Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến hồ sơ chính sách dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng. Sáu nhóm chính sách được đề xuất nhằm quản lý toàn bộ chuỗi giá trị, từ chiến lược, nguyên liệu, sản xuất đến sử dụng, tái chế; đồng thời chuyển mạnh sang tiêu chuẩn, dữ liệu và hậu kiểm.
Bộ Xây dựng cho biết, quy định về vật liệu xây dựng hiện nằm rải rác trong pháp luật về quy hoạch, khoáng sản, đầu tư, môi trường, xây dựng và chất lượng sản phẩm. Thực tiễn còn xuất hiện tình trạng thiếu cục bộ vật liệu san lấp; dữ liệu cung - cầu phân tán; một số vật liệu mới, tái chế thiếu công cụ kỹ thuật. Dự án Luật vì vậy được kỳ vọng tạo khung pháp lý thống nhất cho toàn bộ vòng đời vật liệu.
Tấm sandwich panel của Phương Nam Panel được giới thiệu thân thiện với môi trường.
Vật liệu xanh sẽ có tiêu chí đo lường được
Dự án Luật dự kiến thiết lập khung pháp lý cho vật liệu xây dựng mới và các nhóm ưu tiên như vật liệu xanh, tái chế, nhẹ, thông minh, tiết kiệm tài nguyên - năng lượng, sử dụng nguyên liệu thứ cấp. Tiêu chí nhận diện phải đo lường, kiểm chứng được và có thể cập nhật theo tiến bộ công nghệ.
Tiêu chí này sẽ kết nối sản phẩm với chính sách hiện hành về đầu tư, thuế, tín dụng, đất đai, khoa học - công nghệ và môi trường; đồng thời mở đường cho nghiên cứu, sản xuất thử, tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa vật liệu mới.
Hồ sơ không đề xuất lập quỹ riêng, tạo thủ tục xác nhận ưu đãi hay bổ sung giấy phép chuyên ngành. Luật chỉ quy định ở mức khung về hiện đại hóa, số hóa, tiết kiệm năng lượng và sử dụng nguyên liệu thay thế; nghĩa vụ cụ thể vẫn theo pháp luật liên quan.
Đặc biệt, dự án Luật còn phân định rõ với pháp luật khoáng sản: Luật mới tập trung vào chế biến, lựa chọn, sử dụng và thị trường sau khi nguyên liệu được hình thành hợp pháp, không điều chỉnh thăm dò, khai thác và quyền khai thác.
Doanh nghiệp được chủ động mua bán, nhập khẩu, gia công và sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp, không bắt buộc gắn cơ sở sản xuất với một mỏ cụ thể nếu pháp luật không quy định khác. Cơ chế dự báo, cảnh báo, phối hợp liên vùng và liên tỉnh sẽ được thiết lập đối với cát, đá, vật liệu san lấp, nhất là cho công trình quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm. Việc huy động nguồn cung phải tuân thủ pháp luật chuyên ngành, không chuyển thành phân bổ hành chính.
Giảm thử nghiệm lặp lại, mở lối cho vật liệu mới
Ở khâu sử dụng, dự án Luật kết nối quản lý chất lượng sản phẩm với chất lượng công trình và phân định trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi.
Kết quả chứng nhận, thử nghiệm, kiểm định và dữ liệu chất lượng được thực hiện hợp pháp sẽ được công nhận, sử dụng lại. Kiểm tra bổ sung chỉ đặt ra khi có căn cứ về kỹ thuật, an toàn, rủi ro hoặc dấu hiệu không phù hợp. Cách tiếp cận này có thể giảm hồ sơ và chi phí tuân thủ nhưng không làm giảm trách nhiệm bảo đảm chất lượng công trình.
Vật liệu mới, tái chế hoặc chưa có đầy đủ tiêu chuẩn có thể được đánh giá theo tính năng, yêu cầu thiết kế, mức độ an toàn và bằng chứng kỹ thuật, thay vì qua thủ tục cấp phép riêng. Việc khuyến khích sử dụng sẽ dựa trên chi phí vòng đời, hiệu quả đầu tư và khả năng cung ứng, không áp tỷ lệ cứng cho mọi công trình.
Một trong những điểm đáng chú ý là chính sách kinh tế tuần hoàn làm rõ điểm chuyển từ vật liệu phá dỡ, chất thải xây dựng, tro xỉ, đất đá thải mỏ, quặng đuôi hoặc phụ phẩm thành nguyên liệu hay sản phẩm vật liệu xây dựng.
Nguồn vật liệu thứ cấp chỉ được đưa vào sản xuất hoặc công trình khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, an toàn và môi trường. Luật đồng thời phân biệt vật liệu thu hồi trực tiếp để tái sử dụng với chất thải đã phát sinh. Việc phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải vẫn theo pháp luật bảo vệ môi trường, không hình thành một quy trình quản lý song song.
Bên cạnh đó, một điểm mới là cơ sở dữ liệu sẽ được dùng chung về năng lực sản xuất, nguyên liệu, chất lượng, tiêu chuẩn, giá, cung - cầu và vật liệu mới, xanh, tái chế.
Hệ thống này sẽ kết nối với dữ liệu xây dựng, khoáng sản, môi trường, doanh nghiệp, đầu tư và hải quan. Nguyên tắc được nhấn mạnh là thu thập một lần tại nguồn có thẩm quyền: tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin cơ quan nhà nước đã có và có thể khai thác hợp pháp. Phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có thể được dùng để dự báo cung - cầu, cảnh báo thiếu hụt, theo dõi giá, truy xuất nguồn gốc và kiểm tra theo rủi ro.
Hồ sơ đánh giá tác động của Bộ Xây dựng cho biết các phương án chính sách tối ưu trên sẽ chưa dự kiến tạo thủ tục hành chính mới ở giai đoạn này.
Bộ đề xuất cân nhắc đổi tên dự án thành "Luật Vật liệu xây dựng" để phản ánh đầy đủ phạm vi điều chỉnh. Dự kiến nhiệm vụ xây dựng Luật được đưa vào Chương trình lập pháp năm 2027; thời điểm trình Quốc hội phụ thuộc chương trình lập pháp và mức độ hoàn thiện hồ sơ.