Gỡ nút thắt mã số vùng trồng, mở rộng thị trường xuất khẩu sầu riêng

Xuất khẩu tăng mạnh nhưng giá trong nước chịu áp lực

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, 5 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD, tăng 45,2% so với cùng kỳ năm trước và chiếm khoảng 20,3% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước. Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch 492 triệu USD, tăng 76,7% và chiếm tới 87,5% tổng giá trị xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam.

Tuy nhiên, trái ngược với bức tranh xuất khẩu tích cực, giá sầu riêng trong nước đang có xu hướng giảm. Tại các tỉnh Đông Nam Bộ và Tây Nguyên, sầu riêng Dona loại A dao động 60.000 - 65.000 đồng/kg, loại B ở mức 40.000 - 45.000 đồng/kg. So với cuối tháng trước, giá giảm khoảng 3.000 - 5.000 đồng/kg và thấp hơn cùng kỳ năm ngoái từ 10.000 - 20.000 đồng/kg tùy loại.

Dù Tây Nguyên chưa chính thức vào vụ thu hoạch, xu hướng giảm giá đã khiến nhiều nhà vườn lo lắng. Đắk Lắk hiện là địa phương có diện tích sầu riêng lớn nhất cả nước. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, năm 2025, toàn tỉnh có hơn 40.000 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 400.000 tấn và kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 1,1 tỷ USD. Năm 2026, sản lượng dự kiến tăng lên khoảng 500.000 tấn nhờ diện tích cho thu hoạch tiếp tục mở rộng.

Trong khi nguồn cung tăng mạnh, thị trường lại đối mặt với yêu cầu quản lý chất lượng khắt khe hơn. Từ ngày 1/6, Trung Quốc áp dụng Lệnh 280, tăng cường kiểm soát đối với sầu riêng nhập khẩu. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, nhiều doanh nghiệp đang thận trọng hơn trong thu mua và xuất khẩu sầu riêng do Trung Quốc áp dụng Lệnh 280 từ ngày 1/6, tăng cường kiểm soát chất lượng đối với sầu riêng nhập khẩu. “Sản lượng sầu riêng của Việt Nam và Thái Lan cùng tăng, trong khi vụ thu hoạch ở miền Nam kéo dài cũng tạo thêm áp lực lên giá”, ông Đặng Phúc Nguyên nhận định.

Một trong những nút thắt lớn của ngành sầu riêng Tây Nguyên hiện nay là diện tích được cấp mã số vùng trồng còn hạn chế. Theo cơ quan quản lý, hai tiêu chí đang gây khó khăn khi áp dụng thực tế gồm: Diện tích tối thiểu 10 ha cho một mã số vùng trồng; yêu cầu chuyên canh một loại cây để đáp ứng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp. Nhiều hộ dân trồng xen canh nên chưa đáp ứng được điều kiện cấp mã số.

Trả lời báo chí sau khi khảo sát thực tế vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng kiểm nghiệm sầu riêng tại Đắk Lắk, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Đắk Lắk hiện có khoảng 41.000 ha sầu riêng, trong đó 30.000 ha đang cho thu hoạch với sản lượng ước khoảng 500.000 tấn. “Vụ thu hoạch sẽ bắt đầu trong khoảng 15 ngày tới và kéo dài đến tháng 9, nên nguy cơ dồn sản lượng vào thời điểm chín rộ là khá lớn”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nói.

Theo Thứ trưởng, ngay trong tuần tới, Bộ sẽ tiếp tục làm việc với phía Trung Quốc để thúc đẩy cấp thêm mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói cho Đắk Lắk. Nếu được phê duyệt đầy đủ, trên 50% diện tích sầu riêng của tỉnh sẽ có mã số, qua đó bảo đảm đáng kể nguồn hàng phục vụ xuất khẩu. Bộ cũng khuyến cáo địa phương đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tăng xuất khẩu sầu riêng quả tươi và mở rộng hệ thống cơ sở đóng gói phục vụ sầu riêng đông lạnh nhằm tiêu thụ sản lượng lớn trong giai đoạn thu hoạch tập trung.

Hướng tới chuỗi sầu riêng an toàn và bền vững

Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ đồng hành cùng Đắk Lắk triển khai chiến dịch “30 ngày đêm” cấp mã số vùng trồng. Giải pháp trọng tâm là chuyển toàn bộ thủ tục sang hình thức trực tuyến. Mục tiêu đến ngày 15/7 sẽ vận hành hệ thống khai báo trực tuyến trên Cổng thông tin điện tử, cho phép người dân đăng ký và được cấp mã số theo quy trình tự động.

“Nếu tiếp tục xử lý hồ sơ giấy với nhiều thủ tục như hiện nay rất khó hoàn thành chiến dịch trong thời gian ngắn. Vì vậy, thủ tục hành chính phải được số hóa và đơn giản hóa”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh và cho biết, Bộ cũng sẽ phối hợp với Đắk Lắk khai thác cơ sở dữ liệu đất đai và hệ thống định danh đất đai để nâng cao độ chính xác và minh bạch của thông tin vùng trồng.

Về lâu dài, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định việc đa dạng hóa thị trường và tăng cường truy xuất nguồn gốc là điều kiện quan trọng để nâng cao giá trị sầu riêng Việt Nam.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp chia sẻ, nhiều doanh nghiệp đã chủ động mở rộng xuất khẩu sang các thị trường ngoài Trung Quốc, với tỷ trọng lên tới 70-80% sản lượng ở một số cơ sở đóng gói. “Mọi sản phẩm nông nghiệp đều phải truy xuất được nguồn gốc: do ai sản xuất, theo quy trình nào. Khi hệ thống truy xuất nguồn gốc được vận hành đầy đủ, tính minh bạch và trách nhiệm của người sản xuất sẽ được nâng cao, qua đó củng cố niềm tin của thị trường đối với nông sản Việt Nam”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định.

Việc đồng thời gỡ vướng thủ tục, mở rộng thị trường, phát triển chế biến đông lạnh và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc được kỳ vọng sẽ giúp ngành sầu riêng Tây Nguyên vượt qua giai đoạn áp lực hiện nay, hướng tới tăng trưởng xuất khẩu bền vững và nâng cao thu nhập cho người trồng.

Tại cuộc họp tháo gỡ khó khăn trong xuất khẩu nông sản ngày 8/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã thống nhất chủ trương xây dựng Nghị quyết của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện dự thảo và trình Chính phủ ban hành chậm nhất ngày 15/7.

Tinh thần xuyên suốt là tạo thuận lợi nhưng không buông lỏng quản lý; đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn kiểm soát chặt chất lượng; hỗ trợ xuất khẩu nhưng không đánh đổi uy tín nông sản Việt Nam. Sau khi Nghị quyết được ban hành, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ phối hợp với các địa phương phát động đợt cao điểm 30 ngày nhằm hỗ trợ cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.