Thị trường lao động thay đổi bởi AI
Theo CNN ngày 8/2, thế hệ học sinh trung học và sinh viên hiện nay tại Mỹ và trên thế giới đang đứng trước một bước ngoặt lớn của thị trường lao động. Không giống các thế hệ trước, con đường từ giảng đường đến việc làm không còn được định hình chủ yếu bởi bằng cấp hay ngành học, mà chịu tác động ngày càng rõ rệt từ sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.
Các chuyên gia công nghệ và kinh tế phần lớn đều đồng thuận rằng AI sẽ làm xáo trộn sâu sắc thị trường việc làm, không chỉ thay đổi cách con người làm việc mà còn có thể kết thúc một số vị trí cụ thể. Trong bức tranh đó, những sinh viên mới ra trường có thể chịu áp lực cao nhất. Dù tỷ lệ việc làm nhìn chung vẫn duy trì ở mức khá cao giữa các nhóm lao động, dữ liệu gần đây cho thấy nhóm tuổi 20 - 24 đã bắt đầu ghi nhận sự sụt giảm về việc làm, phản ánh áp lực đang dồn lên lực lượng lao động trẻ.
Công nghệ AI tạo thay đổi về nhu cầu trong thị trường lao động. Ảnh minh họa
Nhận định gây chú ý nhất đến từ ông Dario Amodei, Giám đốc điều hành công ty công nghệ Anthropic, khi cho rằng, AI có thể khiến tới một nửa số công việc văn phòng trình độ đầu vào biến mất trong vài năm tới. Dù nhiều lãnh đạo công nghệ khác cho rằng, kịch bản này có thể không diễn ra ở mức độ cực đoan như vậy, cảnh báo của Amodei vẫn cho thấy một thực tế rằng những công việc từng được coi là bước đệm an toàn cho người mới ra trường đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
Lĩnh vực khoa học máy tính là minh chứng cho sự thay đổi này. Trong nhiều năm, đây được xem là lựa chọn gần như chắc chắn cho một sự nghiệp ổn định với mức thu nhập cao. Tuy nhiên, khi AI ngày càng đảm nhiệm nhiều khâu công việc, từ viết mã cơ bản đến xử lý các tác vụ lặp lại, việc tìm kiếm một vị trí trong ngành công nghệ đã trở nên cạnh tranh hơn đáng kể, trong khi số cơ hội tuyển dụng không còn mở rộng như trước. Với nhiều sinh viên, “học lập trình” không còn đủ, mà cần hiểu sâu hơn về cách AI vận hành và được ứng dụng trong thực tế.
Ở bậc trung học, AI cũng đang tạo ra những tranh luận chưa có hồi kết. Các trường học loay hoay xác định nên dạy AI như thế nào và có nên cho phép học sinh sử dụng công cụ này trong học tập hay không. Thực tế cho thấy, AI đã bước vào lớp học trước cả khi có khung chương trình chính thức.
Một nghiên cứu năm 2024 của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho biết, 50% thanh thiếu niên Mỹ thừa nhận đã sử dụng ChatGPT để làm bài tập về nhà. Con số này phản ánh việc AI đã trở thành một phần trong thói quen học tập của người trẻ, bất chấp các quy định còn đang được tranh luận.
Chính từ những biến động đó, cách người trẻ hình dung về đại học và sự nghiệp đang dần thay đổi. Không ít học sinh trung học cho biết họ không còn nhìn đại học đơn thuần là con đường dẫn đến một nghề nghiệp cố định. Thay vào đó, các học sinh cân nhắc nhiều hơn đến khả năng thích ứng lâu dài trong một thị trường lao động có thể tiếp tục biến đổi dưới tác động của AI. Một số lựa chọn theo đuổi các lĩnh vực thiên về thực hành như y tế, chăm sóc sức khỏe, nơi yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm. Những người khác tiếp tục hướng tới các ngành công nghệ, nhưng với mục tiêu làm chủ và ứng dụng AI vào công việc tương lai.
Chiến lược lựa chọn sự nghiệp trong bối cảnh mới
Trước sự dịch chuyển của thị trường lao động, nhiều người trẻ không chỉ thay đổi lựa chọn ngành học mà còn điều chỉnh cách chuẩn bị cho sự nghiệp. Với những người đang làm trong lĩnh vực công nghệ, lời khuyên phổ biến dành cho học sinh trung học và sinh viên là cần học cách sử dụng AI càng sớm càng tốt.
Bà Colette Stallbaumer, Tổng giám đốc Microsoft 365 Copilot, cho rằng, AI có thể không trực tiếp lấy đi công việc của một người, nhưng người sở hữu kỹ năng AI thì có thể. Theo bà, việc hiểu và ứng dụng AI đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng trên thị trường lao động, không chỉ với các vị trí công nghệ mà cả trong nhiều ngành nghề khác.
Dữ liệu của LinkedIn càng củng cố nhận định này. Theo bà Stallbaumer, 70% kỹ năng mà lực lượng lao động hiện nay đang sử dụng sẽ “thay đổi hoàn toàn” vào năm 2030 khiến kỹ năng nghề nghiệp đang có vòng đời ngắn hơn rất nhiều so với trước đây, buộc người trẻ phải liên tục học hỏi và cập nhật. Trong bối cảnh đó, bà khuyến khích học sinh chủ động sử dụng AI một cách sáng tạo, kể cả khi giáo viên chưa chính thức đưa công cụ này vào chương trình giảng dạy.
Xu hướng này cũng đang tác động rõ rệt đến lựa chọn học tập ở bậc đại học. Theo bà Rachel Blankstein - đồng sáng lập NextGen Advising, ngày càng nhiều sinh viên chọn học song ngành, kết hợp giữa khối nhân văn và các lĩnh vực STEM như tâm lý học và khoa học dữ liệu. Cách tiếp cận này giúp người học “phân tán rủi ro”, trong trường hợp một lĩnh vực chịu tác động mạnh hơn từ AI so với lĩnh vực còn lại, đồng thời tạo ra bộ kỹ năng đa dạng hơn.
Không chỉ ở giảng đường, yêu cầu về AI đã xuất hiện ngày càng nhiều trong các mô tả tuyển dụng. Blankstein cho biết, ngày càng nhiều doanh nghiệp đòi hỏi ứng viên phải có kỹ năng hoặc sự thông thạo về AI, bất kể ngành nghề. Trong bối cảnh đó, bằng đại học không còn đủ để đảm bảo một cơ hội việc làm nhanh chóng. Sinh viên buộc phải nghĩ sớm đến việc xây dựng kỹ năng nghề nghiệp thông qua thực tập, dự án cá nhân và các hoạt động ngoài chương trình học chính khóa.
Dù vẫn còn nhiều bất định về việc AI sẽ tiếp tục tác động đến thị trường lao động, nhưng một điều đang dần trở nên rõ ràng: người trẻ không thể đứng ngoài cuộc. Bên cạnh việc học cách sử dụng công nghệ, câu hỏi lớn hơn được đặt ra là làm thế nào để xây dựng bản lĩnh, sự bền bỉ, tò mò và đồng cảm, những phẩm chất giúp con người thích nghi và tạo ra giá trị khác biệt trong một thế giới mà AI ngày càng hiện diện sâu rộng.