Chính phủ, các bộ ngành đặc biệt quan tâm đến xử lý, sử dụng tro xỉ thạch cao
Những năm gần đây, Chính phủ và các bộ, ngành đặc biệt quan tâm đến việc xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao phát sinh từ các nhà máy nhiệt điện, hóa chất, phân bón theo hướng coi đây là nguồn tài nguyên thứ cấp cho ngành vật liệu xây dựng, thay vì chỉ là chất thải cần chôn lấp, quản lý.
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 452/QĐ-TTg ngày 12/4/2017; Chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 26/3/2021 về đẩy mạnh xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và trong công trình xây dựng, yêu cầu các cơ sở phát thải lập và thực hiện đề án xử lý, tiêu thụ tro, xỉ thạch cao phát sinh từ sản xuất.
Bốc xúc thạch cao lên tàu biển
Bên cạnh đó, Nghị định số 09/2021/NĐ-CP của Chính phủ cũng quy định rõ trách nhiệm của các chủ cơ sở phát thải tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện, phân bón, hóa chất trong việc phân loại, xử lý chất thải đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; trường hợp không đủ khả năng tự xử lý phải thuê đơn vị đủ năng lực thực hiện. Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam giai đoạn 2021-2030, định hướng đến năm 2050 tiếp tục yêu cầu các bộ, ngành thúc đẩy việc thu gom, tái chế chất thải công nghiệp, trong đó có thạch cao, phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng bền vững, tiết kiệm tài nguyên, gắn với bảo vệ môi trường.
Trên cơ sở các chủ trương của Chính phủ, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến việc sử dụng thạch cao PG làm vật liệu xây dựng đã từng bước được hoàn thiện. Năm 2023, Bộ Xây dựng đã ban hành Quy chuẩn QCVN 16:2023/BXD quy định các yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng, trong đó có thạch cao phospho dùng sản xuất xi măng và gạch bê tông. Tiếp theo, đến năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14325:2024 “Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu san lấp”, do Viện Vật liệu xây dựng chủ trì biên soạn, đặt ra các yêu cầu cụ thể về chỉ tiêu cơ lý, các thành phần trong nước chiết và chỉ số an toàn đối với hỗn hợp thạch cao PG dùng làm vật liệu san lấp.
Hiện nay, Viện Vật liệu xây dựng là đơn vị giữ vai trò nòng cốt trong công tác nghiên cứu khoa học, hoàn thiện công nghệ xử lý và xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật cho các sản phẩm từ thạch cao PG. Trên cơ sở đặt hàng của UBND thành phố Hải Phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Vật liệu xây dựng đã phối hợp với DAP - Vinachem và các đơn vị liên quan đã thực hiện thành công dự án “Hoàn thiện công nghệ xử lý bã thải thạch cao phospho của Nhà máy phân bón DAP - Đình Vũ sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu làm nền và móng đường giao thông, vật liệu san lấp công trình xây dựng”.
Doanh nghiệp chủ động triển khai
Bám sát chủ trương, chính sách của Nhà nước, Công ty cổ phần DAP - Vinachem đã chủ động tìm kiếm, huy động nguồn lực xã hội để đầu tư các dây chuyền chế biến thạch cao PG, từng bước hình thành chuỗi xử lý – tiêu thụ bã thải thạch cao gắn với ngành vật liệu xây dựng.
Nhà máy DAP Đình Vũ
Tham gia chế biến và tiêu thụ thạch cao PG của DAP - Vinachem Hải Phòng hiện đang có 2 nhà máy chế biến thạch cao làm phụ gia xi măng của 02 chủ đầu tư. Cụ thể, nhà máy của Công ty cổ phần Thạch cao Đình Vũ, với công suất thiết kế 750.000 tấn/năm, nhà máy này đã chính thức đi vào hoạt động từ năm 2018. Nhà máy chế biến của Công ty cổ phần Đầu tư Trường An Hải Phòng với công suất 600.000 tấn/năm, với tổng mức đầu tư 420 tỷ đồng, nhà máy đi vào vận hành ổn định từ năm 2022. Các dự án này đi vào hoạt động đã góp phần tạo thêm nguồn cung phụ gia xi măng, giảm phụ thuộc vào thạch cao tự nhiên nhập khẩu và mở rộng đầu ra cho thạch cao PG từ các nhà máy phân bón hóa chất.
