Những ngày đầu muôn vàn thử thách
Đúng 7 giờ sáng ngày 1/5/1975, chỉ một ngày sau Đại thắng mùa Xuân, tại số 72 Hai Bà Trưng (Sài Gòn), Tiểu ban Quân quản Sài Gòn – Gia Định do đồng chí Lê Thành Phụng – Phó Tiểu ban dẫn đầu đã tiếp quản toàn bộ và nguyên vẹn cơ sở vật chất kỹ thuật của Công ty Điện lực Việt Nam (CĐV). Không có thời gian cho những nghi lễ, mệnh lệnh được đưa ra ngay lập tức: phải giữ cho dòng điện luôn sáng.
Trong ngày làm việc đầu tiên, tất cả cán bộ, công nhân viên được triệu tập trở lại. Nhiệm vụ không chỉ là tiếp quản mà là vận hành, dù ở trong điều kiện thiếu thốn, đổ nát và đầy bất trắc. Những đường dây bị bom đạn cày xới phải được khôi phục trong vòng 2 đến 3 ngày. Tuyến Sài Gòn – Mỹ Tho (tại khu vực Thủ Thừa) phải hoàn thành sửa chữa xong trước ngày 4/5. Nhà máy Thủy điện Đa Nhim, nguồn sáng quan trọng của miền Nam cũng được đưa vào kế hoạch khôi phục khẩn cấp.
Ngành điện miền Nam sau giải phóng còn nhiều gian nan - (Ảnh: EVNSPC)
Đó không chỉ là mệnh lệnh kỹ thuật. Đó là mệnh lệnh của thời đại: không để một đô thị vừa giải phóng rơi vào bóng tối.
Nhưng phía sau mệnh lệnh ấy là muôn vàn thử thách. Các nhà máy thiếu nhiên liệu, các linh kiện, thiết bị hư hỏng không có phụ tùng thay thế. Muốn nhập khẩu thì không có ngoại tệ, lại bị bao vây cấm vận. Lưới điện miền Nam lúc đó chưa được xây dựng hoàn chỉnh, hoạt động sản xuất phân phối điện còn manh mún, chắp vá, nhiều vùng vẫn chìm trong bóng tối.
Một cuộc tái thiết âm thầm nhưng quyết liệt
Trong hoàn cảnh ấy, từng kilowatt điện trở thành quý giá. Từng giờ vận hành trở thành một cuộc chạy đua với thời gian.
Những báo cáo khẩn cấp được gửi đi. Và chỉ một tuần sau, ngày 8/5/1975, đoàn công tác của Bộ Điện và Than do Thứ trưởng Lê Ba làm trưởng đoàn đã có mặt, mang theo sự chi viện kịp thời. Một bộ máy quản lý mới nhanh chóng được hình thành, Tổng cục Điện lực ra đời do đồng chí Lê Ba trực tiếp làm Tổng cục trưởng, thống nhất các trung tâm điện lực về một đầu mối, thiết lập kỷ cương, nề nếp cho một ngành kinh tế – kỹ thuật đặc biệt quan trọng.
Từ những nền móng ban đầu ấy, một cuộc tái thiết âm thầm nhưng quyết liệt bắt đầu.
Những người thợ điện, kỹ sư, nhiều người vừa bước ra từ chiến tranh, nhiều người từ miền Bắc vào chi viện đã cùng nhau làm nên những kỳ tích. Đường ống thủy áp của Nhà máy Thủy điện Đa Nhim được khôi phục. Đường dây 230kV Đa Nhim – Sài Gòn được nối lại. Dòng điện từ cao nguyên đổ về, thắp sáng Sài Gòn và lan tỏa khắp miền Nam.
Trong bối cảnh sản lượng điện thương phẩm lúc bấy giờ chỉ đạt khoảng 930 triệu kWh/năm, nguồn điện bổ sung kịp thời từ những công trình ấy không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn là biểu tượng của sự hồi sinh. Tình trạng thiếu điện gay gắt, cắt điện luân phiên dần được đẩy lùi. Ánh sáng trở lại, không chỉ trên từng con phố, mà trong niềm tin của mỗi người dân về một tương lai mới khi non sông đã liền một dải.
Song song với công việc chuyên môn, một “cuộc tiếp quản” khác cũng âm thầm diễn ra, đó là tiếp quản về tư tưởng. Những buổi học tập, sinh hoạt chính trị được tổ chức liên tục tại Sài Gòn, Thủ Đức, Biên Hòa, Mỹ Tho.
Ở đó, cán bộ công nhân viên ngành điện không chỉ học cách vận hành hệ thống, mà còn được bồi dưỡng nhận thức sâu sắc về vai trò của mình trong một đất nước độc lập. Từ đó tạo niềm tin, động lực và tinh thần phấn khởi, giúp họ nhận thức rõ trách nhiệm của người công dân trên đất nước tự do và thống nhất.
Chính sự chuyển biến ấy đã tạo nên sức mạnh. Không phải mệnh lệnh hành chính mà là niềm tự hào và ý thức trách nhiệm để giữ cho dòng điện không ngừng chảy.
Tổng công ty điện lực miền Nam gặp mặt các thế hệ cán bộ qua nhiều thời kỳ - (Ảnh: EVNSPC)
51 năm đã trôi qua, ngành điện miền Nam hôm nay đã phát triển mạnh mẽ, hiện đại, trở thành trụ cột đảm bảo năng lượng cho cả vùng kinh tế năng động nhất cả nước. Nhưng trong dòng chảy ấy, ký ức về những ngày đầu tháng 5/1975 vẫn còn nguyên giá trị.
Đó là những ngày mà ánh sáng không chỉ đến từ dòng điện, mà đến từ ý chí con người.
Đó là những ngày mà từng công nhân ngành điện đã trở thành “người giữ sáng”, lặng thầm nhưng không thể thay thế.
Và cũng từ những ngày ấy, một hành trình đã bắt đầu, hành trình giữ sáng phương Nam, bền bỉ suốt hơn nửa thế kỷ, như một minh chứng sống động cho sức mạnh của một dân tộc vừa bước ra khỏi chiến tranh, nhưng chưa bao giờ tắt khát vọng vươn mình.