Hệ thống pin lưu trữ: Đòn bẩy mới cho tiết kiệm năng lượng

 

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng năng lượng gia tăng nhanh, áp lực đảm bảo an ninh năng lượng ngày càng lớn, Chính phủ đã có những chỉ đạo mạnh mẽ nhằm thúc đẩy tiết kiệm và sử dụng năng lượng hiệu quả. Ngày 19/3/2026, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký ban hành về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện.

 

Chỉ thị nhấn mạnh, tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp trước mắt nhằm giảm áp lực cung ứng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, mà còn là chiến lược dài hạn để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hướng tới phát triển bền vững. Từ yêu cầu này, hàng loạt nhiệm vụ được đặt ra, từ đổi mới công nghệ, tối ưu hóa sản xuất, đến ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng và phát triển các nguồn năng lượng sạch.

 

Đáng chú ý, hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) được đưa vào định hướng chính sách với vai trò rõ ràng hơn. Chỉ thị nêu rõ việc “khuyến khích sử dụng pin lưu trữ (BESS) ở các công suất khác nhau nhằm điều tiết lưới điện”, đồng thời kết hợp phát triển điện mặt trời mái nhà, điện gió để giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia.

 

Đây được xem là bước đi quan trọng, bởi trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió với tính chất phụ thuộc thời tiết, việc thiếu các giải pháp lưu trữ khiến hệ thống điện đối mặt với tình trạng dư thừa cục bộ hoặc thiếu hụt nguồn cung vào các thời điểm khác nhau. BESS vì vậy được kỳ vọng trở thành “bộ đệm” giúp cân bằng cung – cầu, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

 

 

Dù được xác định là giải pháp quan trọng, song theo đánh giá của ông Nguyễn Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Tiêu chuẩn Chất lượng (ISSQ), Việt Nam hiện vẫn thiếu một nền tảng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ để triển khai BESS trên diện rộng.

 

Theo chuyên gia, trước hết cần xây dựng các quy định về thử nghiệm thiết bị và hệ thống lưu trữ điện năng sử dụng trong các ứng dụng của hệ thống điện. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng, độ an toàn và khả năng vận hành của các hệ thống BESS trước khi đưa vào sử dụng thực tế.

 

Bên cạnh đó, hệ thống hướng dẫn vận hành và bảo trì cũng là khoảng trống cần sớm được lấp đầy. BESS là công nghệ mới, có yêu cầu kỹ thuật cao, nếu thiếu quy trình chuẩn trong vận hành sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong điều kiện khí hậu và môi trường vận hành tại Việt Nam.

 

"Một trong những vấn đề then chốt khác là tiêu chuẩn về kết nối và khả năng phối hợp vận hành giữa hệ thống pin lưu trữ với lưới điện. Nếu không có các quy chuẩn rõ ràng, việc tích hợp BESS vào hệ thống điện có thể gây ra xung đột kỹ thuật, ảnh hưởng đến độ ổn định của toàn hệ thống. Đặc biệt, yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy đối với hệ thống pin lưu trữ cần được đặt lên hàng đầu", ông Nguyễn Minh Ngọc cho hay.

 

Không chỉ thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật, theo chuyên gia Nguyễn Minh Ngọc, rào cản lớn đối với sự phát triển của BESS hiện nằm ở khung thể chế và chính sách. Thực tế, BESS vẫn đang bị xem như một dự án công trình xây dựng trong nhiều quy định, dẫn tới các thủ tục cấp phép phức tạp, kéo dài và chưa phù hợp với đặc thù công nghệ.

 

Quan trọng hơn, hiện vẫn chưa có cơ chế giá điện dành riêng cho BESS, cũng như giá dịch vụ hệ thống điện mà BESS có thể cung cấp. Trong khi đó, trên thế giới, BESS không chỉ đơn thuần là thiết bị lưu trữ mà còn tham gia vào nhiều dịch vụ như điều tần, điều áp, dự phòng công suất, góp phần ổn định hệ thống điện.

 

Việc thiếu cơ chế giá phù hợp khiến các nhà đầu tư chưa có động lực tham gia, từ doanh nghiệp sản xuất đến các hộ gia đình. Điều này làm chậm quá trình ứng dụng BESS, đồng nghĩa với việc chưa tận dụng được hết tiềm năng của năng lượng tái tạo.

 

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ điện mặt trời mái nhà và điện gió, BESS nếu được triển khai hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa sản lượng điện, giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả đầu tư. Tuy nhiên, nếu không sớm tháo gỡ các rào cản về chính sách, mục tiêu này sẽ khó đạt được trong thực tế.

 

Để BESS thực sự trở thành “đòn bẩy” cho tiết kiệm năng lượng, chuyên gia Nguyễn Minh Ngọc cho rằng, cần sớm xây dựng một khung pháp lý riêng, phù hợp với đặc thù của công nghệ này.

 

Trước hết, cần có quy định cụ thể về cơ chế cấp phép cho BESS, tách biệt với các dự án công trình xây dựng truyền thống. Điều này sẽ giúp rút ngắn thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho các dự án triển khai nhanh chóng.

 

Bên cạnh đó, cần thiết kế chính sách giá điện năng và giá dịch vụ hệ thống điện phù hợp với BESS. Khi có cơ chế giá rõ ràng, các nhà đầu tư sẽ có cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế, từ đó mạnh dạn tham gia thị trường.

 

Đối với các trang trại điện gió, điện mặt trời, cũng như các cơ sở sản xuất và hộ gia đình, việc khuyến khích tích hợp BESS sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phụ thuộc vào lưới điện và tối ưu hóa chi phí.

 

"Một khung pháp chế hoàn chỉnh sẽ tạo môi trường thuận lợi để BESS hình thành và phát triển. Khi đó, công nghệ này không chỉ hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu tiết kiệm năng lượng quốc gia", chuyên gia nhấn mạnh.

 

Các chuyên gia cho rằng, việc hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, tháo gỡ rào cản thể chế và xây dựng cơ chế khuyến khích phù hợp, sẽ là những yếu tố quyết định trong thời gian tới để BESS trở thành một giải pháp quan trọng trong các kế hoạch tiết kiệm năng lượng.

Theo các chuyên gia, hệ thống BESS giúp tăng ổn định hệ thống điện giúp điều tần, điều áp, khởi động đen; tối ưu vận hành và giảm chi phí hệ thống do cho phép cắt phụ tải đỉnh, cân bằng cung cầu, lưu trữ điện dư thừa, dự phòng với sự cố lưới điện cũng như tăng khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo, bằng cách lưu trữ điện năng từ các nguồn năng lượng tái tạo biển đổi như mặt trời và gió để sử dụng khi cần.