Chiều 15/5/2026, tại trụ sở Bộ Công Thương, Báo Công Thương tổ chức công bố Đề án tổ chức “Lễ tôn vinh và Trao Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam”.
Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam được lãnh đạo Bộ Công Thương giao Báo Công Thương chủ trì, kế thừa chặng đường gần 20 năm của Giải thưởng Thương mại Dịch vụ Việt Nam (Vietnam Top Trade Services Awards) được tổ chức lần đầu vào năm 2007, ngay sau khi Việt Nam gia nhập WTO.
Nhân dịp này, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, chia sẻ với Báo Công Thương về ý nghĩa của giải thưởng đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa trong giai đoạn mới.
Khơi dậy khát vọng vươn lên của doanh nghiệp
- Bộ Công Thương đã công bố Đề án tổ chức Lễ tôn vinh và Trao Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam. Ông nhận định gì về việc tổ chức giải thưởng này trong bối cảnh hiện nay?
TS Tô Hoài Nam: Tôi cho rằng, việc Bộ Công Thương công bố Đề án tổ chức Lễ tôn vinh và Trao Giải thưởng “Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam” là một hoạt động có ý nghĩa thiết thực, đúng thời điểm và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước hiện nay. Đây không đơn thuần là một hoạt động tôn vinh, mà còn là một thông điệp chính sách tích cực: Nhà nước, ngành Công Thương và các cơ quan truyền thông chính thống luôn đồng hành, ghi nhận, bảo vệ và khích lệ những nỗ lực chính đáng của cộng đồng doanh nghiệp.
TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME)
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động, cạnh tranh thương mại gay gắt, chi phí đầu vào, logistics, tiêu chuẩn xanh, tiêu chuẩn số và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng cao, doanh nghiệp Việt Nam, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, đang chịu áp lực rất lớn. Vì vậy, một giải thưởng có uy tín, được tổ chức bài bản, minh bạch, khách quan sẽ góp phần củng cố niềm tin thị trường, tạo động lực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư, đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực quản trị.
Tôi đặc biệt đánh giá cao ý nghĩa động viên của giải thưởng đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là khu vực chiếm tuyệt đại đa số trong cộng đồng doanh nghiệp, hiện diện ở hầu hết địa bàn, ngành nghề; trực tiếp tạo việc làm, duy trì sinh kế, tham gia chuỗi cung ứng và góp phần bảo đảm ổn định xã hội. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, sự ghi nhận kịp thời nhiều khi không chỉ là danh hiệu, mà còn là nguồn lực tinh thần, uy tín thị trường và cơ hội tiếp cận đối tác, khách hàng, tín dụng và các chương trình hỗ trợ phát triển.
Điều quan trọng là giải thưởng cần trở thành một diễn đàn kết nối thực chất giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, tổ chức tài chính, tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo và các cơ quan truyền thông. Nếu làm tốt, giải thưởng không dừng ở việc “trao cúp”, mà sẽ tạo ra một hệ sinh thái lan tỏa mô hình tốt, cách làm hay, chuẩn mực quản trị tiên tiến và tinh thần kinh doanh có trách nhiệm.
Vì vậy, tôi kỳ vọng Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam sẽ góp phần thúc đẩy phong trào thi đua đổi mới sáng tạo, phát triển thương hiệu Việt, nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ và khơi dậy khát vọng vươn lên của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Định hướng phát triển theo tư duy chuỗi
- Giải thưởng lần này được tổ chức trong một hình hài mới, bao trùm hơn với 3 trụ cột: Công nghiệp, Thương mại và Dịch vụ. Ông đánh giá như thế nào về điều đó?
TS. Tô Hoài Nam: Việc giải thưởng được tổ chức trong hình hài mới, bao trùm ba trụ cột “Công nghiệp - Thương mại - Dịch vụ” thể hiện một tư duy tiếp cận rất phù hợp với cấu trúc vận hành của nền kinh tế hiện đại. Nếu trước đây, các lĩnh vực có thể được nhìn nhận tương đối tách biệt, thì hiện nay, công nghiệp, thương mại và dịch vụ đã gắn kết thành một chuỗi giá trị thống nhất: Sản xuất phải gắn với thị trường; thương mại phải dựa trên năng lực cung ứng; dịch vụ phải nâng cao giá trị gia tăng và trải nghiệm khách hàng.
