Từ nghề gia truyền đến nền tảng sản xuất chuẩn hoá
Sinh ra trong một gia đình có truyền thống làm dược liệu, bà Đỗ Thị Gấm tiếp cận y học cổ truyền từ thực tiễn gia đình, thông qua quá trình quan sát, học hỏi và kế thừa các bài thuốc dân gian do cha ông truyền lại.
Từ nền tảng tri thức gia truyền đó, bà Gấm từng bước gây dựng vùng nguyên liệu dược liệu theo hướng bền vững, làm tiền đề cho sự ra đời của một mô hình sản xuất bài bản hơn.
Tại xã Hải Quang, tỉnh Ninh Bình, những luống kim ngân, dây thìa canh, bạc hà, kinh giới…đang phát triển xanh tốt theo phương thức canh tác sinh thái. Không thuốc trừ sâu hóa học, không chất kích thích tăng trưởng, toàn bộ vùng nguyên liệu được duy trì theo hướng “thuận tự nhiên”.
Chính từ khu vườn này, Hợp tác xã (HTX) Dược liệu sinh thái Ngọc Trà đã được thành lập vào tháng 4/2021, khởi nguồn từ hộ kinh doanh cá thể của bà Đỗ Thị Gấm. Đến tháng 4/2023, mô hình được chuyển đổi thành hợp tác xã, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển có tổ chức, có định hướng thị trường và xây dựng thương hiệu bài bản.
Sản phẩm trà thảo mộc của Hợp tác xã Dược liệu Ngọc Trà.
Trong câu chuyện với Báo Công Thương, bà Gấm không nói nhiều về “chiến lược” hay “tầm nhìn” theo cách của doanh nghiệp hiện đại. Bà nói về nhữnng cây dược liệu, về cách phối chế, về việc làm sao để “người dùng yên tâm”.
“Chúng tôi làm dược liệu thì điều quan trọng nhất là phải sạch từ đầu vào. Nếu nguyên liệu không bảo đảm thì có chế biến thế nào cũng không thể tạo ra sản phẩm tốt. Làm chậm một chút nhưng người dùng yên tâm thì mình mới đi lâu dài được”, bà Đỗ Thị Gấm cho biết.
Hiện nay, HTX đang canh tác khoảng 60 loại dược liệu trên diện tích 5 mẫu. Không chỉ dừng ở trồng trọt, đơn vị còn đầu tư đồng bộ hệ thống chế biến gồm nhà kính phơi, hệ thống sấy lạnh, sấy thăng hoa, máy sao, máy nghiền, nồi nấu cao, thiết bị chưng cất tinh dầu… Quy trình sản xuất được kiểm soát theo tiêu chuẩn HACCP (TCVN 5603:2008), giúp bảo toàn hoạt chất và giữ nguyên đặc tính tự nhiên của dược liệu.
Qua đó, hai sản phẩm “Thanh Tâm Uyển” và “Tĩnh Tâm Trà” đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao vào các năm 2023 và 2024.
Chứng nhận OCOP đã trở thành “tấm hộ chiếu thương hiệu” giúp sản phẩm của HTX bước ra thị trường rộng lớn hơn. Từ mức tiêu thụ 20 - 30 kg mỗi tháng, sản lượng đã tăng lên trên 100kg, có thời điểm đạt 200 kg. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh nhu cầu thị trường, mà còn cho thấy niềm tin của người tiêu dùng đối với sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, sản xuất minh bạch.
Nhiều du khách thích thú, tham quan các sản phẩm của HTX Dược liệu Ngọc Trà tại sự kiện mùa du lịch biển Ninh Bình 2026.
Song song với trà thảo dược, HTX còn phát triển nhiều dòng sản phẩm chăm sóc cá nhân như dầu gội, sữa tắm, tinh dầu… Tất cả đều sử dụng nguyên liệu tự trồng, theo hướng hữu cơ. Đây là cách mà HTX từng bước mở rộng hệ sinh thái sản phẩm, đồng thời củng cố nhận diện thương hiệu gắn với giá trị xanh và an toàn.
Mở đường cho thương hiệu địa phương
Không dừng lại ở sản xuất, HTX Ngọc Trà còn cho thấy vai trò của mô hình kinh tế tập thể gắn với phát triển cộng đồng. Hiện đơn vị tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, với thu nhập ổn định từ 5 - 10 triệu/tháng.
