Hiệp hội Dệt may đề xuất gỡ điểm nghẽn để tăng sức cạnh tranh

Không còn nhiều dư địa tăng trưởng theo chiều rộng

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức, nhiều hiệp hội ngành hàng đã hiến kế nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Đối với ngành dệt may, bên cạnh việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, bài toán được đặt ra là phải tạo ra động lực phát triển mới thông qua đổi mới công nghệ, hoàn thiện chuỗi cung ứng và cải thiện môi trường đầu tư.

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, dệt may vẫn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch đạt khoảng 46,2 tỷ USD trong năm 2025 và là ngành có mức xuất siêu lớn.

Riêng 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD, tiếp tục đóng góp tích cực vào cán cân thương mại của cả nước. Không chỉ đóng góp lớn về kim ngạch, theo ông Trương Văn Cẩm, dệt may còn là ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia khá cao so với nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác.

"Nếu xét về lao động, vốn và doanh thu thì doanh nghiệp Việt Nam hiện chiếm khoảng 40%, doanh nghiệp FDI khoảng 60%. Trong khi đó, ở lĩnh vực điện tử, doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 2-3%, còn lại gần như là doanh nghiệp FDI. Đây là điểm khác biệt rất lớn của ngành dệt may", ông Trương Văn Cẩm phân tích.

Ngành hiện sử dụng khoảng 3,3 triệu lao động, trong đó khoảng 1,86 triệu lao động làm việc trong các doanh nghiệp công nghiệp. Sau hơn 25 năm phát triển, kim ngạch xuất khẩu đã tăng từ 1,96 tỷ USD năm 2001 lên 46,2 tỷ USD vào năm 2025, tương đương tăng hơn 23 lần.

Theo ông Trương Văn Cẩm, chính quá trình tăng trưởng mạnh mẽ trong hơn hai thập kỷ qua cũng khiến dư địa phát triển theo chiều rộng của ngành dệt may ngày càng thu hẹp. "Dư địa tăng trưởng của ngành trong điều kiện cạnh tranh rất khốc liệt hiện nay không còn nhiều. Vì vậy, chúng tôi đã nhiều lần báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành rằng dệt may sẽ tập trung vào nâng cao chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ mở rộng quy mô", ông Cẩm nói.

Theo đại diện VITAS, ngành vẫn đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng xuất khẩu khoảng 6% mỗi năm theo Chiến lược phát triển ngành đã được phê duyệt. Tuy nhiên, trọng tâm sẽ là nâng cao năng suất lao động thông qua chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và hiện đại hóa sản xuất.

Ông Trương Văn Cẩm dẫn chứng, trước năm 2019, ngành dệt may có khoảng 1,91 triệu lao động trong khu vực doanh nghiệp công nghiệp. Đến năm 2025, con số này giảm còn khoảng 1,86 triệu người, tức giảm khoảng 50.000 lao động, nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng thêm khoảng 7 tỷ USD.

"Đó là minh chứng cho thấy khi tập trung vào chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đổi mới quản trị thì năng suất lao động được cải thiện rõ rệt. Đây sẽ là hướng phát triển lâu dài của ngành dệt may", ông nhấn mạnh.

Theo ông Trương Văn Cẩm, điểm yếu lớn nhất hiện nay của ngành dệt may nằm ở khâu dệt, nhuộm và hoàn tất, mắt xích quyết định khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của các FTA thế hệ mới.

"Hiện nay chúng tôi đang rất yếu ở khâu dệt, nhuộm. Trong khi CPTPP yêu cầu quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi, còn EVFTA yêu cầu từ vải trở đi. Nếu không phát triển được các khâu này thì rất khó tận dụng đầy đủ ưu đãi thuế quan từ các FTA", ông Cẩm phân tích.

Theo ông, hiện nhiều doanh nghiệp Trung Quốc - quốc gia có thế mạnh về sản xuất nguyên phụ liệu đang có xu hướng dịch chuyển đầu tư ra nước ngoài. Đây là cơ hội để Việt Nam thu hút các dự án vào lĩnh vực dệt, nhuộm nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước.

Tuy nhiên, đầu tư vào lĩnh vực này đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Mỗi dự án có quy mô từ 100 đến 300 triệu USD, nên rất cần các chính sách khuyến khích và đồng hành từ phía Nhà nước.

