Giúp thanh niên biến sản phẩm thành giá trị cho đất nước - Bài 1: Sứ mệnh tiên phong

Đảng và Nhà nước luôn coi thanh niên là lực lượng nòng cốt, đặt kỳ vọng thế hệ trẻ phải là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khởi nghiệp. Nhiều cơ chế, chính sách và hệ sinh thái hỗ trợ đã được thiết lập để biến khát vọng làm giàu và cống hiến của thanh niên thành động lực phát triển quốc gia.

Gần tám thập niên trước, trong thư gửi Hội nghị Thanh niên Việt Nam ngày 17/8/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà". Đó không đơn thuần là niềm tin dành cho tuổi trẻ, đó còn là sự giao phó trách nhiệm, bởi sự thịnh suy, mạnh yếu của đất nước có một phần rất lớn phụ thuộc vào thanh niên. Muốn trở thành người chủ tương lai xứng đáng, thanh niên phải chuẩn bị từ hôm nay bằng học tập, lao động, rèn luyện tinh thần và bồi đắp năng lực.

Ngược dòng lịch sử, trong mỗi giai đoạn của cách mạng, nội hàm của vai trò "người chủ tương lai" lại được bổ sung bằng những yêu cầu mới. Trong chiến tranh, tuổi trẻ lên đường bảo vệ Tổ quốc. Trong kiến thiết đất nước, thanh niên có mặt trên những công trường, nông trường và vùng kinh tế mới. Trong thời kỳ đổi mới, hội nhập, hàng triệu người trẻ bước vào các nhà máy, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp…

Hôm nay, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, "mặt trận" của thanh niên được mở rộng đến phòng thí nghiệm, dây chuyền sản xuất thông minh, nền tảng dữ liệu, sàn thương mại điện tử và thị trường toàn cầu… Sức trẻ phải được kết tinh thành năng suất, trí tuệ phải được chuyển hóa thành sản phẩm, khát vọng phải được chứng minh bằng giá trị tạo ra cho đất nước.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định các đột phá chiến lược, trong đó "thúc đẩy đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phục vụ, kiến tạo phát triển; phát triển kinh tế nhà nước thật sự đóng vai trò chủ đạo, thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân; xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp mới; phát triển lực lượng sản xuất mới, các mô hình, phương thức sản xuất kinh doanh mới".

Phát biểu chỉ đạo tại Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: "Đảng, Nhà nước và Nhân dân đặt niềm tin tưởng sâu sắc vào thế hệ trẻ Việt Nam. Niềm tin ấy phải được thể hiện bằng hành động cụ thể"; đồng thời đề nghị "chính quyền các cấp cần cụ thể hóa chính sách học tập, việc làm, nhà ở, khởi nghiệp, thiết chế văn hóa, thể thao, sức khỏe tinh thần, môi trường sáng tạo cho thanh niên".

Người đứng đầu Đảng và Nhà nước cũng nhấn mạnh yêu cầu: "Đoàn phải cổ vũ mạnh mẽ tinh thần "thanh niên Việt Nam làm chủ tương lai bằng tri thức, bản lĩnh và sáng tạo"; tạo môi trường để người trẻ nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp sáng tạo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn; kết nối thanh niên với nhà trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chuyên gia, thị trường và trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu. Phải giúp thanh niên biến ước mơ thành năng lực, biến năng lực thành sản phẩm, biến sản phẩm thành giá trị cho đất nước".

Thông điệp đó đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả tư duy lẫn phương thức đồng hành với thanh niên. Niềm tin dành cho thế hệ trẻ phải được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách và môi trường phát triển đủ rộng để người trẻ được thử sức, được chấp nhận rủi ro và có cơ hội trưởng thành từ thực tiễn.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội đồng Giáo sư Nhà nước, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính. Kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn trở thành những không gian phát triển quan trọng. Phát triển kinh tế tư nhân được đặt ở vị trí một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên. GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD; công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm khoảng 28% GDP; kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng đạt trên 55%, năng suất lao động tăng khoảng 8,5%/năm.

GS.TS Hoàng Văn Cường phân tích, phía sau mỗi chỉ tiêu đó là yêu cầu rất cụ thể về lực lượng sản xuất. Muốn công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP, đất nước cần thêm những doanh nghiệp làm chủ công nghệ, thiết bị, vật liệu và quy trình sản xuất. Muốn kinh tế số chiếm khoảng 30% GDP, phải có một thế hệ doanh nhân, kỹ sư và người lao động đủ khả năng biến dữ liệu thành tài nguyên kinh tế. Muốn năng suất lao động tăng 8,5%/năm, phương thức sản xuất và năng lực con người phải thay đổi với tốc độ tương ứng.

