Hải Phòng: Cực tăng trưởng chiến lược phát triển kinh tế địa phương

Cảng biển và logistics: “Xương sống” phát triển của thành phố cảng

Trong định hướng phát triển kinh tế địa phương theo tinh thần Hội nghị Trung ương 2, việc hình thành các cực tăng trưởng có khả năng lan tỏa, dẫn dắt vùng được xem là một trong những giải pháp then chốt. Trong bức tranh đó, Hải Phòng đang nổi lên như một điểm hội tụ chiến lược của miền Bắc, không chỉ với vai trò cửa ngõ ra biển mà còn là trung tâm công nghiệp, logistics hiện đại, có khả năng kết nối sâu rộng với chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Tại tọa đàm giao lưu về kinh tế phát triển chất lượng cao lưu vực sông Hồng địa phương Trung - Việt, trong khuôn khổ Đoàn giao thương Việt Nam – Vân Nam do Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) chủ trì tổ chức mới đây, những phân tích từ ông Đỗ Thanh Tân, đại diện Sở Công Thương thành phố Hải Phòng đã làm rõ hơn triển vọng này.

Theo ông Đỗ Thanh Tân, thành phố Hải Phòng sở hữu những điều kiện đặc biệt mà không nhiều địa phương có được. Nằm ở hạ lưu hệ thống sông Hồng, Hải Phòng vừa là điểm kết nối nội vùng, vừa là cửa ngõ ra biển của toàn bộ khu vực phía Bắc.

Đáng chú ý, Hải Phòng là một trong số ít địa phương hội tụ đầy đủ năm loại hình giao thông: đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng không và đặc biệt là đường biển. Hệ thống này tạo thành mạng lưới logistics liên hoàn, giúp giảm chi phí vận chuyển, tăng khả năng kết nối và nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa.

Trong quan hệ kinh tế Việt Nam – Trung Quốc, Hải Phòng nằm trên tuyến hành lang kinh tế chiến lược, đóng vai trò cầu nối giữa các trung tâm sản xuất của Vân Nam với thị trường quốc tế. Đây chính là nền tảng để thành phố không chỉ phát triển nội tại mà còn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị khu vực.

Hơn một thập kỷ qua, Hải Phòng duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, cao gấp khoảng 1,8 lần mức bình quân cả nước. Quy mô kinh tế hiện đứng thứ ba toàn quốc, chỉ sau Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Đại diện Sở Công Thương nhấn mạnh, thành phố hiện đóng góp gần 60% giá trị sản xuất công nghiệp và hơn 19% GDP của toàn vùng đồng bằng sông Hồng. Những con số này cho thấy Hải Phòng không chỉ là trung tâm của riêng địa phương, mà đã trở thành động lực tăng trưởng của cả vùng.

Ở góc độ thương mại, Hải Phòng tiếp tục khẳng định vị thế là cửa ngõ xuất khẩu quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt trên 50 tỷ USD, với thị trường trải rộng hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, Trung Quốc chiếm khoảng 20%, cho thấy mối liên kết thương mại song phương ngày càng chặt chẽ và có chiều sâu.

Một trong những điểm nhấn nổi bật được đề cập tại tọa đàm là hệ thống cảng biển của Hải Phòng. Với hơn 50 cảng lớn nhỏ, thành phố đang từng bước khẳng định vai trò trung tâm logistics hàng đầu miền Bắc.

Đặc biệt, khu vực cảng nước sâu Lạch Huyện đang trở thành “cửa ngõ quốc tế” mới. Tính đến cuối năm 2025, sáu bến chính đã đi vào hoạt động, có thể tiếp nhận tàu trọng tải đến 165.000 DWT, thậm chí 200.000 DWT với tàu giảm tải. Sản lượng hàng hóa thông qua cảng đạt hơn 213 triệu tấn – một con số ấn tượng, phản ánh năng lực khai thác ngày càng nâng cao.

Theo ý kiến đánh giá của đại diện phía Trung Quốc, chính lợi thế cảng nước sâu đã tạo ra “điểm khác biệt chiến lược” cho Hải Phòng so với nhiều địa phương khác trong khu vực. Đây là điều kiện quan trọng để hàng hóa từ Vân Nam và các tỉnh nội địa Trung Quốc có thể tiếp cận nhanh hơn với thị trường toàn cầu.