Ngoài việc phối hợp với các đối tác đầu tư các nhà máy chế biến, DAP - Vinachem đã chủ động trong việc đầu tư nâng cấp máy móc thiết bị, ứng dụng công nghệ sản xuất sạch hơn, năm 2024, công ty đã hoàn thành dự án đầu tư Dây chuyền lọc rửa bã thạch cao bước 2, nhằm thu hồi triệt để lượng P2O5 còn tồn dư trong bã thải thạch cao PG (phosphogypsum), vừa tiết kiệm tài nguyên vừa làm sạch bã thạch cao đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật cho sản phẩm đáp ứng yêu cầu làm phụ gia xi măng.
Từ khi đưa dây chuyền công nghệ mới này đi vào hoạt động, toàn bộ lượng thạch cao PG phát sinh từ quá trình sản xuất phân bón DAP, đã được xử lý, chế biến thành sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn sản phẩm thạch cao thương mại. Trên cơ sở đánh giá các thông số kỹ thuật, chất lượng, Viện Vật liệu xây dựng đã cấp chứng nhận sản phẩm công bố hợp quy đối với sản phẩm “Thạch cao Phospho dùng để sản xuất xi măng” của Công ty DAP - Vinachem, đáp ứng đầy đủ cầu kỹ thuật phù hợp QCVN 16:2023/BXD.
Nhà máy Thạch cao Đình Vũ
Với các giải pháp đồng bộ nêu trên, sản lượng chế biến, tiêu thụ thạch cao PG đã duy trì đà tăng trưởng liên tục trong nhiều năm và có bước nhảy vọt trong năm 2026. Nếu như giai đoạn 2020-2025 công ty chỉ tiêu thụ được trung bình khoảng trên 50.000 tấn/tháng, thì bước sang những tháng đầu năm 2026 lượng thạch cao tiêu thụ hàng tháng đã liên tục vượt 100.000 tấn/tháng (trong đó riêng tháng 4/2026 tiêu thụ được 127.800 tấn). Năm 2026, công ty phấn đấu tiêu thụ trên 1,2 triệu tấn (gấp hơn 2,5 lần lượng bã thải phát sinh từ sản xuất). Đây là kết quả khẳng định năng lực sản xuất, tái chế, khả năng mở rộng thị trường, đồng thời khẳng định sự cam kết đồng hành, quan hệ cộng sinh của DAP - VINACHEM, với các đối tác đã tham gia đầu tư xây dựng, vận hành 02 nhà máy tái chế thạch cao là Công ty CP Trường An Hải Phòng và Công ty CP Thạch cao Đình Vũ.
Ông Nguyễn Ngọc Sơn, Thành viên HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Công ty DAP - Vinachem khẳng định: “Với hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, sự đồng hành của các viện nghiên cứu và doanh nghiệp chế biến, cùng quyết tâm của tập thể cán bộ, kỹ sư của nhà máy, công ty cam kết xử lý triệt để lượng bã thải thạch cao tồn đọng, góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường của ngành phân bón hóa chất và thành phố Hải Phòng”.
Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng, đặc biệt là phụ gia xi măng, vật liệu nền móng và san lấp cho các dự án hạ tầng ngày càng tăng cao, thạch cao PG sau xử lý được kỳ vọng trở thành một nguồn vật liệu ổn định, có lợi thế về giá thành và thân thiện với môi trường. Trên cơ sở đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn đã được ban hành và hệ thống chứng nhận hợp quy, DAP - Vinachem đặt mục tiêu tiếp tục nâng công suất các dây chuyền chế biến, đồng thời mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp xi măng, bê tông và xây dựng hạ tầng để tăng quy mô tiêu thụ.