"Thanh niên vì thế không thể đứng bên lề mô hình tăng trưởng mới. Người trẻ phải tiên phong, hiện diện ở những nơi tạo ra năng suất mới, công nghệ mới, doanh nghiệp mới và thị trường mới", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, Đảng và Nhà nước ta luôn dành sự quan tâm đặc biệt, đặt niềm tin sâu sắc và kỳ vọng lớn vào thế hệ trẻ, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi để chăm lo, giáo dục, bồi dưỡng và phát huy tiềm năng của họ. Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 được coi là tiền đề quan trọng trong việc tạo nên cơ sở pháp lý hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp.

Cùng với sự ra đời của luật, các văn bản hướng dẫn của Chính phủ, các bộ, ngành đã được ban hành để triển khai những biện pháp hỗ trợ đa dạng đối với hoạt động khởi nghiệp. Luật Thanh niên năm 2020 thay thế cho Luật Thanh niên năm 2005, lần đầu tiên quy định cụ thể về chính sách khởi nghiệp đối với thanh niên.

Ngày 26/7/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 897/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp giai đoạn 2022-2030. Chính sách này đã có nhiều nội dung quan trọng nhằm thúc đẩy sự phát triển khởi nghiệp của thanh niên với mục tiêu nâng cao kiến thức khởi nghiệp cho thanh niên, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn, tư vấn phát triển doanh nghiệp, xây dựng kênh phân phối sản phẩm khởi nghiệp và thúc đẩy thành lập các hợp tác xã do thanh niên làm chủ.

Tại họp báo thông tin kết quả Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ XIII, trả lời câu hỏi của phóng viên Báo Công Thương, anh Nguyễn Kim Quy - Bí thư Trung ương Đoàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam cho biết, hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp sẽ tiếp tục là một trọng tâm lớn trong nhiệm kỳ 2026-2031.

Theo anh Nguyễn Kim Quy, nội dung này đã được xác định là một trong 5 nhiệm vụ đột phá của nhiệm kỳ, tập trung vào "khuyến khích, hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, nhất là khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với phát triển kinh tế tư nhân, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đất nước”. Mục tiêu đặt ra là tạo thêm lực lượng doanh nghiệp trẻ, doanh nhân trẻ có khả năng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và tham gia sâu hơn vào thị trường.

Thời gian qua, Trung ương Đoàn cùng Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam đã triển khai nhiều chương trình cụ thể hóa các nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng như các kế hoạch của Chính phủ về hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp.

Đơn cử, Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam triển khai từ năm 2025 và định hướng tổ chức thường niên. Diễn đàn được thiết kế theo nhiều cấp độ đối thoại, từ địa phương đến bộ, ngành và cấp cao; qua đó, các kiến nghị của doanh nghiệp, doanh nhân trẻ được tổng hợp để nhận diện rào cản và đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách, môi trường kinh doanh.

Trong nhiệm kỳ mới, tổ chức Đoàn sẽ ưu tiên mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho thanh niên. Hiện tổng dư nợ cho vay qua kênh Đoàn đạt khoảng 44.440 tỷ đồng với gần 25.000 tổ tiết kiệm và vay vốn. Nguồn vốn từ Quỹ quốc gia về việc làm qua kênh Trung ương Đoàn có quy mô khoảng 75 tỷ đồng, đã hỗ trợ hơn 900 dự án và tạo việc làm cho hàng nghìn thanh niên.

Cùng với vốn, sẽ tăng cường đào tạo quản trị, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Dự kiến mỗi năm có khoảng 100.000 thanh niên khởi nghiệp và doanh nhân trẻ được nâng cao năng lực, qua đó cải thiện sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn của doanh nghiệp trẻ.

Đồng thời, tổ chức các hoạt động hỗ trợ thanh niên nông thôn khởi nghiệp. Trong đó, tập trung triển khai các hoạt động nâng cao chất lượng, phát huy vai trò của Đoàn thanh niên trong xây dựng nông thôn mới, hỗ trợ Thanh niên nông thôn tham gia hiệu quả Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP)…

Đánh giá về các chương trình hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp thời gian qua, GS.TS Hoàng Văn Cường cho rằng nguồn vốn, hoạt động đào tạo và kết nối do tổ chức Đoàn triển khai đã mở thêm cơ hội để nhiều người trẻ hiện thực hóa ý tưởng kinh doanh. Từ những nền tảng ban đầu đó, thanh niên có điều kiện nâng cao năng lực quản trị, hoàn thiện sản phẩm và từng bước tiếp cận thị trường.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, bước sang giai đoạn mới, yêu cầu đối với hoạt động đồng hành cần được nâng lên một tầm cao mới. Trọng tâm hỗ trợ phải hướng tới việc giúp thanh niên làm chủ công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng không gian phát triển. Các dự án khởi nghiệp cần được kết nối sâu hơn với doanh nghiệp, nhà đầu tư, viện nghiên cứu, hệ thống phân phối và thị trường xuất khẩu.

