Hành trình thầm lặng đưa đồng đội trở về với đất mẹ - Bài 1: Những người lính đi tìm dấu chân đồng đội

Nén hương và mệnh lệnh của quân nhân

Khói hương lan nhẹ trong căn trạm dựng tạm giữa khu vực tìm kiếm hài cốt liệt sĩ gần ga Hương Thủy, thành phố Huế. Trên chiếc bàn thờ nhỏ là áo giấy, chuối, hoa quả đã được chuẩn bị chu đáo. Cách đó không xa, chiếc xe cứu thương lặng lẽ chờ sẵn để thực hiện nhiệm vụ khi những người lính tìm thấy đồng đội đã nằm lại suốt nhiều năm dưới lòng đất.

Trước khi tiếp chuyện với phóng viên, Thượng tá Ngô Trí Hùng - Đội trưởng Đội Quy tập 192, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Huế chậm rãi thắp nén hương, sửa lại từng lễ vật trên bàn thờ rồi mới bước ra hiện trường. Phía ngoài, những người lính vẫn cẩn trọng bóc từng lớp đất, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm ảnh hưởng đến việc quy tập hài cốt liệt sĩ.

Nơi chúng tôi có mặt từng là Trạm Thu dung - nơi tiếp nhận bệnh binh, thương binh trong chiến tranh. Khu vực này đã quy tập được 82 hài cốt liệt sĩ bị vùi lấp do bom đạn nhưng công việc của Đội Quy tập 192 vẫn chưa dừng lại. Những người lính vẫn kiên trì tìm kiếm với niềm tin còn những đồng đội chưa được trở về quê hương.

Tham gia Đội Quy tập 192 khoảng hai năm trên cương vị đội trưởng, Thượng tá Ngô Trí Hùng không xem đây là một "cơ duyên". Với anh, đó đơn giản là mệnh lệnh của người quân nhân.

Anh nhắc lại lời thề thứ hai của Quân đội: "Nhận bất cứ nhiệm vụ gì, tận tâm tận lực thi hành nhanh chóng và chính xác". Vì vậy, khi được cấp trên giao nhiệm vụ, anh luôn sẵn sàng nhận và cố gắng hoàn thành bằng tất cả trách nhiệm của mình.

Thế nhưng, phía sau sự điềm tĩnh của người chỉ huy là những trăn trở rất thật. "Ngày đầu nhận nhiệm vụ, thú thật là bản thân tôi rất lo lắng, lo mình không hoàn thành, chu toàn được nhiệm vụ cấp trên giao", anh chia sẻ.

Nỗi lo ấy không đến từ những chuyến băng rừng hay sự hiểm nguy của công việc, mà bởi công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đòi hỏi nhiều hơn năng lực chuyên môn. Điều quan trọng nhất là phải có "cái tâm", sự biết ơn và lòng thành kính trong từng việc làm, từ thắp hương, khấn vái đến nâng niu, quy tập từng phần hài cốt. Là người mới tiếp cận công việc, anh từng sợ mình chưa đủ chu toàn với những người đã hy sinh.

Theo thời gian, mỗi chuyến đi lại giúp người đội trưởng hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của công việc mình đang đảm nhiệm. Anh không chỉ cùng đồng đội đi tìm hài cốt liệt sĩ, mà còn góp phần thực hiện tâm nguyện của biết bao gia đình đã mòn mỏi chờ đợi người thân trở về sau chiến tranh.

