban hành nghị định hướng dẫn để triển khai trong thực tế.

“Với vai trò quản lý nhà nước, chúng tôi sẽ đồng hành cùng một số doanh nghiệp như Marvell, Intel để áp dụng và thực tế triển khai chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân cho người lao động chất lượng cao”, ông Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Anh Tuấn cho biết, chính sách về hỗ trợ nhà ở, tài chính và tiền lương cho nhân lực ngành bán dẫn cũng được giao cho chính quyền địa phương triển khai trên cơ sở Luật Công nghiệp công nghệ số. Hiện đã có hơn 10 địa phương ban hành các chính sách hỗ trợ này. Tại một số địa phương, doanh nghiệp bán dẫn có thể được hỗ trợ liên quan đến chuyên gia, đào tạo, ăn ở, đi lại cũng như cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động nghiên cứu.

Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất bổ sung vào Luật Công nghệ cao thêm nhiều chính sách đối với Trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược, Trung tâm nghiên cứu và phát triển công nghệ cao, doanh nghiệp công nghệ chiến lược.

“Doanh nghiệp trong lĩnh vực bán dẫn được áp dụng thuế suất 10% trong vòng 15 năm, trong đó 4 năm đầu tiên được miễn thuế và 9 năm tiếp theo được giảm 50% số thuế phải nộp. Đây là mức ưu đãi cao nhất theo quy định hiện hành, trừ những trường hợp đặc biệt do Thủ tướng Chính phủ quyết định”, ông Tuấn thông tin.

Bên cạnh đó, để khuyến khích hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D), các chi phí phục vụ hoạt động R&D của doanh nghiệp được tính 200% khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp. Theo ông Tuấn, cơ chế này nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp giảm số thuế phải nộp, từ đó có thêm nguồn lực tái đầu tư cho hoạt động nghiên cứu.

Theo đại diện Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, hiện lĩnh vực bán dẫn được miễn 100% tiền sử dụng đất. “Chính sách này không tạo nhiều tác động đối với các doanh nghiệp làm thiết kế hoặc thuê văn phòng, nhưng với các doanh nghiệp lớn như Intel, Samsung mở rộng dự án đầu tư, mức hỗ trợ có thể lên tới hàng chục triệu đến hàng trăm triệu USD do được miễn toàn bộ diện tích dự án trong suốt thời gian thực hiện, có thể kéo dài đến 70 năm”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Về chính sách hải quan, do đặc thù ngành bán dẫn yêu cầu hoạt động xuất nhập khẩu nhanh, doanh nghiệp trong lĩnh vực này được áp dụng chính sách luồng xanh trong xuất nhập khẩu. Cùng với đó, các thiết bị, máy móc, dây chuyền và nguyên liệu phục vụ hoạt động bán dẫn được miễn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Việt Nam cũng cho phép nhập khẩu dây chuyền, máy móc đã qua sử dụng phục vụ đào tạo và nghiên cứu phát triển.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cho biết: Về hỗ trợ tài chính trực tiếp, Việt Nam đang triển khai 3 nhóm chính sách gồm hỗ trợ từ Trung ương thông qua Quỹ hỗ trợ đầu tư, hỗ trợ các nhiệm vụ nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ do Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành chủ trì và hỗ trợ từ chính quyền địa phương.