Tăng tốc công nghiệp công nghệ cao, mở rộng dư địa hợp tác

Bên cạnh đó, điểm nổi bật nữa là Hải Phòng đang nổi lên như một trong những trung tâm công nghiệp năng động hàng đầu miền Bắc, với nền tảng vững chắc ở các lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, chế biến – chế tạo, cơ khí, sản xuất ô tô, dệt may, giày dép, cùng các ngành truyền thống như đóng và sửa chữa tàu.

Sự kết hợp giữa các ngành công nghiệp hiện đại và truyền thống tạo nên cấu trúc phát triển đa dạng, giúp thành phố duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định và khả năng thích ứng cao trước biến động thị trường.

Đáng chú ý, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc đang ngày càng hiện diện rõ nét tại Hải Phòng, với hai khu công nghiệp do doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư là Đồ Sơn và An Dương. Đây không chỉ là minh chứng cho sức hấp dẫn của môi trường đầu tư địa phương, mà còn mở ra không gian hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực sản xuất và chuỗi cung ứng.

Về định hướng dài hạn, theo ông Đỗ Thanh Tân, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XVII (nhiệm kỳ 2025–2030) đặt mục tiêu xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố Cảng, công nghiệp hiện đại, văn minh, sinh thái, có tầm vóc khu vực Đông Nam Á.

“Thành phố hướng tới vai trò tiên phong trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo; đồng thời phát triển trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, logistics và năng lượng sạch hàng đầu cả nước”, ông Đỗ Thanh Tân nói.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hải Phòng đang đẩy mạnh quy hoạch và mở rộng không gian phát triển công nghiệp – kinh tế. Bên cạnh Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, thành phố đang xúc tiến phát triển khu kinh tế phía Nam và nghiên cứu xây dựng khu thương mại tự do quy mô hơn 6.000 ha, với các cơ chế ưu đãi vượt trội về thuế, tài chính, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo. Song song đó, quy hoạch hơn 40 khu công nghiệp và khoảng 80 cụm công nghiệp sẽ tạo nền tảng thu hút đầu tư quy mô lớn trong thời gian tới.

Một điểm nhấn quan trọng là định hướng phát triển hệ thống hạ tầng kết nối liên vùng. Tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng khi hoàn thành sẽ hình thành hành lang logistics chiến lược, kết nối trực tiếp với cảng nước sâu Lạch Huyện. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí vận chuyển mà còn mở ra tuyến giao thương thuận lợi giữa Hải Phòng với các tỉnh phía Tây Nam Trung Quốc như Vân Nam, từ đó đưa hàng hóa ra thị trường toàn cầu nhanh chóng hơn.

Trong bối cảnh đó, Hải Phòng xác định Trung Quốc là một trong những đối tác quan trọng trong chiến lược thu hút đầu tư và mở rộng hợp tác. Thành phố bày tỏ mong muốn thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghiệp công nghệ cao, chế biến – chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, cũng như xúc tiến thương mại và thương mại điện tử xuyên biên giới.

Để nâng tầm hợp tác kinh tế chất lượng cao tại lưu vực sông Hồng nói chung và tỉnh Hải Phòng, Việt Nam nói riêng và Trung Quốc, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), Trưởng đoàn công tác nhấn mạnh, yêu cầu phải có những giải pháp mang tính đột phá và thực chất hơn.

Trọng tâm trước hết là phát triển hạ tầng kết nối, đặc biệt là giao thông và logistics khu vực biên giới, đồng thời triển khai mô hình cửa khẩu thông minh nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Song song với đó, việc hài hòa hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm định chất lượng ngay tại biên giới được xem là giải pháp then chốt để thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường Trung Quốc thuận lợi hơn.

Một đề xuất đáng chú ý khác là xây dựng cơ chế đặc thù nhằm thu hút các dự án chế biến sâu nông sản, lắp ráp điện tử công nghệ cao, qua đó gia tăng giá trị ngay tại khu vực biên giới.

Ở góc độ xúc tiến thương mại, cần tăng cường trao đổi thông tin về thị trường, chính sách, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động giao thương, kết nối doanh nghiệp thông qua các đoàn xúc tiến và cơ chế hợp tác song phương. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống dữ liệu chung giữa các địa phương sẽ giúp kết nối cung, cầu theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả hợp tác.

Theo các chuyên gia đánh giá, Hải Phòng đang hội tụ nhiều yếu tố để bứt phá trở thành cực tăng trưởng công nghiệp, logistics của khu vực. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội, Hải Phòng cần tiếp tục nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và kiểm soát tốt các tiêu chuẩn môi trường trong quá trình thu hút đầu tư. Nếu làm tốt các yếu tố này, thành phố không chỉ là “công xưởng” sản xuất mà còn có thể vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu.