Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Liên bang Nga từ ngày 7 đến 9/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã dự Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga với chủ đề "Kết nối công nghệ chiến lược", tổ chức tại thủ đô Moskva.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga với chủ đề "Kết nối công nghệ chiến lược".
Dấu ấn hợp tác y tế dự phòng và an ninh sinh học
Phát biểu tại diễn đàn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, Việt Nam phấn đấu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Để thực hiện được những mục tiêu đó, Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. Trong quá trình này, Việt Nam coi trọng hợp tác quốc tế, đặc biệt là hợp tác với những đối tác có nền tảng khoa học - công nghệ mạnh, có quan hệ hữu nghị truyền thống và có khả năng bổ sung cho nhu cầu phát triển của Việt Nam.
Trong đó, quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga đã được thử thách qua nhiều thập kỷ. Khoa học, công nghệ và giáo dục là những lĩnh vực tạo nên nền móng đặc biệt của mối quan hệ đó. Hàng vạn cán bộ, chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo tại Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay, trong đó nhiều người đã trở thành những nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ lãnh đạo, đóng góp quan trọng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam.
Lễ khánh thành Phòng xét nghiệm phòng, chống dịch bệnh tại Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga ở Thủ đô Hà Nội với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại điểm cầu trực tuyến Điện Kremlin, Thủ đô Moskva.
Minh chứng tiêu biểu trong chuyến thăm lần này là lễ khánh thành phòng xét nghiệm phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm tại Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga ở Thủ đô Hà Nội, diễn ra chiều tối 9/9 theo hình thức trực tuyến giữa hai đầu cầu Thủ đô Hà Nội và điểm cầu trực tuyến tới Điện Kremlin, Thủ đô Moskva với sự tham dự của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Phát biểu tại lễ khánh thành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đây là công trình có ý nghĩa thiết thực, được đưa vào sử dụng trong bối cảnh tình hình dịch bệnh truyền nhiễm trên thế giới đang diễn biến phức tạp. Giá trị lớn nhất của công trình là năng lực phát hiện, cảnh báo sớm và cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ hoạch định chính sách, triển khai phòng, chống dịch bệnh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị tối ưu hóa phòng xét nghiệm, từng bước xây dựng nơi đây thành trung tâm nghiên cứu và giám sát các tác nhân gây bệnh, có năng lực dự báo, cảnh báo và phản ứng nhanh với các nguy cơ dịch bệnh; đồng thời khẳng định sự kiện là tiếp nối sinh động của tình hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Liên bang Nga.
Việt Nam - Liên bang Nga đã hợp tác lâu dài và hiệu quả; 10 năm gần đây là giai đoạn đặc biệt hiệu quả trong lĩnh vực phòng, chống bệnh truyền nhiễm, với sự tham gia của 9 tổ chức nghiên cứu khoa học thuộc Rospotrebnadzor và các tổ chức của Viện Hàn lâm Khoa học Nga.
Trong khi đó, Tổng thống Nga Vladimir Putin bày tỏ tin tưởng, phòng xét nghiệm tại Hà Nội sẽ trở thành bộ phận cấu thành quan trọng của Trung tâm Nhiệt đới, hòa nhập hiệu quả vào hoạt động của trung tâm và củng cố tiềm lực khoa học.
Theo bà Anna Iurievna Popova, Giám đốc Cơ quan Liên bang Nga về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và an sinh con người, phòng thí nghiệm mới là cơ sở nghiên cứu, đào tạo độc đáo và sẽ trở thành trung tâm của khu vực.
Phòng thí nghiệm cũng là cơ sở đào tạo, giáo dục khoa học cho thế hệ nhà khoa học mới, với khoảng 30 công trình khoa học chung được công bố mỗi năm; độ tuổi trung bình của các nhà nghiên cứu tại trung tâm khoa học trong lĩnh vực dịch tễ học không quá 35 tuổi.
Bên trong phòng thí nghiệm mới khai trương.