Song song với đó là bài toán nhân lực chất lượng cao. Theo ông Trương Văn Cẩm, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hàng trăm triệu USD cho các nhà máy dệt, nhuộm nhưng vẫn phải thuê chuyên gia nước ngoài do thiếu kỹ sư và lao động kỹ thuật trong nước. Ông dẫn ví dụ một số dự án dệt, nhuộm quy mô lớn tại Ninh Bình hiện vẫn phụ thuộc vào đội ngũ chuyên gia nước ngoài vì nguồn nhân lực trong nước chưa đáp ứng yêu cầu vận hành công nghệ.

"Đây là khâu rất khó. Các trường hiện nay thực hiện cơ chế tự chủ tài chính nên rất khó đầu tư trang thiết bị, đội ngũ giảng viên để đào tạo kỹ sư dệt, nhuộm. Chúng tôi đề nghị Nhà nước coi đây là lĩnh vực cần đầu tư công, có cơ chế hỗ trợ đào tạo sinh viên, giảng viên, kể cả cử đi đào tạo ở nước ngoài để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành", ông Cẩm kiến nghị.

Cần tiếp tục cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp

Bên cạnh những vấn đề nội tại của ngành, đại diện VITAS cho rằng doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn trong quá trình thực hiện các thủ tục hành chính. Theo phản ánh của doanh nghiệp, nhiều quy định liên quan đến xây dựng, phòng cháy chữa cháy, thuế, hải quan vẫn còn chồng chéo, kéo dài thời gian triển khai dự án và làm tăng chi phí sản xuất.

Hiệp hội kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh cải cách theo hướng liên thông thủ tục giữa các cơ quan quản lý, giảm thời gian xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Đối với lĩnh vực hải quan, ông Trương Văn Cẩm đề nghị xem xét cho phép doanh nghiệp nội địa gia công cho doanh nghiệp trong khu chế xuất được làm thủ tục tại địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở thay vì phải thực hiện tại nơi có khu chế xuất như hiện nay.

"Đất nước trải dài từ Bắc vào Nam, nếu doanh nghiệp ở miền Trung nhưng phải vào miền Nam hoặc ra miền Bắc để hoàn tất thủ tục thì vừa tốn thời gian, vừa phát sinh chi phí rất lớn", ông Cẩm nêu thực tế.

Hiệp hội cũng đề xuất mở rộng diện doanh nghiệp ưu tiên trong lĩnh vực hải quan. Theo ông Cẩm, nhiều doanh nghiệp dệt may có kim ngạch xuất khẩu rất lớn, tuân thủ tốt quy định pháp luật nhưng hiện số doanh nghiệp được hưởng chế độ ưu tiên vẫn còn rất ít.

Bên cạnh đó, VITAS kiến nghị điều chỉnh một số quy định về thuế đối với nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất xuất khẩu để bảo đảm sự thống nhất giữa các loại hình sản xuất, gia công xuất khẩu và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, ông Trương Văn Cẩm đặc biệt quan tâm là những biến động từ các thị trường xuất khẩu lớn. Đối với thị trường Liên minh Kinh tế Á - Âu, Hiệp hội mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục thúc đẩy đàm phán nhằm tháo gỡ những rào cản còn tồn tại, mở rộng dư địa cho hàng dệt may Việt Nam.

Trong khi đó, tại thị trường Hoa Kỳ, nơi chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu của ngành với giá trị khoảng 16,4 tỷ USD trong năm 2025, Hiệp hội bày tỏ lo ngại trước khả năng nước này áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số mặt hàng. "Chúng tôi rất lo lắng nếu các biện pháp thuế hoặc điều tra mới được áp dụng thì doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều khó khăn, bởi Mỹ hiện vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam", ông Cẩm chia sẻ.

Liên quan đến dự thảo quy định về định danh điện tử đối với sản phẩm, Hiệp hội Dệt may Việt Nam cũng kiến nghị không áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu. Theo ông Trương Văn Cẩm, hàng xuất khẩu vốn đã phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy định và cơ chế truy xuất nguồn gốc của nước nhập khẩu. Vì vậy, nếu phát sinh thêm các yêu cầu quản lý trong nước sẽ làm tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

"Khi xuất khẩu, doanh nghiệp đã phải đáp ứng rất nhiều quy định của thị trường nhập khẩu. Vì vậy, chúng tôi mong muốn không phát sinh thêm các thủ tục không cần thiết đối với hàng xuất khẩu để doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho sản xuất và mở rộng thị trường", ông Trương Văn Cẩm kiến nghị.

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận giải pháp mở rộng thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển logistics, chuyển đổi số và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.