Chỉ mong đưa thêm đồng đội trở về đất mẹ

Mỗi mùa khô, khi điều kiện thời tiết thuận lợi, Đội Quy tập 192 lại lên đường thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn thành phố Huế và nước bạn Lào. Với Thượng tá Ngô Trí Hùng, mỗi chuyến đi không chỉ là thực hiện nhiệm vụ được giao, mà còn là hành trình nối dài lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Có chuyến công tác kéo dài gần mười ngày. Để bảo đảm nhiệm vụ, mỗi cán bộ, chiến sĩ phải mang theo quân tư trang, lương thực, nước uống, thuốc men, dụng cụ đào bới và các vật dụng phục vụ công tác quy tập. Hành trình xuyên rừng, vượt suối vốn đã vất vả nhưng điều khiến anh em luôn nhắc nhau cẩn trọng là từng nhát cuốc, từng xẻng đất đều phải thực hiện với sự nâng niu, bởi dưới lòng đất có thể là những phần hài cốt liệt sĩ đã nằm lại suốt nhiều thập niên.

Thượng tá Hùng nhớ như in những chuyến đi ở khu vực rừng núi Lục Toungka Nứa, thuộc huyện Tà Ổi, tỉnh Saravan, Lào. Địa hình chia cắt, dốc cao, rừng rậm, vắt, côn trùng, rắn độc hay vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh luôn là những thử thách hiện hữu. Có thời điểm, nguồn nước khan hiếm, anh em phải chắt chiu từng ngụm nước để duy trì sức khỏe trong suốt những ngày bám rừng. Nhưng với người đội trưởng, những khó khăn ấy chưa bao giờ là điều khiến anh bận lòng nhất.

Anh bảo, càng trực tiếp tham gia công tác quy tập, càng thấm thía sự hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh. Mỗi lần tìm thấy một phần hài cốt, niềm vui không đến từ việc hoàn thành thêm một nhiệm vụ, mà bởi thêm một người lính có cơ hội được trở về với quê hương, với gia đình sau bao năm xa cách.

Nhắc đến điều ấy, Thượng tá Ngô Trí Hùng lặng người. Giọng nói chậm lại. Ánh mắt đỏ hoe. Sau vài giây im lặng, anh nghẹn ngào chia sẻ:

"Càng làm, tôi và anh em càng thấy được sự mất mát quá lớn, những hy sinh, gian khổ của thế hệ cha ông trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Thấy các anh hùng liệt sĩ nằm lại rải rác, không có nơi thờ cúng, tôi chỉ mong muốn tìm kiếm và đưa được càng nhiều các bác, các chú về quê hương càng tốt...". Câu nói chưa dứt, người đội trưởng Đội Quy tập 192 quay mặt về phía xa, đưa tay lau vội khóe mắt. Đó là những giọt nước mắt của một người lính dành cho những đồng đội chưa từng gặp mặt, nhưng luôn hiện hữu trong từng chuyến đi, từng nhát cuốc và từng nén hương được thắp lên trước mỗi lần cất bốc hài cốt.

Có lẽ, điều đặc biệt nhất ở công việc của những người lính Đội Quy tập 192 không chỉ nằm ở những cánh rừng đã đi qua hay những hài cốt được tìm thấy. Điều còn đọng lại là trách nhiệm được thực hiện bằng tất cả sự thành kính, để mỗi chuyến đi không đơn thuần là hoàn thành nhiệm vụ, mà còn là hành trình tri ân những người đã hiến dâng tuổi xuân và cả cuộc đời cho Tổ quốc.

Rời khu vực tìm kiếm, khói hương trên bàn thờ tạm vẫn còn bảng lảng giữa khoảng không yên tĩnh. Phía ngoài, những người lính lại lặng lẽ tiếp tục công việc, cẩn trọng bóc từng lớp đất với niềm tin rằng đâu đó vẫn còn những đồng đội đang chờ ngày trở về.

Ban Chỉ đạo 515 thành phố Huế đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy mẫu đối với 7.283 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 42 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn thành phố trong quý III năm 2026. Đến nay, các đơn vị đã khai quật 1.868 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại 23 nghĩa trang, lấy được hơn 987 mẫu hài cốt, trong đó 724 mẫu đã được bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để thực hiện giám định ADN, tạo cơ sở khoa học cho việc xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

Bài 2: Những giọt nước mắt trên hành trình tri ân