Hàn Quốc biến 'nguồn phát thải' mê-tan thành tài nguyên kinh tế tuần hoàn

Phân loại từ căn bếp để giảm phát thải khí mê-tan

Trong các đô thị, rác thải thực phẩm là một trong những nguồn phát sinh khí mê-tan lớn nhất khi bị chôn lấp cùng các loại rác sinh hoạt khác. Thay vì coi đây là chất thải cần xử lý, Hàn Quốc đã lựa chọn một hướng đi khác: bắt buộc phân loại rác thực phẩm ngay từ nguồn và đưa phần lớn lượng rác này vào tái chế hoặc sản xuất năng lượng.

Theo các tổ chức môi trường, rác thực phẩm là thành phần hữu cơ dễ phân hủy nhất trong rác sinh hoạt. Khi bị chôn lấp trong điều kiện thiếu ôxy tại các bãi rác, chúng nhanh chóng phân hủy yếm khí và tạo ra khí mê-tan, loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong khoảng 20 năm đầu sau khi phát thải. Vì vậy, giảm lượng rác hữu cơ đưa vào bãi rác luôn được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để cắt giảm phát thải khí mê-tan tại các đô thị.

Hàn Quốc là một trong những quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này. Từ nhiều năm trước, nước này đã từng bước siết chặt việc quản lý rác thực phẩm thông qua hệ thống quy định bắt buộc phân loại ngay tại hộ gia đình, nhà hàng, chợ, bếp ăn tập thể và các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống. Người dân không được phép bỏ chung rác thực phẩm với các loại rác sinh hoạt khác. Thức ăn thừa, rau củ quả, thực phẩm hư hỏng đều phải được thu gom riêng và đưa vào hệ thống xử lý chuyên biệt.

Để chính sách phát huy hiệu quả, Hàn Quốc không chỉ ban hành quy định mà còn đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng thu gom. Tại nhiều khu dân cư, các thùng chứa rác thực phẩm được bố trí riêng, sử dụng túi chuyên dụng hoặc thùng thông minh có thể nhận diện người sử dụng và ghi nhận khối lượng rác phát sinh. Một số địa phương áp dụng nguyên tắc “người thải nhiều trả nhiều”, qua đó khuyến khích người dân hạn chế lãng phí thực phẩm ngay từ khâu mua sắm và chế biến.

Nhờ sự kết hợp giữa quy định pháp luật, hạ tầng đồng bộ và ý thức cộng đồng, tỷ lệ thu gom riêng rác thực phẩm tại Hàn Quốc đã đạt mức rất cao, tạo nền tảng cho các giải pháp tái chế và giảm phát thải khí nhà kính.

Từ rác thực phẩm đến thức ăn chăn nuôi, phân bón và năng lượng sạch

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Hàn Quốc là không coi rác thực phẩm là “điểm cuối” của quá trình tiêu dùng mà xem đây là nguồn tài nguyên có thể tiếp tục được khai thác. Sau khi được thu gom, phần lớn rác thực phẩm được đưa đến các cơ sở xử lý để tái chế thành thức ăn chăn nuôi, phân bón hữu cơ hoặc nguyên liệu sản xuất khí sinh học (biogas). Thay vì bị chôn lấp và phát sinh mê-tan ngoài môi trường, chất hữu cơ được xử lý trong điều kiện kiểm soát để tạo ra nguồn năng lượng có ích.

Đối với các nhà máy biogas, khí mê-tan sinh ra trong quá trình phân hủy được thu hồi phục vụ phát điện hoặc sản xuất nhiệt. Nhờ đó, lượng khí nhà kính không phát tán trực tiếp vào khí quyển mà trở thành nguồn năng lượng tái tạo phục vụ đời sống và sản xuất. Đây chính là mô hình kinh tế tuần hoàn điển hình, trong đó chất thải của một quá trình trở thành nguyên liệu cho quá trình tiếp theo.

Theo các báo cáo quốc tế, nhờ hệ thống phân loại và tái chế rác thực phẩm được triển khai đồng bộ, Hàn Quốc đã cắt giảm đáng kể lượng rác hữu cơ phải chôn lấp, qua đó giảm hơn 90% lượng khí mê-tan phát sinh từ rác thải sinh hoạt so với giai đoạn trước khi áp dụng rộng rãi các chính sách quản lý hiện nay.

Đối với Việt Nam, lượng rác sinh hoạt phát sinh tại các đô thị lớn đang tăng nhanh cùng với quá trình đô thị hóa và phần lớn vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp. Điều này khiến các bãi rác trở thành nguồn phát thải khí mê-tan đáng kể. Thực tế, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã quy định việc phân loại rác tại nguồn là yêu cầu bắt buộc và nhiều địa phương đang từng bước triển khai. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ từ hệ thống thu gom, phương tiện vận chuyển, cơ sở xử lý đến công tác tuyên truyền nhằm tạo sự thay đổi trong nhận thức của cộng đồng.

Tại tọa đàm “Phân loại rác thải tại nguồn - Từ cam kết đến hành động” tổ chức cuối năm 2025, ông Đặng Thành Vinh, Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải rắn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) khẳng định: “Phân loại rác tại nguồn là chủ trương đúng đắn và là xu thế tất yếu của phát triển đô thị. Tuy nhiên, để biến chủ trương thành hành động thực chất, cần có thời gian, sự chuẩn bị và một lộ trình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương, đồng thời thực hiện kiên trì, tránh phong trào ngắn hạn”.

Trong bối cảnh Việt Nam đã cam kết giảm ít nhất 30% phát thải khí mê-tan vào năm 2030 và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, quản lý rác thực phẩm sẽ là một trong những giải pháp có chi phí hợp lý nhưng mang lại hiệu quả cao. Mỗi kilôgam rác hữu cơ được tách riêng và tái chế không chỉ giúp giảm lượng mê-tan phát sinh từ bãi chôn lấp mà còn góp phần tạo ra phân bón, năng lượng tái tạo và các sản phẩm có giá trị cho nền kinh tế.

Câu chuyện của Hàn Quốc cho thấy giảm phát thải khí mê-tan không nhất thiết phải bắt đầu từ những công nghệ phức tạp hay các dự án quy mô lớn. Đôi khi, thay đổi bắt đầu từ những hành động rất nhỏ trong mỗi gia đình, như phân loại thức ăn thừa trước khi bỏ rác. Khi hàng triệu người cùng thực hiện một thói quen đúng, tác động tích cực tạo ra cho môi trường có thể lớn hơn rất nhiều so với những gì chúng ta hình dung.