Chiều 17/10, thảo luận tại Tổ 7 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng, các đại biểu tập trung góp ý dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó đề xuất hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, tháo gỡ vướng mắc để hộ kinh doanh thuận lợi chuyển đổi thành doanh nghiệp và phát triển ổn định.
Bảo đảm tính liên tục pháp lý, giảm chi phí sau chuyển đổi
Thảo luận về dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Đức Hùng (đoàn đại biểu TP. Bắc Ninh) quan tâm đến chính sách khuyến khích hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp quy định tại Điều 20. Theo đại biểu, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng các chương trình hành động, kế hoạch thực hiện nghị quyết đều đặt ra mục tiêu thành lập thêm nhiều doanh nghiệp trong thời gian tới. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh vẫn băn khoăn về việc chuyển đổi mô hình hoạt động.
Dẫn chứng tại địa phương, đại biểu cho biết, Bắc Ninh hiện có khoảng 200 doanh nghiệp nhưng số hộ kinh doanh lên tới 1.700. Thực trạng này cho thấy cần tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc khiến hộ kinh doanh còn dè dặt khi chuyển đổi thành doanh nghiệp. Từ đó, vấn đề đầu tiên được đặt ra là cần làm rõ cơ chế bảo đảm tính liên tục pháp lý của hoạt động kinh doanh và trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm chuyển đổi.
Trên thực tế, một hộ kinh doanh có thể đã hoạt động nhiều năm, có nhà xưởng, máy móc, hợp đồng thuê mặt bằng, hợp đồng cung ứng hàng hóa, khoản vay ngân hàng, công nợ với đối tác và người lao động. Khi chuyển đổi thành doanh nghiệp, nếu phải đàm phán lại hợp đồng, xử lý lại các nghĩa vụ tài chính hoặc thực hiện nhiều thủ tục liên quan, thì chi phí và rủi ro phát sinh có thể lớn hơn nhiều so với khoản lệ phí đăng ký được miễn.
Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở sự thuận lợi cho người chuyển đổi mà còn liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác. Chẳng hạn, một hộ kinh doanh có khoản nợ phát sinh trước khi thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn. Nếu không phân định rõ trách nhiệm, có thể xuất hiện tình trạng chủ hộ cho rằng nghĩa vụ đã chuyển sang công ty, trong khi chủ nợ lại không có cơ sở rõ ràng để xác định chủ thể phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ.
“Chính sách cần giải quyết hài hòa hai yêu cầu là vừa bảo đảm tính liên tục của hoạt động kinh doanh, vừa không làm thay đổi theo hướng bất lợi quyền của chủ thể khác có quyền, nghĩa vụ liên quan đến hoạt động này”, đại biểu Nguyễn Đức Hùng nêu quan điểm.
Đại biểu Nguyễn Đức Hùng (đoàn đại biểu TP Bắc Ninh).
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung Điều 20 theo hướng làm rõ việc xử lý quyền, nghĩa vụ phát sinh trước thời điểm chuyển đổi; trách nhiệm của chủ hộ kinh doanh và doanh nghiệp sau chuyển đổi; cơ chế chuyển giao tài sản, hợp đồng và lao động theo quy định pháp luật có liên quan. Những nguyên tắc trực tiếp liên quan đến quyền tài sản, trách nhiệm pháp lý và quyền lợi của bên thứ ba cần được xác lập ở cấp luật; các thủ tục kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự, pháp luật về doanh nghiệp và các luật chuyên ngành. Bên cạnh tính liên tục pháp lý, đại biểu cho rằng cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ gia nhập thị trường sang hỗ trợ thích ứng và giảm chi phí tuân thủ thực chất sau chuyển đổi.
Trong khi đó, dự thảo đã quan tâm đến việc rút ngắn thời gian đăng ký doanh nghiệp, miễn, giảm một số chi phí và hỗ trợ kế toán, tư vấn chuyển đổi số. Đại biểu đồng tình với định hướng này nhưng lưu ý cần phân biệt chi phí chuyển đổi ban đầu với chi phí vận hành, tuân thủ pháp luật sau khi chuyển đổi.
Theo đại biểu, chi phí đăng ký doanh nghiệp chỉ phát sinh một lần, trong khi chi phí kế toán, thuế, quản trị doanh nghiệp, hóa đơn, phần mềm và thực hiện các nghĩa vụ pháp luật là những khoản chi thường xuyên. Với hộ kinh doanh quy mô nhỏ, chủ hộ trực tiếp điều hành, người thân tham gia quản lý sổ sách và chưa có nhân sự chuyên môn, việc thích ứng với các yêu cầu mới có thể là khó khăn đáng kể.
“Nếu chỉ tạo thuận lợi để doanh nghiệp được thành lập nhanh hơn mà chưa giúp doanh nghiệp thích ứng với các nghĩa vụ sau thành lập thì có thể tăng số lượng doanh nghiệp đăng ký nhưng chưa chắc đã đạt được mục tiêu phát triển bền vững”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ đó, đại biểu đề nghị kết hợp chính sách hỗ trợ chuyển tiếp có thời hạn với việc đơn giản hóa chế độ kế toán, báo cáo, phương thức thực hiện nghĩa vụ thuế và các thủ tục liên quan, phù hợp với mô hình, tính chất hoạt động của doanh nghiệp. Các chính sách hỗ trợ chuyển tiếp cần xác định rõ đối tượng, nội dung, mức hỗ trợ, thời gian và nguồn lực bảo đảm, tránh quy định nhiều hình thức nhưng thiếu điều kiện thực hiện hoặc khó tiếp cận trên thực tế.
Đối với quy định cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong vòng một ngày làm việc, đại biểu đồng tình với mục tiêu cải cách nhưng đề nghị đánh giá kỹ tính khả thi và hiệu quả thực chất. Theo đó, điều quan trọng không chỉ là rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận mà còn phải giảm tổng thời gian, chi phí để người kinh doanh hoàn thành quá trình chuyển đổi và duy trì hoạt động ổn định. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế liên thông thực chất giữa đăng ký kinh doanh, thuế, bảo hiểm xã hội và các thủ tục liên quan, bảo đảm quá trình chuyển đổi được thực hiện thuận lợi, đồng bộ.
Làm rõ nghĩa vụ thuế, bảo đảm thống nhất chính sách
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Đức Hùng đề cập là cơ chế xử lý nghĩa vụ thuế của giai đoạn trước chuyển đổi, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu khuyến khích chuyển đổi và yêu cầu quản lý nhà nước.
Một số hộ kinh doanh lo ngại sau khi chuyển đổi thành doanh nghiệp, hoạt động kinh doanh của những năm trước có thể bị rà soát lại, làm phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc các thủ tục giải trình ngoài dự kiến. Tâm lý này khiến người kinh doanh băn khoăn khi cân nhắc chuyển đổi mô hình hoạt động.
Đại biểu cho rằng cần phân biệt rõ hai vấn đề. Một mặt, việc chuyển đổi thành doanh nghiệp không thể là căn cứ để miễn trừ trách nhiệm đối với hành vi vi phạm pháp luật về thuế. Nhà nước phải bảo đảm quyền kiểm tra, thanh tra, truy thu và xử lý vi phạm theo đúng quy định; không thể vì mục tiêu khuyến khích chuyển đổi mà làm suy giảm kỷ cương trong quản lý thuế. Mặt khác, cũng không nên để việc chuyển đổi trở thành một căn cứ độc lập làm phát sinh yêu cầu kiểm tra hoặc xác định lại nghĩa vụ thuế của các kỳ trước.
“Nếu không làm rõ ranh giới này thì chính sách khuyến khích chuyển đổi có thể dẫn đến một nghịch lý là người kinh doanh càng muốn chuyển đổi mô hình hoạt động minh bạch, chính thức hơn thì lại càng lo ngại về những rủi ro pháp lý của giai đoạn trước”, đại biểu Nguyễn Đức Hùng phân tích.
Theo đại biểu, chính sách cần tạo sự yên tâm trên cơ sở tuân thủ pháp luật, chứ không phải bằng việc miễn trừ trách nhiệm hoặc bỏ qua các nghĩa vụ hợp pháp. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu xác lập nguyên tắc việc hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp không tự động làm phát sinh căn cứ kiểm tra hoặc xác định lại nghĩa vụ thuế của các kỳ trước thời điểm chuyển đổi.
Đại biểu cũng đề nghị rà soát mối quan hệ giữa Điều 20 với pháp luật quản lý thuế, bảo đảm không hình thành hai cơ chế xử lý nghĩa vụ thuế khác nhau hoặc phát sinh cách hiểu không thống nhất khi áp dụng. Bên cạnh đó, cần bảo đảm tính thống nhất giữa các cơ chế đặc thù tại Điều 20 với những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về doanh nghiệp, kế toán và bảo hiểm xã hội. Đại biểu đồng tình với định hướng đơn giản hóa mô hình quản trị, giảm chi phí tổ chức đối với doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhưng cho rằng việc đơn giản hóa không được làm suy giảm các nguyên tắc nền tảng về trách nhiệm pháp lý, minh bạch tài chính và quyền lợi của người lao động.
Đối với cơ chế đóng bảo hiểm xã hội linh hoạt, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi linh hoạt, bao gồm phương thức, kỳ hạn đóng hay cả việc điều chỉnh mức đóng. Nếu thay đổi mức đóng hoặc nghĩa vụ đóng thì cần đánh giá đầy đủ tác động đến quỹ bảo hiểm và quyền lợi của người lao động.
Từ các vấn đề trên, đại biểu Nguyễn Đức Hùng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát sự cần thiết của từng cơ chế đặc thù, làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng và mối quan hệ với các luật chuyên ngành. Không nên vì mục tiêu khuyến khích chuyển đổi mà tạo ra quá nhiều ngoại lệ đối với những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về doanh nghiệp, kế toán và bảo hiểm xã hội.
Đại biểu kỳ vọng cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến để hoàn thiện Điều 20 theo hướng đồng bộ, khả thi và thực chất, qua đó tạo động lực để hộ kinh doanh tự nguyện chuyển đổi, phát triển theo mô hình doanh nghiệp.