Ở góc độ kinh tế, HTX cũng đóng vai trò là kênh tiêu thụ ổn định cho dược liệu địa phương. Thay vì tự tìm đầu ra, các hộ dân có thể yên tâm sản xuất khi đã có HTX đứng ra liên kết, thu mua. Điều này góp phần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo nền tảng cho phát triển thương hiệu quy mô lớn.
Đặc biệt, ở giai đoạn 2023 - 2024, HTX ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể: tổng vốn đầu tư từ 6,04 tỷ đồng tăng lên 10,95 tỷ đồng. Doanh thu từ 200 triệu đồng lên 300 triệu đồng. Đây là bước tiến quan trọng đối với một mô hình khởi nghiệp từ nông thôn, đặc biệt trong lĩnh vực dược liệu vốn đòi hỏi thời gian tích lũy và niềm tin thị trường.
Đáng chú ý, HTX tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, từ hội chợ đến các nền tảng số. Từ chỗ “làm ra rồi mới tìm cách bán”, HTX đang dần tiếp cận theo hướng “làm theo nhu cầu thị trường”.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Đỗ Thị Gấm cho biết: “Từ khi đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến, lượng khách hàng biết đến thương hiệu Ngọc Trà tăng lên rõ rệt. Đặc biệt, vào các dịp lễ, Tết, nhu cầu đặt mua các sản phẩm trà thảo dược để làm quà biếu, tặng cũng tăng cao. Nhiều khách hàng ở xa, trước đây chưa có điều kiện tiếp cận, nay đã tìm đến và đặt hàng thường xuyên”.
Bên cạnh đó, các hoạt động an sinh xã hội cũng góp phần tạo dựng uy tín thương hiệu. Từ khám chữa bệnh miễn phí cho người già, người khuyết tật, đến hỗ trợ học sinh nghèo, trao quà cho vùng dịch, nhận đỡ đầu trẻ mồ côi… Những việc làm này không chỉ mang ý nghĩa nhân văn, mà còn tạo nên “giá trị mềm” của thương hiệu HTX Dược liệu sinh thái Ngọc Trà.
Song song với phát triển sản xuất, bà Gấm còn định hướng mở rộng hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Hiện bà đang quản lý 3 phòng vật lý trị liệu, xoa bóp bấm huyệt quy mô nhỏ, đồng thời thuê thêm y, bác sĩ để nâng cao chất lượng chuyên môn. Với mong muốn gìn giữ và tiếp nối nghề gia truyền, bà cũng định hướng 3 người con theo học lĩnh vực y học cổ truyền, từng bước xây dựng đội ngũ kế cận gắn bó lâu dài với nghề.
Năm 2024, dự án “Hợp tác xã Dược liệu sinh thái Ngọc Trà” được lựa chọn đại diện tỉnh Nam Định (nay thuộc tỉnh Ninh Bình) tham gia cuộc thi “Phụ nữ khởi nghiệp sáng tạo và chuyển đổi xanh” và đạt giải Khuyến khích cấp vùng. Với bà Đỗ Thị Gấm, đây không chỉ là một giải thưởng, mà còn là sự ghi nhận cho hành trình bền bỉ đi lên từ thực tiễn.
Ở tuổi 58, bà vẫn tiếp tục ấp ủ những kế hoạch mới. Trong đó có dự định xây dựng một “mái ấm tình thương” dành cho người già neo đơn, người khuyết tật. Thông qua đó, mở rộng từ chính các cơ sở chăm sóc sức khỏe mà gia đình bà đang vận hành.
Những mô hình như HTX Ngọc Trà cho thấy tiềm năng của kinh tế nông nghiệp gắn với giá trị bản địa. Việc xây dựng thương hiệu dược liệu không còn là câu chuyện của một hợp tác xã, mà là bài toán chung về nâng cao giá trị nông sản, phát triển chuỗi và mở rộng thị trường.
Bà Đỗ Thị Gấm kỳ vọng, trong thời gian tới, các cơ quan chuyên môn, đặc biệt là ngành công thương địa phương, sẽ tiếp tục có những chính sách hỗ trợ phù hợp, từ xúc tiến thương mại, phát triển kênh phân phối đến đào tạo kỹ năng xây dựng thương hiệu.
“Chúng tôi mong muốn được hỗ trợ cấp mã vùng trồng, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn với lãi suất ưu đãi để mở rộng sản xuất”, bà Gấm chia sẻ. Đây sẽ là “đòn bẩy” để các mô hình như Ngọc Trà không chỉ dừng ở quy mô địa phương, mà có thể tiến xa hơn trên thị trường.