Hợp tác cà phê giữa Việt Nam và Trung Quốc đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ khi nhu cầu tiêu thụ tại thị trường tỷ dân tăng nhanh, trong khi năng lực cung ứng nội địa của Trung Quốc chưa thể đáp ứng. Đây không chỉ là cơ hội để gia tăng xuất khẩu, mà còn là thời điểm để cà phê Việt Nam mở rộng hiện diện, nâng cao giá trị gia tăng và từng bước khẳng định thương hiệu quốc gia.
Theo số liệu từ cơ quan Hải quan Trung Quốc, năm 2025, nước này nhập khẩu 273,1 nghìn tấn cà phê, trị giá 2,07 tỷ USD, tăng 15,8% về lượng và tăng tới 56,5% về trị giá so với năm trước. Việt Nam hiện là nhà cung cấp cà phê lớn thứ ba cho Trung Quốc, đạt 36,1 nghìn tấn, trị giá 227,1 triệu USD, chỉ đứng sau Ethiopia và Brazil. Những con số này cho thấy Trung Quốc đang trở thành một thị trường ngày càng quan trọng đối với ngành cà phê Việt Nam.
Không chỉ là thị trường xuất khẩu lớn, Trung Quốc còn mở ra cơ hội để cà phê Việt tham gia sâu chuỗi giá trị. Ảnh: Quang Hưng/TTXVN
Sức hút của thị trường Trung Quốc đến từ xu hướng tiêu dùng đang thay đổi mạnh mẽ. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Trung Quốc là một trong những thị trường cà phê tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với mức tăng gần 150% trong 10 năm qua. Mức tiêu thụ hiện đạt khoảng 6,3 triệu bao mỗi niên vụ, trong khi sản lượng nội địa chỉ khoảng 1,9-2 triệu bao. Khoảng cách lớn giữa cung và cầu buộc Trung Quốc phải tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu.
Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc không còn chỉ tiêu thụ cà phê hòa tan giá rẻ, mà đang chuyển mạnh sang các sản phẩm chất lượng cao, cà phê nhân cao cấp, cà phê rang xay và trải nghiệm tiêu dùng hiện đại. Đây là khoảng trống mà cà phê Việt Nam hoàn toàn có thể khai thác sâu hơn.
Việt Nam có nhiều lợi thế để thúc đẩy hợp tác với Trung Quốc. Ngoài vị trí địa lý gần gũi giúp tiết giảm chi phí logistics, hai nước còn có tính bổ trợ trong cơ cấu sản phẩm. Nếu Việt Nam mạnh về Robusta với vùng nguyên liệu quy mô lớn tại Tây Nguyên thì tỉnh Vân Nam của Trung Quốc chủ yếu phát triển Arabica. Sự khác biệt này mở ra khả năng hợp tác về nguồn cung, trao đổi kỹ thuật, chế biến và phát triển sản phẩm thay vì chỉ cạnh tranh đơn thuần.
Điều quan trọng là hợp tác cần được mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ mua bán nguyên liệu truyền thống. Trung Quốc hiện không chỉ là thị trường nhập khẩu lớn, mà còn là nơi các chuỗi cà phê, mô hình bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử phát triển mạnh. Nếu chỉ dừng ở xuất khẩu cà phê nhân, Việt Nam sẽ khó tạo bước nhảy về giá trị. Nhưng nếu tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ chế biến sâu, phát triển thương hiệu đến hợp tác với các hệ thống phân phối và chuỗi đồ uống tại Trung Quốc, dư địa tăng trưởng sẽ lớn hơn rất nhiều.
Những tín hiệu hợp tác gần đây cho thấy hướng đi này hoàn toàn khả thi. Việc Lễ hội Cà phê Núi tuyết Ngọc Long lần thứ hai được tổ chức tại thành phố Lệ Giang mới đây không chỉ là hoạt động quảng bá sản phẩm, mà còn mở ra không gian kết nối doanh nghiệp, chuyên gia, giới truyền thông, nhà sáng tạo nội dung và người tiêu dùng hai nước. Khi cà phê trở thành cầu nối văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân, giá trị hợp tác sẽ vượt xa câu chuyện thương mại thuần túy.
Đặc biệt, năm 2026-2027 được xác định là Năm hợp tác du lịch Việt Nam-Trung Quốc, tạo thêm điều kiện để cà phê trở thành “đại sứ mềm” trong quảng bá hình ảnh Việt Nam. Đây là cơ hội để kể câu chuyện về vùng đất Tây Nguyên, về văn hóa thưởng thức cà phê Việt, về hành trình từ nông trại đến ly cà phê thành phẩm, qua đó gia tăng sức hấp dẫn cho thương hiệu Việt trên thị trường quốc tế.