Giám sát phải trở thành động lực hoàn thiện thể chế

Chuyển trọng tâm giám sát về cấp tỉnh, cấp xã

Trong bài phát biểu tại Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026, đề xuất với Quốc hội giải pháp đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả của hoạt động giám sát, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đề xuất, tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp.

Đồng thuận với đề xuất của lãnh đạo Chính phủ, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa xác định lấy giám sát việc thi hành pháp luật ở địa phương làm trục xuyên suốt của toàn bộ nhiệm kỳ.

Giám sát phải đi đúng khâu yếu của tổ chức thi hành pháp luật, đúng địa chỉ trách nhiệm và đúng vấn đề đang cản trở phát triển; mỗi kiến nghị sau giám sát phải được theo dõi như một cam kết trách nhiệm trước cử tri.

Một trong những nội dung trọng tâm theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa là giám sát việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực quản trị địa phương.

Đối với Thanh Hóa - địa phương có diện tích lớn, dân số đông, địa bàn miền núi rộng và điều kiện phát triển không đồng đều, kết quả vận hành mô hình mới sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng dịch vụ công và khả năng giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp.

Chính vì vậy, “hoạt động giám sát sẽ tập trung làm rõ bộ máy sau sắp xếp có thực sự tinh gọn hơn hay không, phân cấp, phân quyền có tạo động lực phát triển hay không, tài sản công sau sắp xếp có được quản lý hiệu quả hay không và trách nhiệm người đứng đầu có được xác định rõ hơn hay không”, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh.

Cùng với đó, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa cũng xác định giám sát việc hiện thực hóa các động lực tăng trưởng mới của đất nước và của tỉnh. Trọng tâm là việc thực hiện các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển chính quyền số, hạ tầng dữ liệu và nguồn nhân lực số. Mục tiêu không chỉ là đánh giá đúng - sai trong tổ chức thực hiện mà quan trọng hơn là tìm ra nguyên nhân khiến nguồn lực xã hội chưa được khơi thông đầy đủ và đề xuất hoàn thiện chính sách để tạo động lực tăng trưởng mới.

Một nhóm nội dung khác được đặc biệt quan tâm là giám sát việc quản lý và sử dụng các nguồn lực phát triển. Theo bà Lương Thị Hoa, phần lớn các “điểm nghẽn” phát triển hiện nay đều liên quan đến đất đai, quy hoạch, đầu tư công, tài sản công và tài nguyên.

Vì vậy, hoạt động giám sát sẽ tập trung vào việc thực hiện pháp luật về đất đai, quy hoạch, đầu tư công, khai thác tài nguyên, quản lý tài sản công, phát triển Khu kinh tế Nghi Sơn, các công trình hạ tầng chiến lược, chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án trọng điểm của tỉnh. Giám sát trong lĩnh vực này phải hướng tới phát hiện sớm nguy cơ lãng phí, chậm trễ và những “điểm nghẽn” đang cản trở phát triển.

Bên cạnh các vấn đề kinh tế, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa xác định giám sát để bảo đảm phát triển nhanh nhưng phải bền vững và bao trùm. Trọng tâm là chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục, đào tạo nghề, y tế, bảo vệ môi trường, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững.

“Với một địa phương có sự chênh lệch lớn giữa đồng bằng, ven biển và miền núi như Thanh Hóa, giám sát không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển mà còn nhằm bảo đảm công bằng xã hội, để mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển và không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình hiện đại hóa đất nước”, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa Lương Thị Hoa chia sẻ.

Tập trung giám sát những điểm nghẽn của tăng trưởng

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh cho rằng, hoạt động giám sát phải chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.

Quan điểm đổi mới quan trọng nhất là cần chuyển từ giám sát việc thực hiện sang giám sát hiệu quả thực hiện, đó chính là các chính sách đã tạo ra được kết quả gì? nguồn lực quốc gia đã được sử dụng hiệu quả hay chưa? Những điểm nghẽn nào đang cản trở tăng trưởng và những cơ chế nào cần được tiếp tục hoàn thiện để giải phóng các nguồn lực phát triển?.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quan cho rằng, điểm này cũng bảo đảm quán triệt với chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV khi nhấn mạnh yêu cầu đánh giá bằng dữ liệu, bằng sản phẩm và kết quả thực tế, kiểm đếm những điểm nghẽn đã được tháo gỡ, nguồn lực đã được khơi thông và lấy kết quả thực hiện làm thước đo đánh giá cán bộ, nhất là người đứng đầu.

Trong giai đoạn phát triển mới, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị giám sát tập trung vào 3 trọng tâm:

Trước hết, giám sát các điểm nghẽn của tăng trưởng.

Thực tế cho thấy, nhiều hạn chế của nền kinh tế hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện và những bất cập từ sự chồng chéo của pháp luật, việc phân cấp, phân quyền chưa đi đôi với phân bổ nguồn lực và trách nhiệm giải trình.

Vì vậy, hoạt động giám sát cần hướng vào việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng mọi nguồn lực phát triển, đặc biệt là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai, tài sản công.

Thứ hai, giám sát các động lực tăng trưởng mới.

Trong mô hình phát triển mới, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành những động lực quan trọng. Vì vậy, hoạt động giám sát cần tập trung đánh giá hiệu quả thực hiện các chủ trương chính sách về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số, phát triển thị trường vốn, thị trường tài chính và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Thứ ba, cần đổi mới chính hoạt động giám sát.

Cần thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ nhằm bảo đảm kiểm soát quyền lực mà đồng thời phải góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các chủ trương đúng được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Khi giám sát thực sự hướng vào hiệu quả chính sách, hiệu quả sử dụng nguồn lực thì Quốc hội sẽ không chỉ đồng hành với Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn mà còn tạo thêm động lực cho cải cách, thể chế, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đó cũng là đóng góp thiết thực của hoạt động giám sát đối với mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số mà Đại hội Đảng XIV đã xác định.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cũng chỉ rõ, trong giai đoạn phát triển mới, hoạt động giám sát phải thực sự trở thành động lực hoàn thiện thể chế và kiến tạo phát triển đất nước.

Giám sát cần tập trung, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn” để khơi thông nguồn lực, nhất là những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề có tác động trực tiếp đến đời sống Nhân dân; kết hợp hài hòa giữa xử lý những vấn đề trước mắt với nhận diện sớm các nguy cơ, thách thức dài hạn.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, hoạt động giám sát phải gắn chặt hơn với công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và tổ chức thi hành pháp luật. Những bất cập được phát hiện qua giám sát phải được chuyển hóa thành yêu cầu hoàn thiện thể chế, chính sách và đổi mới tổ chức thực hiện; mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ trách nhiệm, thời hạn và kết quả cần đạt được.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh yêu cầu, ngay sau Diễn đàn này, đề nghị các cơ quan của Quốc hội khẩn trương tổng hợp, tiếp thu đầy đủ các ý kiến xác đáng; hoàn thiện các đề án, chương trình, văn bản có liên quan; đồng thời tiếp tục đổi mới phương thức giám sát theo hướng khoa học hơn, chuyên nghiệp hơn, gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển đất nước và nguyện vọng chính đáng của cử tri và Nhân dân.