Giữ lửa ‘Điện Biên Phủ’ trong công cuộc đổi mới đất nước

Đại tá Vũ Văn Khanh - nguyên Trưởng ban Nghiên cứu quốc tế (Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam) đánh giá, 72 năm sau, bản hùng ca "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu" cùng những bài học từ Chiến thắng Điện Biên Phủ về đại đoàn kết toàn dân tộc, tinh thần tự lực tự cường và bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam vẫn vẹn nguyên giá trị, soi đường cho công cuộc đổi mới đất nước và sự nghiệp xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

- Thưa Đại tá, từ góc nhìn của nhà nghiên cứu chiến lược quốc phòng, ông đánh giá thế nào về những giá trị lịch sử cốt lõi của Chiến thắng Điện Biên Phủ? Những nét đặc sắc trong nghệ thuật chỉ đạo chiến lược của Đảng ta và tài thao lược của Đại tướng Võ Nguyên Giáp?

Đại tá Vũ Văn Khanh: Trước hết, cần khẳng định, Chiến thắng Điện Biên Phủ đã đi vào lịch sử Việt Nam và thế giới như biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là một trong những mốc son chói lọi nhất của dân tộc Việt Nam và phong trào cách mạng thế giới thế kỷ XX.

Thắng lợi quân sự to lớn này còn mang những giá trị lịch sử cốt lõi, có tính bước ngoặt và sức lan tỏa lâu dài.

Chiến thắng đã đập tan ý chí xâm lược, buộc thực dân Pháp chấp nhận đàm phán và ký Hiệp định Geneva (tháng 7/1954), chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương, công nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam, mở ra cục diện mới, một bước ngoặt chiến lược của cách mạng Việt Nam, làm thay đổi vận mệnh dân tộc.

Chiến thắng Điện Biên Phủ còn là điển hình về chiến tranh nhân dân, khẳng định tính đúng đắn và hiệu quả của đường lối chiến tranh nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, một đóng góp quan trọng cả về lý luận và thực tiễn quân sự. Là một trong những sự kiện tiêu biểu đánh dấu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn cầu, cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh; là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao.

Một trong những nét đặc sắc trong nghệ thuật chỉ đạo chiến lược của Đảng và tài thao lược của Đại tướng Võ Nguyên Giáp là quyết định lịch sử chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Trước một tập đoàn cứ điểm mạnh như Điện Biên Phủ, việc lựa chọn cách đánh không rập khuôn theo kinh nghiệm bên ngoài, mà dựa trên so sánh lực lượng cụ thể, điều kiện địa hình và khả năng bảo đảm hậu cần, kỹ thuật của ta chính là biểu hiện rõ nét bản lĩnh và tư duy quân sự Việt Nam.

Quyết định này thể hiện sự cân nhắc toàn diện, đặt yêu cầu “chắc thắng” lên trên hết, đồng thời cho thấy sự thống nhất cao giữa lãnh đạo chiến lược và chỉ huy chiến dịch.

Sự chuyển đổi phương châm đã làm thay đổi cách đánh, kéo theo điều chỉnh toàn bộ thế trận, tổ chức lực lượng và bảo đảm hậu cần. Nhờ đó, ta đã từng bước tiến công, đánh chiếm các mục tiêu của địch, hạn chế tổn thất, giữ vững quyền chủ động trên chiến trường.

Quyết định đã phản ánh sâu sắc quan điểm chiến tranh nhân dân, đặt yếu tố con người lên trên hết, phát huy sức mạnh tổng hợp, đánh địch không chỉ bằng hỏa lực mà cả bằng thế trận và thời cơ. Đây chính là sự kết tinh giữa đường lối quân sự của Đảng và tài thao lược của người chỉ huy.

- Vì sao một trận quyết chiến chiến lược ở vùng rừng núi Tây Bắc Việt Nam lại trở thành sự kiện báo hiệu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ, đồng thời cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh trong nửa sau thế kỷ XX, thưa ông?

Đại tá Vũ Văn Khanh: Chiến thắng Điện Biên Phủ mang một ý nghĩa lịch sử thời đại sâu sắc. Từ một địa danh ít người biết đến, Điện Biên Phủ đã vượt ra ngoài biên giới quốc gia, trở thành biểu tượng của thời đại, sự sụp đổ tất yếu của chủ nghĩa thực dân và sự trỗi dậy không thể ngăn cản của các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới.

Chiến thắng này đánh dấu sự phá sản hoàn toàn của mô hình chủ nghĩa thực dân cũ. Lần đầu tiên trong lịch sử thế giới, một dân tộc thuộc địa nhỏ yếu đã đánh bại một cường quốc thực dân trong một trận quyết chiến chiến lược, làm lung lay tận gốc niềm tin và tính chính danh của hệ thống thuộc địa trên toàn cầu.

Kết thúc gần một thế kỷ đô hộ của Pháp, tạo ra tác động dây chuyền về chính trị quốc tế, khẳng định một xu thế không thể đảo ngược của lịch sử: Các dân tộc bị áp bức hoàn toàn có thể giành độc lập bằng đấu tranh vũ trang kết hợp chính trị, ngoại giao.