"Một dự án thành công trong giai đoạn mới phải tạo ra giá trị vượt ra ngoài lợi ích của cá nhân hay doanh nghiệp. Sản phẩm cần góp phần nâng cao năng lực sản xuất trong nước, tạo việc làm, gia tăng giá trị hàng hóa, mở rộng xuất khẩu và nâng vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu", ông nói và cho rằng, từ nền tảng hỗ trợ đã được xây dựng, hành trình khởi nghiệp của thanh niên đang bước sang nấc thang mới. Thước đo quan trọng là khả năng tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh, doanh nghiệp có năng lực phát triển dài hạn và những đóng góp cụ thể vào mục tiêu tăng trưởng của đất nước.

Đồng quan điểm, TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh phân tích, khái niệm "sản phẩm có giá trị" không phải "mỹ từ" mà có thể quy về ba tiêu chí cụ thể, đo đếm được.

Tiêu chí thứ nhất là khả năng thu ngoại tệ về cho đất nước. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), năm 2025, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,05 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước (mức cao nhất từ trước đến nay). Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17%; cán cân thương mại xuất siêu 20,03 tỷ USD. Mỗi container hàng hóa rời cảng, mỗi lô hàng điện tử, dệt may, nông sản chế biến vượt biên giới đều là một đơn vị ngoại tệ chảy về, góp phần vào con số hàng trăm tỷ USD đó. Một sản phẩm do người trẻ làm ra, nếu bán được ra thế giới không chỉ mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp của họ mà còn cộng thêm vào năng lực đối ngoại kinh tế của cả quốc gia.

Tiêu chí thứ hai là khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, đây là tiêu chí khắt khe hơn nhiều so với việc chỉ "bán được hàng". Tham gia chuỗi cung ứng nghĩa là sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp trở thành một mắt xích trong hệ thống sản xuất xuyên quốc gia của các tập đoàn đa quốc gia, từ đó có vị trí ổn định, lâu dài, thay vì những đơn hàng thời vụ.

Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã lượng hóa yêu cầu này bằng chỉ tiêu cụ thể: đến năm 2030, cả nước có ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đặt cạnh đó là thực tế ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hiện có gần 6.000 doanh nghiệp nhưng phần lớn vẫn đang dừng ở việc gia công, chưa nhiều doanh nghiệp vươn lên vị trí nhà cung cấp lớp một cho các tập đoàn lớn. Nói cách khác, "vào được chuỗi" khó hơn "bán được hàng" rất nhiều và đó chính là ngưỡng mà nhiều start-up công nghiệp của người trẻ đang cố gắng vượt qua.

Tiêu chí thứ ba là năng lực hội nhập, làm ăn sòng phẳng với thế giới. Việt Nam hiện tham gia hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đặt doanh nghiệp trong nước, trong đó có doanh nghiệp trẻ vào "sân chơi" có luật lệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ ngày càng khắt khe. Một sản phẩm có giá trị theo nghĩa này là sản phẩm đáp ứng những chuẩn mực đó, đủ sức cạnh tranh và mở rộng thị trường quốc tế.

TS. Võ Trí Thành cũng cho rằng, thực tiễn phát triển đất nước cho thấy những chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước ban hành đúng hướng, kịp thời và sát thực tiễn đã tạo động lực mạnh mẽ, khích lệ thanh niên phát huy sức sáng tạo, tinh thần cống hiến và khát vọng dựng xây đất nước. Thế hệ doanh nhân trẻ đang góp phần viết nên một chương mới của kinh tế Việt Nam. Khát vọng của họ không phải câu chuyện riêng của từng cá nhân hay doanh nghiệp. Đó là hành trình chung của những người mong muốn đất nước vươn lên bằng trí tuệ, công nghệ và sức sáng tạo Việt Nam.

Sức mạnh của doanh nhân trẻ nằm ở khát vọng vươn lên và tinh thần chủ động tạo ra cơ hội. Lớn lên trong thời kỳ hội nhập, họ có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, tri thức và kinh nghiệm quản trị quốc tế. Nhiều doanh nhân trẻ đang hình thành tư duy hệ sinh thái, tư duy tăng trưởng theo cấp số nhân và tư duy đổi mới phá vỡ. Họ hướng tới xây dựng các giải pháp toàn diện, tận dụng công nghệ để mở rộng thị trường và sẵn sàng thách thức những mô hình kinh doanh cũ.

"Với bản lĩnh đó, thế hệ doanh nhân trẻ có cơ hội tạo dựng lợi thế ngay trên thị trường trong nước và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Họ chính là một trong những lực lượng có khả năng chuyển hóa khát vọng phát triển thành sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị cụ thể cho nền kinh tế", vị chuyên gia nhấn mạnh.

Thực hiện: Nguyên Thảo