Bổ sung trụ cột công nghiệp vào giải thưởng là điểm rất đáng chú ý. Công nghiệp là nền tảng tạo ra năng lực sản xuất, năng suất lao động, hàm lượng công nghệ và sức cạnh tranh của quốc gia. Không có nền công nghiệp đủ mạnh, thương mại khó có hàng hóa có chất lượng cao, dịch vụ khó phát triển theo chiều sâu và doanh nghiệp Việt khó tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, thương mại và dịch vụ chính là “đường dẫn” đưa sản phẩm công nghiệp đến thị trường, giúp doanh nghiệp hiểu nhu cầu người tiêu dùng, hoàn thiện sản phẩm, phát triển thương hiệu và mở rộng xuất khẩu. Do đó, cách tiếp cận ba trụ cột không chỉ mở rộng phạm vi tôn vinh mà còn định hướng doanh nghiệp phát triển theo tư duy chuỗi: Từ sản xuất - phân phối - tiêu dùng - dịch vụ sau bán hàng - dữ liệu thị trường.
Điều này rất có ý nghĩa với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể cạnh tranh bằng quy mô vốn lớn, nhưng có lợi thế về tính linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh và bám sát phân khúc thị trường. Nếu được khuyến khích liên kết với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, hệ thống phân phối, sàn thương mại điện tử, logistics và dịch vụ tài chính, khu vực này có thể nâng cấp từ gia công đơn giản sang cung ứng sản phẩm, dịch vụ có tiêu chuẩn, có thương hiệu và có giá trị gia tăng cao hơn.
Vì vậy, tôi cho rằng hình hài mới của giải thưởng không chỉ phản ánh đúng thực tiễn phát triển của ngành Công Thương, mà còn góp phần truyền đi thông điệp rất quan trọng: Doanh nghiệp Việt Nam muốn lớn mạnh phải phát triển đồng bộ năng lực sản xuất, năng lực thị trường và năng lực dịch vụ; phải chuyển từ tư duy đơn ngành sang tư duy hệ sinh thái, chuỗi giá trị và phát triển bền vững.
Đánh giá cao cách xây dựng tiêu chí xét chọn
- Về tiêu chí xét chọn, Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam không chỉ dựa trên quy mô hay doanh thu, mà còn chú trọng đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, phát triển xanh và năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn hội nhập quốc tế. Xin ông chia sẻ thêm về điều này?
TS. Tô Hoài Nam: Tôi đánh giá cao cách xây dựng tiêu chí xét chọn theo hướng không chỉ nhìn vào quy mô hay doanh thu, mà chú trọng đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, phát triển xanh và năng lực hội nhập quốc tế. Đây là cách tiếp cận rất tiến bộ, công bằng hơn và phù hợp hơn với yêu cầu phát triển chất lượng của doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay.
Nếu chỉ căn cứ vào doanh thu hoặc quy mô, các doanh nghiệp lớn đương nhiên có lợi thế. Nhưng nền kinh tế không chỉ cần doanh nghiệp lớn, mà còn cần rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có năng lực đổi mới, quản trị tốt, tuân thủ pháp luật, tạo việc làm ổn định, đóng góp cho địa phương và tham gia được vào chuỗi cung ứng.
Vì vậy, tiêu chí xét chọn cần ghi nhận cả nỗ lực nâng cấp của doanh nghiệp, mức độ chuyển biến trong quản trị, chất lượng sản phẩm, trách nhiệm xã hội, bảo vệ môi trường, văn hóa kinh doanh và khả năng thích ứng trước biến động.
Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế không còn là khẩu hiệu, mà đã trở thành điều kiện cạnh tranh. Doanh nghiệp muốn xuất khẩu phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, dữ liệu sản phẩm, lao động, môi trường, phát thải, an toàn chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp muốn tham gia hệ thống phân phối hiện đại cũng phải minh bạch hóa quy trình, hóa đơn, chứng từ, quản trị hàng tồn kho và dịch vụ khách hàng.
