Quản trị môi trường dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro
Ngày 18/9, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức Phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tham dự và chỉ đạo tại phiên họp.
Phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ảnh: Vũ Hiếu
Trình bày tóm tắt dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường do Chính phủ trình tập trung sửa đổi, bổ sung 78/171 điều, bổ sung mới 02 điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Dự thảo Luật tập trung vào 5 nhóm nội dung chính:
Một là, tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền. Cắt giảm đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường; đơn giản hóa hồ sơ, nội dung và trình tự thực hiện.
Hai là, chuyển mạnh sang quản trị môi trường dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Bổ sung cơ chế giám sát nguy cơ ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường dựa trên thông tin, dữ liệu môi trường, công nghệ số và đánh giá tại hiện trường nhằm nhận diện sớm, cảnh báo và phòng ngừa rủi ro.
Ba là, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và chính sách mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất (EPR). Bổ sung quy định chuyển đổi số, cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế, xử lý.
Bốn là, tăng cường quản lý chất lượng môi trường. Hoàn thiện cơ chế quản lý chất lượng môi trường không khí, môi trường nước theo khả năng chịu tải; bổ sung quy định về dự báo, tăng cường kiểm kê khí thải, thiết lập vùng phát thải thấp.
Năm là, hoàn thiện quy định ứng phó với biến đổi khí hậu. Chuyển từ “giảm nhẹ” sang “quản lý phát thải khí nhà kính", thực hiện kiểm kê khí nhà kính hằng năm.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Vũ Hiếu
Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến các nội dung như: sự cần thiết, phạm vi sửa đổi và mức độ thể chế hóa các chủ trương của Đảng; làm rõ những nội dung thực sự cấp thiết, đã đủ chín, đủ rõ để sửa đổi trong lần này; đồng thời cho ý kiến về mức độ thể chế hóa triệt để tư duy “kiến tạo phát triển”, nhất là việc xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp; về việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền…
Song song đó, thảo luận, cho ý kiến đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường theo hướng chuyển từ “giấy phép xả thải” sang “giấy phép vận hành môi trường”; trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR)…
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Văn An cho biết, dự thảo Luật cơ bản phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo dự án Luật thể chế hóa Kết luận 75-KL/TW về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với công nghệ, mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn; thể chế hóa yêu cầu của Kết luận 75-KL/TW bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.
Bên cạnh đó, đề nghị cần rà soát chủ trương của Đảng để quy định đồng bộ việc trao đổi quốc tế về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon; xác định tỷ lệ/lượng tín chỉ tối thiểu giữ lại để thực hiện Báo cáo Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo từng giai đoạn, bảo đảm lợi ích quốc gia.
Trong khuôn khổ phiên họp, các đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường trong quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao hiệu quả quản lý; đồng thời đóng góp ý kiến vào những nhóm vấn đề, nội dung do lãnh đạo Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nêu như trên.
Hoàn thiện chính sách theo hướng kiến tạo phát triển
Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành hữu quan cần tiếp tục rà soát hoàn thiện các chính sách về bảo vệ môi trường theo hướng chuyển mạnh tư duy từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ bị động sang chủ động, từ quản lý bằng công cụ hành chính sang quản trị môi trường hiện đại dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu, từ xử lý vi phạm sau khi xảy ra sang phòng ngừa, cảnh báo từ sớm, từ xa.
Đồng thời, rà soát, nghiên cứu kỹ về hoàn thiện các chính sách, quy định mới về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, vùng phát thải thấp, kiểm kê khí nhà kính, thị trường carbon, điều kiện kinh doanh, dịch vụ tư vấn môi trường...
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận phiên họp. Ảnh: Vũ Hiếu
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tiếp tục rà soát các nội dung phân cấp, phân quyền theo nguyên tắc mỗi việc chỉ giao một đơn vị chịu trách nhiệm chính nhằm nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương bảo đảm công tác bảo vệ môi trường được thực hiện sát sao, hiệu quả ngay từ cơ sở.
Rà soát, cắt giảm thực chất thủ tục hành chính nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư kinh doanh. Giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp nhưng không buông lỏng vai trò quản lý Nhà nước và không làm thấp các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.
Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cùng cơ quan thẩm tra, nghiên cứu bổ sung các cơ chế quy định kiểm soát rủi ro môi trường đối với hóa chất, sản phẩm chứa hóa chất nhập khẩu có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường theo toàn bộ vòng đời từ nhập khẩu, lưu thông, sử dụng đến thu gom xử lý và thải bỏ.
“Trọng tâm là phòng ngừa kiểm soát từ sớm, từ nguồn đối với các hóa chất có nguy cơ gây tác động nghiêm trọng, lâu dài đến môi trường”, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu và đề nghị quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong thu hồi, xử lý hóa chất, phòng ngừa và ứng phó sự cố, bảo đảm nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả phí.
Ngoài ra, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị, các nội dung trong dự án Luật bảo đảm phát triển sản xuất đô thị hóa gắn với bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng dân cư. Rà soát hoàn thiện các quy định về quan trắc môi trường và chuyển đổi số trong bảo vệ môi trường theo hướng dữ liệu môi trường là nền tảng của quản lý hiện đại. Trong đó, quan trắc tự động liên tục là công cụ cốt lõi, giám sát cảnh báo và kiểm soát ô nhiễm môi trường theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, xây dựng hệ thống thông tin môi trường quốc gia thống nhất, liên thông tích hợp dữ liệu, đánh giá tác động môi trường, giấy phép đăng ký môi trường và quan trắc trên môi trường số. Quy định rõ giá trị pháp lý trách nhiệm bảo đảm tính chính xác, minh bạch và cơ chế chống can thiệp, làm sai lệch dữ liệu.
Đối với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị khẩn trương nghiên cứu tiếp thu đầy đủ ý kiến xác đáng của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội và ý kiến của các đại biểu trong phiên họp để tiếp tục hoàn thiện báo cáo thẩm tra trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp ngày 22/9 tới bảo đảm chất lượng, đúng hạn và chuẩn bị tốt nhất cho việc thẩm tra chính thức để trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.
Cũng tại phiên họp, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường còn thẩm tra sơ bộ dự án Luật Tài nguyên, Môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).