Nâng cao năng lực phát hiện sớm, chính xác các bệnh truyền nhiễm
Trả lời phỏng vấn phóng viên Báo Công Thương nhân sự kiện này, Đại tá, BSCKII Hoàng Đức Hậu, Phó viện trưởng Viện Y sinh Nhiệt đới, Trung tâm Nhiệt đới Việt – Nga (Bộ Quốc phòng) cho biết, phòng xét nghiệm mới với hệ thống trang thiết bị hiện đại và nguồn cán bộ chuyên sâu sẽ tạo bước tiến quan trọng, giúp nâng cao năng lực phát hiện sớm, chính xác các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi và các tác nhân gây bệnh nguy hiểm.
Theo Phó Viện trưởng Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, sự kết hợp giữa cơ sở hạ tầng do Việt Nam đầu tư và hệ thống trang thiết bị hiện đại do Liên bang Nga tài trợ đã hình thành một phòng xét nghiệm đồng bộ, đáp ứng tiêu chuẩn nghiên cứu và phát hiện các tác nhân gây bệnh có nguy cơ cao.
Trong đó, giá trị cốt lõi lớn nhất nằm ở năng lực tự chủ xét nghiệm chuyên sâu và an toàn sinh học ngay tại thực địa. Khi xuất hiện ca bệnh nghi ngờ hoặc mầm bệnh mới nổi chưa xác định, hệ thống cho phép tối ưu hóa và rút ngắn tối đa quy trình, từ khoanh vùng, thu thập mẫu, xét nghiệm, định danh chính xác đến đánh giá nguy cơ và đề xuất giải pháp ứng phó kịp thời.
Trong giai đoạn hợp tác tiếp theo, Việt Nam mong muốn tiếp tục phối hợp với các chuyên gia Nga để phát huy tối đa hiệu quả hệ thống phòng xét nghiệm hiện đại, làm nền tảng nâng cao năng lực nghiên cứu, xử lý an toàn các tác nhân gây bệnh nguy cơ cao, đồng thời đẩy mạnh giám sát dịch tễ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Phó Viện trưởng Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga nhấn mạnh, sự hợp tác này sẽ giúp Việt Nam hiện thực hóa bước chuyển mang tính chiến lược, từ “ứng phó thụ động khi dịch bùng phát” sang “chủ động phát hiện, giám sát và cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh”.
Hệ thống trữ mẫu để nghiên cứu.
Đưa hợp tác khoa học - công nghệ thành trụ cột chiến lược
Tại Diễn đàn Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đề xuất đưa hợp tác song phương bước sang tầm vóc mới, trọng tâm là kết nối công nghệ chiến lược, cùng làm chủ công nghệ lõi và hình thành các mô hình nghiên cứu phát triển có chiều sâu.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, hai bên đã mở rộng chương trình tài trợ nghiên cứu chung sang các lĩnh vực công nghệ chiến lược, với 4 đề tài được lựa chọn tài trợ trong năm 2026 trên tổng số 34 hồ sơ đề xuất, tăng gấp 3 lần so với năm trước.
Việt Nam dự kiến đưa từ 30 đến 50 nhà khoa học trẻ tham dự Hội nghị các nhà khoa học trẻ vào đầu tháng 12/2026 với tư cách khách mời đặc biệt, đồng thời hai bên sẽ tăng cường học bổng đào tạo tiến sĩ trong các ngành công nghệ chiến lược.
Tại diễn đàn, hai bên cũng ra mắt Mạng lưới Tri thức Việt Nam - Liên bang Nga và trao các văn kiện hợp tác về khoa học, công nghệ và giáo dục. Năm 2026 được hai nước xác định là Năm Giao lưu giáo dục, khoa học và công nghệ Việt Nam - Liên bang Nga theo Tuyên bố chung của hai nước.
Từ phòng xét nghiệm phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm đến các chương trình tài trợ nghiên cứu chung và mạng lưới tri thức song phương, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Liên bang Nga cho thấy hợp tác khoa học, công nghệ đang trở thành trụ cột mới trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Nga, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng, với nền tảng hữu nghị truyền thống, sự tin cậy chính trị cao, tiềm lực khoa học - công nghệ của Liên bang Nga và quyết tâm đổi mới, phát triển mạnh mẽ của Việt Nam, hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hoàn toàn có thể trở thành một động lực mới, một trụ cột mới và một biểu tượng mới của quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong thế kỷ XXI.