Tuy nhiên, khi thiết kế tiêu chí, tôi cho rằng cần đặc biệt chú ý đến tính khả thi đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Không nên đặt ra tiêu chí theo hướng quá cao hoặc chỉ phù hợp với doanh nghiệp lớn. Điều cần đánh giá là mức độ tiến bộ thực chất: Doanh nghiệp đã thay đổi gì trong quản trị, đã ứng dụng công nghệ ở khâu nào, đã tiết giảm chi phí, nâng chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực tuân thủ ra sao.
Một doanh nghiệp nhỏ áp dụng phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, quản lý kho, bán hàng đa kênh, truy xuất nguồn gốc hoặc tiết kiệm năng lượng trong sản xuất cũng cần được nhìn nhận là một bước tiến đáng khích lệ. Cách tiếp cận như vậy sẽ giúp giải thưởng không tạo khoảng cách, mà tạo động lực để nhiều doanh nghiệp cùng tham gia vào tiến trình nâng cấp năng lực cạnh tranh.
Từ góc độ hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi đề nghị giải thưởng quan tâm đến các tiêu chí về liên kết chuỗi, năng lực tuân thủ pháp luật, trách nhiệm với người lao động, đổi mới mô hình kinh doanh và đóng góp cho địa phương. Đó là những giá trị rất thực tiễn, phản ánh đúng sức sống của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.
- Theo ông, để giải thưởng có sức lan tỏa bền vững, cần chú trọng thêm những vấn đề gì trong quá trình tổ chức?
TS Tô Hoài Nam: Theo tôi, muốn giải thưởng có sức lan tỏa bền vững, trước hết phải bảo đảm ba yêu cầu: Minh bạch trong tiêu chí, khách quan trong xét chọn và thực chất trong tôn vinh. Doanh nghiệp rất cần được ghi nhận, nhưng sự ghi nhận đó phải dựa trên chuẩn mực rõ ràng, có kiểm chứng, tránh hình thức, tránh chạy theo phong trào.
Thứ hai, cần coi truyền thông sau giải thưởng là một nội dung quan trọng. Những doanh nghiệp được tôn vinh cần được giới thiệu như các mô hình tham khảo về quản trị, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, xây dựng thương hiệu và trách nhiệm xã hội. Khi câu chuyện thành công được kể đúng cách, giải thưởng sẽ trở thành một kênh giáo dục thị trường, một nguồn cảm hứng và một bộ tiêu chuẩn mềm để doanh nghiệp khác học hỏi.
Thứ ba, nên có cơ chế kết nối sau tôn vinh. Các doanh nghiệp đạt giải có thể được kết nối với chương trình xúc tiến thương mại, chuyển đổi số, tư vấn tiêu chuẩn chất lượng, tín dụng xanh, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển thương hiệu. Như vậy, giải thưởng không chỉ dừng lại ở danh hiệu, mà trở thành điểm khởi đầu cho quá trình nâng cấp năng lực doanh nghiệp.
Thứ tư, cần có nhóm tiêu chí hoặc hạng mục phù hợp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp ở địa phương, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng và doanh nghiệp có đóng góp tích cực cho cộng đồng. Cách phân nhóm hợp lý sẽ giúp giải thưởng bao trùm hơn, công bằng hơn và khuyến khích được nhiều lực lượng doanh nghiệp cùng vươn lên.
Xin cảm ơn ông!
Theo TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, ý nghĩa lớn nhất của Giải thưởng Công nghiệp, Thương mại, Dịch vụ Việt Nam không chỉ nằm ở việc trao danh hiệu, mà ở khả năng định hướng hệ giá trị phát triển mới cho cộng đồng doanh nghiệp.
Trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam cần được khích lệ để phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quản trị minh bạch, tuân thủ pháp luật và năng lực hội nhập quốc tế. Khi tôn vinh đúng người, đúng việc, đúng giá trị, giải thưởng góp phần củng cố niềm tin, khơi dậy khát vọng vươn lên và lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm, qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, hiện đại và hội nhập sâu rộng của đất nước.