Áp lực chi phí
Trước thềm cuộc họp không chính thức của các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tại Bỉ nhằm thảo luận về chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế, hàng trăm doanh nghiệp đã đồng loạt lên tiếng về vấn đề giá năng lượng. Tuyên bố chung được đưa ra tại thành phố Antwerp nhấn mạnh 5 năm tới sẽ là giai đoạn đầy thách thức đối với ngành công nghiệp châu Âu, song khẳng định kết quả phụ thuộc vào các quyết sách được triển khai từ bây giờ.
Các doanh nghiệp châu Âu kêu gọi giảm giá năng lượng. Ảnh minh họa
Thông điệp cốt lõi của cộng đồng doanh nghiệp khá rõ ràng: giá năng lượng cần giảm xuống mức hợp lý hơn để bảo đảm môi trường đầu tư và sản xuất ổn định. Tuyên bố này có sự tham gia ký tên của nhiều tập đoàn lớn như BASF, nhà sản xuất hóa chất hàng đầu thế giới; ArcelorMittal, doanh nghiệp thép lớn nhất châu Âu, cùng nhiều công ty năng lượng và vật liệu xây dựng.
Ông Jon Morrish, Giám đốc điều hành khu vực châu Âu của Heidelberg Materials, cho biết chi phí năng lượng hiện là rào cản lớn nhất đối với năng lực cạnh tranh của khu vực. Theo ông, việc giá điện và khí đốt duy trì ở mức cao khiến một số kế hoạch đầu tư buộc phải cân nhắc lại, thậm chí chuyển hướng sang các thị trường khác có chi phí thấp hơn.
Quan điểm này cũng được ông Conrad Keijzer, CEO của Clariant, chia sẻ khi cho rằng chênh lệch giá năng lượng là một trong những lý do chính khiến châu Âu gặp bất lợi so với Mỹ và Trung Quốc. Dữ liệu của EU cho thấy giá điện dành cho công nghiệp tại châu Âu hiện cao hơn hơn hai lần so với hai nền kinh tế lớn này.
Nguyên nhân của tình trạng trên đến từ nhiều yếu tố. Sau năm 2022, nguồn cung khí đốt giá rẻ suy giảm mạnh, kéo theo chi phí năng lượng tăng vọt đối với các ngành tiêu thụ nhiều điện như thép, xi măng và hóa chất. Bên cạnh đó, tình trạng tắc nghẽn lưới điện, thuế năng lượng ở cấp quốc gia và cơ chế định giá phát thải CO2 của EU cũng góp phần làm tăng giá thành sản xuất.
Tuy nhiên, thay vì chỉ phản ánh khó khăn, các doanh nghiệp đề xuất một gói biện pháp khẩn cấp nhằm giảm chi phí năng lượng và đồng thời thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm “sản xuất tại châu Âu”. Điều này cho thấy cộng đồng công nghiệp không chỉ tìm kiếm hỗ trợ ngắn hạn mà còn mong muốn một chiến lược dài hơi để tái khẳng định vị thế của khu vực trên bản đồ sản xuất toàn cầu.
Cơ hội tái cấu trúc
Tại hội nghị Antwerp, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen thừa nhận cần có những điều chỉnh để giảm áp lực chi phí năng lượng. Bà nhấn mạnh việc tăng cường kết nối lưới điện giữa các quốc gia thành viên là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tối ưu hóa nguồn cung và giảm chênh lệch giá.
Một vấn đề khác được nêu ra là cấu trúc thuế. Theo bà von der Leyen, trong khi chi phí năng lượng đang có xu hướng giảm dần so với giai đoạn đỉnh điểm, thuế năng lượng ở một số quốc gia lại tăng lên. Đáng chú ý, thuế mà doanh nghiệp phải trả cho điện cao gấp 15 lần so với thuế đánh vào khí đốt, tạo ra sự mất cân đối trong hệ thống.
Dù vậy, giới chuyên gia và doanh nghiệp đều thừa nhận không có giải pháp tức thời. Hệ thống điện của EU hiện vận hành theo cơ chế trong đó nhà máy điện cuối cùng cần thiết để đáp ứng tổng nhu cầu sẽ quyết định giá điện thị trường. Trong nhiều trường hợp, đó là nhà máy điện khí tự nhiên, khiến giá điện chịu tác động trực tiếp từ biến động giá khí đốt toàn cầu.
Việc cải tổ hoàn toàn cơ chế này đòi hỏi sự đồng thuận chính trị cao và thời gian dài để điều chỉnh hạ tầng. Các chính phủ EU đã cập nhật quy định năng lượng trong năm 2024 nhưng chưa tiến hành tái thiết kế toàn diện thị trường điện. Đồng thời, những đề xuất cải cách thuế năng lượng ở cấp độ EU vẫn cần sự nhất trí của tất cả các quốc gia thành viên.
Tuy nhiên, chính những thách thức này cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc. Việc hiện đại hóa lưới điện, thúc đẩy năng lượng tái tạo và cải thiện khả năng truyền tải xuyên biên giới có thể giúp châu Âu tận dụng tốt hơn nguồn năng lượng carbon thấp với chi phí ngày càng cạnh tranh. Khi hệ thống được đồng bộ, lợi ích về quy mô và tính linh hoạt có thể góp phần ổn định giá điện trong trung và dài hạn.
Một số lãnh đạo doanh nghiệp, như ông Philippe Kehren của Solvay, đề xuất các biện pháp bảo đảm giá điện ổn định hơn cho ngành công nghiệp, thậm chí xem xét cơ chế giá điều tiết. Dù còn nhiều tranh luận, đề xuất này phản ánh mong muốn xây dựng môi trường sản xuất dự đoán được và bền vững hơn.
Lời kêu gọi giảm giá năng lượng không chỉ là phản ứng trước áp lực chi phí, mà còn là tín hiệu cho thấy châu Âu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược công nghiệp. Nếu các cải cách được triển khai hiệu quả, khu vực này có thể củng cố nền tảng sản xuất, thúc đẩy đổi mới công nghệ và duy trì vai trò trung tâm trong chuỗi giá trị toàn cầu.