Tổ chức sản xuất chuẩn hóa
Thời gian gần đây, thị trường mít Thái tại các tỉnh miền Tây rơi vào một đợt giảm giá sâu. Từ mức đỉnh 30.000 - 55.000 đồng/kg thời điểm cận Tết, giá mít Thái hiện dao động quanh 6.000 - 8.000 đồng/kg, thậm chí mít xô chỉ còn 4.000 - 7.000 đồng/kg.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, nguyên nhân của đợt giảm sâu lần này không đơn thuần đến từ cung - cầu, mà là hệ quả cộng hưởng của các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc nơi tiêu thụ hơn 90% sản lượng mít Việt Nam.
Việc Trung Quốc siết chặt kiểm soát chất lượng, đặc biệt là các chỉ tiêu về dư lượng kim loại nặng như Cadimi hay các chất cấm như Vàng O, đã tạo ra áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi cung ứng. Nhiều lô hàng bị kiểm tra gắt gao, thậm chí có nguy cơ bị trả về hoặc tiêu hủy nếu vi phạm, khiến doanh nghiệp và thương lái buộc phải thu mua cầm chừng để giảm thiểu rủi ro.
Trước những khó khăn hiện tại, ông Nguyên cho rằng: "Thách thức lớn nhất của ngành mít hiện nay không còn là thiếu thị trường, mà là “thiếu chuẩn”. Đây là giai đoạn mà mít Việt Nam phải ‘lột xác’, từng bước thích nghi với các tiêu chuẩn xuất khẩu chính ngạch khắt khe, giống như hành trình mà ngành sầu riêng đã trải qua trước đây".
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam đưa ra nhiều giải pháp cho ngành mít Việt Nam trước những khó khăn.
Để hóa giải bài toán "được mùa mất giá" và xây dựng vị thế bền vững cho ngành mít Việt Nam trong bối cảnh các quy định quốc tế ngày càng khắt khe, Hiệp hội cũng kiến nghị nhóm giải pháp chiến lược.
Theo đó, giải pháp đầu tiên và mang tính nền tảng là tổ chức lại sản xuất theo hướng chuẩn hóa. Việc xây dựng và quản lý mã số vùng trồng cần được xem như “giấy thông hành” bắt buộc để trái mít có thể tham gia thị trường xuất khẩu chính ngạch. Các địa phương cần đẩy mạnh hướng dẫn nông dân tham gia hợp tác xã, tổ hợp tác nhằm hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đồng thời kiểm soát sản lượng, tránh tình trạng phát triển ồ ạt vượt quy hoạch.
Song song đó, canh tác theo các tiêu chuẩn an toàn như VietGAP, GlobalGAP phải được áp dụng nghiêm túc, đặc biệt trong việc kiểm soát dư lượng kim loại nặng và vi sinh vật ngay từ khâu đầu vào. Việc điều tiết mùa vụ, rải vụ thu hoạch cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực cung vượt cầu trong cùng một thời điểm.
Đa dạng hóa thị trường và chế biến sâu
Bên cạnh sản xuất, phát triển công nghiệp chế biến sâu được xem là “van an toàn” để giảm áp lực tiêu thụ mít tươi. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu quả tươi, ngành mít cần đầu tư mạnh vào các sản phẩm chế biến như mít sấy, mít cấp đông, bột mít hoặc các sản phẩm thay thế thịt phục vụ thị trường ăn chay quốc tế.
Cùng với việc đa dạng hóa thị trường và kênh phân phối là hướng đi không thể thiếu. Ngoài thị trường truyền thống là Trung Quốc, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại sang các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU hay Trung Đông.
Đối với nhà vườn, Hiệp hội cũng đưa ra nhiều khuyến nghị cụ thể nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm và duy trì khả năng xuất khẩu. Việc kiểm soát dư lượng kim loại nặng, đặc biệt là Cadimi, đang trở thành “ngưỡng đỏ” mà nhà vườn cần đặc biệt quan tâm.
Đối với nhà vườn, Hiệp hội cũng đưa ra nhiều khuyến nghị cụ thể nhằm đảm bảo chất lượng sản phẩm. Ảnh: Minh Anh
Điều này đòi hỏi phải rà soát lại toàn bộ nguồn phân bón, ưu tiên sử dụng các sản phẩm hữu cơ, rõ nguồn gốc và hạn chế tối đa nguy cơ tích tụ kim loại nặng trong đất. Đồng thời, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phải tuân thủ nghiêm nguyên tắc “4 đúng”, tuyệt đối tránh các hoạt chất bị cấm hoặc các chất tạo màu gây rủi ro khi xuất khẩu.
Ngoài ra, công tác vệ sinh vườn và giám sát sinh vật gây hại cũng cần được thực hiện thường xuyên, nhất là đối với các đối tượng như rệp sáp và ruồi đục quả, đây cũng là nguyên nhân chính khiến nhiều lô hàng bị trả về.
Việc bao trái từ sớm, loại bỏ trái hư hỏng và theo dõi định kỳ sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch hại. Ở khâu thu hoạch, nhà vườn cần đảm bảo trái đạt đủ độ chín, đồng thời tuân thủ quy trình sơ chế an toàn để hạn chế nhiễm vi sinh vật trong quá trình vận chuyển.
"Sản xuất mít hiện nay không còn là bán cái mình có, mà phải bán cái thị trường cần. Chất lượng và tính minh bạch là hai yếu tố sống còn để giữ vững mức giá ổn định", đại diện Hiệp hội nhấn mạnh.
Những giải pháp đồng bộ từ sản xuất chuẩn hóa, kiểm soát chất lượng, đến phát triển chế biến sâu và đa dạng hóa thị trường đang mở ra cơ hội để ngành mít Việt Nam từng bước thoát khỏi khó khăn hiện tại. Đây là thời điểm nhà vườn và doanh nghiệp cần chủ động, đồng hành cùng nhau để nâng cao chất lượng và uy tín sản phẩm, tạo nền tảng bền vững cho xuất khẩu chính ngạch.