Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) được ký kết ngày 15/11/2020 giữa 10 nước ASEAN và 5 nước đối tác gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2022. Đến nay, RCEP đã có hiệu lực với toàn bộ các nước ký kết.
Là khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, RCEP quy tụ 15 nền kinh tế có quy mô dân số 2,2 tỷ dân, GDP trên 26.000 tỷ USD, tương đương khoảng 30% dân số và GDP toàn thế giới, chiếm khoảng 29% thương mại hàng hóa và 32,5% đầu tư toàn cầu. Đây cũng được xem là Hiệp định thương mại có quy mô lớn nhất thế giới.
Trong RCEP, các nước cam kết xoá bỏ, cắt giảm thuế nhập khẩu, không cam kết đối với thuế xuất khẩu. Cùng đó, việc mở cửa thị trường hàng hoá tương tự các FTA ASEAN hiện hành. Các nước ASEAN xoá bỏ thuế quan cho Việt Nam khoảng 85,9%-100% số dòng thuế; lộ trình dài nhất từ 15-20 năm kể từ khi FTA có hiệu lực. Ngoài ra, các nước đối tác xoá bỏ thuế quan cho Việt Nam khoảng 90,7%-98,3% số dòng thuế; lộ trình dài nhất từ 15-20 năm kể từ khi FTA có hiệu lực.
Đặc biệt, Hiệp định kết nối 4 Hiệp định thương mại tự do (FTA) ASEAN+ hiện hình thành một bộ quy tắc xuất xứ chung, thống nhất, qua đó giúp đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và thúc đẩy hình thành các chuỗi cung ứng khu vực. Điểm khác biệt và cũng là sức hút lớn nhất của RCEP so với các FTA khác chính là cơ chế cộng gộp xuất xứ: doanh nghiệp Việt Nam có thể sử dụng nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu từ các nước thành viên RCEP mà vẫn được tính là xuất xứ thuần túy để hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất khẩu. Nhờ đó, RCEP đang mở ra một "cánh cửa lớn" để hàng hóa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, đặc biệt là mở cơ hội vàng cho các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, điện tử và chế biến thực phẩm.
Cơ hội từ RCEP rất lớn, song khả năng tận dụng của doanh nghiệp Việt Nam đến nay vẫn còn hạn chế. Theo báo cáo “Đánh giá hiệu quả tận dụng Hiệp định RCEP của doanh nghiệp Việt Nam” do Trường Đại học Ngoại thương công bố tháng 6/2026, trên cơ sở khảo sát 1.360 doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại 34 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2023-2024 cho thấy 39,3% doanh nghiệp chưa nắm rõ các quy định của RCEP; 23,5% gặp khó do thiếu thông tin thị trường và 19,6% lo ngại phải thay đổi quy trình sản xuất, kinh doanh. Những con số này cho thấy, khoảng cách từ việc “có FTA” đến “tận dụng được FTA” vẫn là bài toán không nhỏ đối với doanh nghiệp Việt Nam.
"Cánh cửa lớn" RCEP đã mở ra. Nhưng để bước qua ranh giới ấy và khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực, doanh nghiệp Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở sự hào hứng ban đầu. Chỉ khi chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, làm chủ quy tắc xuất xứ và vượt qua các rào cản, hàng hóa Việt mới có thể cất cánh bền vững trên thị trường quốc tế.
RCEP đã mở một cánh cửa lớn cho hàng Việt bước vào sâu hơn chuỗi cung ứng khu vực. Nhưng cánh cửa chỉ thực sự trở thành cơ hội khi doanh nghiệp biết chủ động bước qua bằng năng lực cạnh tranh, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các quy tắc của thị trường.
Tận dụng tốt RCEP hôm nay chính là tạo nền tảng để hàng Việt đi xa hơn, tham gia sâu hơn và đứng vững hơn trong chuỗi giá trị khu vực.