Giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài và hòa giải gia tăng

Tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian

Tiếp tục khuôn khổ Tuần lễ Trọng tài và Hòa giải Việt Nam 2026 (Vietnam ADR Week 2026 - VAW 2026), sáng nay 28/5, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp cùng Hội Luật gia Việt Nam và Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC tổ chức Hội thảo: “Hòa giải thương mại: Góc nhìn từ các chuyên gia quốc tế và Việt Nam”.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp (Bộ Tư pháp) cho biết: Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động đầu tư thương mại ngày càng phát triển cả về quy mô và mức độ phức tạp, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như: Tài chính, ngân hàng, năng lượng, điện tử. Cùng với đó, yêu cầu đặt ra đối với các phương thức giải quyết tranh chấp cũng ngày càng cao hơn.

“Thực tiễn thời gian qua cho thấy, phương thức giải quyết tranh chấp thương mại ngoài tòa án như trọng tài và hòa giải đang ngày càng được mở rộng tại Việt Nam và các nước trên thế giới nhờ những ưu điểm như: Tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian, bảo mật thông tin và duy trì mối quan hệ kinh doanh”, ông Lê Văn Tuấn khẳng định.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cho rằng, số vụ xử lý tranh chấp thương mại bằng trọng tài và hoà giải do VIAC thực hiện năm 2025 lên tới trên 500 vụ, tăng so với năm 2024 khoảng hơn 400 vụ.

"Mặc dù không thể so với các vụ do toà án giải quyết, nhưng đây là một tín hiệu khá tích cực" - GS. TS Lê Hồng Hạnh khẳng định và cho rằng: Các nhà đầu tư, doanh nghiệp đang có xu hướng giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và hoà giải, vì cơ chế nhanh gọn, hiệu quả.

Cũng theo ông Lê Văn Tuấn, tại Việt Nam phương thức hòa giải thương mại đã được đề ra trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp. Theo đó, Nhà nước khuyến khích giải quyết các tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài và tòa án hỗ trợ bằng việc công nhận kết quả này. Gần đây nhất, chủ trương giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và hoà giải tiếp tục được khẳng định tại Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trong đó, Nghị quyết nêu rõ giải pháp khuyến khích phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án như trọng tài thương mại và hòa giải thương mại. Đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng nguồn lực phát triển.

Hiện nay, Việt Nam có 3 dạng hòa giải chính: Hòa giải thương mại (theo Nghị định 22/2017/NĐ-CP); Hòa giải cơ sở (theo Luật Hòa giải ở cơ sở); Hòa giải tại tòa án (theo Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án). Riêng đối với hòa giải thương mại, năm 2017 Chính phủ đã ban hành Nghị định số 22/2017/NĐ-CP. Đây là bước đánh dấu sự phát triển pháp lý quan trọng khi lần đầu tiên có văn bản quy định chuyên biệt về lĩnh vực này, điều chỉnh cả hòa giải trong nước và hòa giải có yếu tố nước ngoài. 

Hoà giải giúp doanh nghiệp kiểm soát xung đột, duy trì hợp tác lâu dài

Chia sẻ rõ hơn về hoà giải trong tranh chấp thương mại, ông Lê Văn Tuấn cho rằng, hòa giải thương mại là một công cụ linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với xu thế toàn cầu. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ giúp giảm tải cho hệ thống tòa án mà còn góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trên cơ sở đó, theo ông Lê Văn Tuấn, Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục đồng hành cùng các tổ chức, chuyên gia để đưa hoạt động trọng tài và hòa giải tại Việt Nam phát triển ngang tầm khu vực và quốc tế.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Mai - Giám đốc Trung tâm Hoà giải Việt Nam (VMC), thuộc VIAC nhận định, trong bối cảnh chi phí tranh chấp ngày càng gia tăng và doanh nghiệp chú trọng hơn tới quản trị rủi ro tổng thể, hòa giải thương mại không còn chỉ là một cơ chế “bổ sung” mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược quản trị tranh chấp hiện đại.

Đặc biệt, hòa giải mang lại giá trị không chỉ ở việc giải quyết tranh chấp mà còn ở khả năng giúp các bên kiểm soát xung đột, duy trì quan hệ hợp tác và tạo không gian cho đối thoại trong những thời điểm khó khăn nhất. Trong nhiều trường hợp, một giải pháp được các bên tự nguyện đồng thuận có thể mang lại hiệu quả bền vững hơn cả một phán quyết.

Hiện, Việt Nam hiện có 17 trung tâm hòa giải thương mại, 8 trung tâm trọng tài có chức năng hòa giải cùng hàng trăm hòa giải viên. Riêng VMC hiện có 72 hòa giải viên và đã tiếp nhận 42 vụ việc, bao gồm cả các vụ việc phức tạp có liên quan tới cơ quan nhà nước.

Cũng đánh giá cao về vai trò của hoà giải trong tranh chấp thương mại, ông Nguyễn Trung Nam - Phó Giám đốc VMC cho biết: Hòa giải thương mại đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong xu hướng phát triển giải quyết tranh chấp ngoài toà án toàn cầu, đặc biệt sau khi Công ước Singapore về Hòa giải chính thức có hiệu lực từ năm 2020, tạo nền tảng thúc đẩy việc công nhận và thực thi các thỏa thuận hòa giải quốc tế.

Tại Việt Nam, theo ông Nguyễn Trung Nam, hòa giải thương mại đã có những bước phát triển đáng ghi nhận trong gần một thập kỷ qua. Phương thức này vẫn còn nhiều dư địa để phát triển khi nhận thức của doanh nghiệp còn hạn chế, số lượng hòa giải viên giàu kinh nghiệm chưa nhiều và nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hội nhập quốc tế vẫn đang được đặt ra mạnh mẽ.

Trong khuôn khổ hội thảo đã diễn ra lễ ký kết Thỏa thuận Hợp tác (MOU) giữa VMC và Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây (GCMA) tại Việt Nam. Hoạt động khẳng định nỗ lực của VMC trong việc tăng cường mở rộng mạng lưới hợp tác, thúc đẩy kết nối với cộng đồng hòa giải khu vực và quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.