Chiến thắng Điện Biên Phủ còn là dấu mốc lịch sử mang ý nghĩa thời đại, báo hiệu sự cáo chung của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn cầu, góp phần thúc đẩy mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Đồng thời chứng minh một chân lý, sức mạnh của chiến tranh nhân dân, của ý chí độc lập dân tộc có thể chiến thắng ưu thế vật chất và công nghệ của chủ nghĩa đế quốc.

Nhiều dân tộc bị áp bức đã tìm thấy ở Việt Nam một hình mẫu đấu tranh hiệu quả, từ đó củng cố niềm tin vào khả năng tự giải phóng.

Chiến thắng Điện Biên Phủ còn góp phần khẳng định tính đúng đắn của đường lối cách mạng giải phóng dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh; làm sáng tỏ nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện các nước thuộc địa.

Không chỉ là thắng lợi của dân tộc Việt Nam, Chiến thắng Điện Biên Phủ còn là thắng lợi của phương thức đấu tranh tổng hợp, trong đó có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chính trị, quân sự, ngoại giao, sức mạnh đại đoàn kết dân tộc với sự ủng hộ quốc tế.

- Những bài học từ Điện Biên Phủ về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tinh thần tự lực tự cường và bản lĩnh, trí tuệ Việt Nam cần được kế thừa, vận dụng sáng tạo như thế nào trong sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc hiện nay, thưa ông?

Đại tá Vũ Văn Khanh: Trong sự nghiệp xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và bảo vệ vững chắc Tổ quốc từ sớm, từ xa hiện nay, những bài học từ Chiến thắng Điện Biên Phủ vẫn còn nguyên giá trị.

Bài học về đại đoàn kết toàn dân tộc cần tiếp tục được nghiên cứu, vận dụng và nâng lên tầm cao mới.

Chuyển từ “toàn dân kháng chiến” trước đây sang “toàn dân bảo vệ Tổ quốc” trong thời kỳ mới đòi hỏi kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với kinh tế, khoa học - công nghệ và đối ngoại.

Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc phải được tạo dựng trên nền tảng “thế trận lòng dân”, gắn với thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân vững chắc, trong đó Quân đội tiếp tục đóng vai trò nòng cốt.

Trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như: an ninh mạng, thiên tai, dịch bệnh… có xu hướng gia tăng, việc huy động trí tuệ và trách nhiệm của toàn xã hội chính là sự kế thừa sinh động tinh thần đoàn kết từng làm nên chiến thắng lịch sử.

Bài học về tinh thần tự lực, tự cường cần được cụ thể hóa bằng năng lực làm chủ công nghệ và bảo đảm hậu cần, kỹ thuật hiện đại.

Quyết tâm “kéo pháo, mở đường” bằng sức người và ý chí trong Chiến dịch Điện Biên Phủ phải được chuyển hóa thành quyết tâm làm chủ vũ khí, trang bị công nghệ cao, phát triển công nghiệp quốc phòng, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quân đội.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, tự lực không đồng nghĩa với khép kín, mà là tự chủ trong hội nhập, biết tận dụng hợp tác quốc tế để nâng cao nội lực.

Bài học về bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam cần được phát huy trong nghệ thuật quân sự hiện đại. Quyết định chuyển phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” của Đại tướng Võ Nguyên Giáp thể hiện tư duy linh hoạt, dám điều chỉnh để phù hợp thực tiễn.

Ngày nay, điều đó cần được vận dụng vào xây dựng tư duy tác chiến mới. Tác chiến liên hợp đa môi trường (bộ, biển, không, không gian mạng, vũ trụ, điện từ, không gian nhận thức), kết hợp chặt chẽ giữa “sức mạnh cứng” và “sức mạnh mềm”, giữa răn đe và phòng ngừa.

Bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa” đòi hỏi năng lực dự báo chiến lược, nhận diện các nguy cơ từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.

Bài học về vai trò lãnh đạo của Đảng cần được cụ thể hóa bằng việc bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với quân đội nhân dân; phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh nhân dân trong điều kiện tác chiến hiện đại. Qua đó, xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, gắn bó máu thịt với Nhân dân.

Trân trọng cảm ơn Đại tá!

“Vận dụng các bài học từ Chiến thắng Điện Biên Phủ cần đặt trong tổng thể chiến lược hội nhập quốc tế sâu rộng, trọng tâm là chủ động, tích cực tham gia các cơ chế an ninh khu vực và toàn cầu, xử lý hài hòa quan hệ đối tác - đối tượng, qua đó nâng cao vị thế, uy tín quốc tế và giữ vững môi trường hòa bình, ổn định. Đó cũng là quá trình chuyển thắng lợi quân sự trong quá khứ thành lợi thế chiến lược trong thời bình, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”, Đại tá Vũ Văn Khanh - nguyên Trưởng ban Nghiên cứu quốc tế (Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam) nhấn mạnh.