Trong nhiều năm, hợp tác xã vốn được xem là mô hình kinh tế gắn chặt với sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, tiêu thụ chủ yếu qua kênh truyền thống. Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, các hợp tác xã cần phải thay đổi để tồn tại và phát triển.
Không còn dừng lại ở việc bán hàng qua thương lái hay chợ đầu mối, nhiều hợp tác xã đã bắt đầu tiếp cận các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và nền tảng số để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, thể hiện bước chuyển trong tư duy kinh doanh của các hợp tác xã địa phương.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Lục Thị Mỹ, Chủ tịch Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương (tỉnh Tuyên Quang) chia sẻ rằng, trước đây, sản phẩm cốm chủ yếu tiêu thụ theo mùa, phụ thuộc nhiều vào khách quen và thương lái. Tuy nhiên, từ khi đưa sản phẩm lên các nền tảng số, đặc biệt là mạng xã hội và sàn thương mại điện tử, thị trường đã được mở rộng đáng kể.
“Ban đầu chúng tôi cũng rất bỡ ngỡ. Không ai trong hợp tác xã có kinh nghiệm bán hàng online, từ việc chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung quảng bá đến đóng gói, vận chuyển. Nhưng khi làm rồi mới thấy, nếu mình không thay đổi thì sẽ bị tụt lại phía sau. Hiện nay, ngoài khách hàng địa phương, chúng tôi đã có đơn hàng từ nhiều tỉnh, thành khác”, bà Mỹ nói.
Không riêng Hợp tác xã Cốm tươi Thơm Thương, nhiều hợp tác xã nông nghiệp khác cũng đang dần thích nghi với môi trường kinh doanh mới. Ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã nông sản Phú Lương (tỉnh Thái Nguyên) cho biết, việc tham gia thương mại điện tử đã giúp hợp tác xã giảm đáng kể sự phụ thuộc vào trung gian, đồng thời nâng cao giá trị sản phẩm.
Việc tham gia thương mại điện tử đã giúp các hợp tác xã giảm đáng kể sự phụ thuộc vào trung gian. Ảnh minh hoạ
“Theo cách làm cũ, sản phẩm của chúng tôi thường bị ép giá do qua nhiều khâu trung gian. Khi bán trực tiếp trên nền tảng số, hợp tác xã có thể chủ động định giá, đồng thời xây dựng thương hiệu riêng. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải đảm bảo chất lượng ổn định và minh bạch thông tin để giữ uy tín với khách hàng”, ông Viện trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.
Dù vậy, nhiều hợp tác xã vẫn gặp khó khăn trong việc tham gia thương mại điện tử do thiếu kỹ năng về năng lực số. Việc tiếp cận công nghệ, vận hành gian hàng, xử lý đơn hàng hay tương tác với khách hàng đều đòi hỏi kỹ năng mới mà không phải hợp tác xã nào cũng sẵn sàng.
Thực tế cho thấy, thương mại điện tử đang đặt ra yêu cầu khắt khe hơn đối với các hợp tác xã. Khi bước vào môi trường cạnh tranh trực tuyến, sản phẩm không chỉ cạnh tranh về giá mà còn về hình ảnh, câu chuyện thương hiệu và trải nghiệm khách hàng.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, anh A Tủa, thành viên Hợp tác xã kiên cường Phiêng Khoài cho biết, việc bán hàng online đã giúp sản phẩm của hợp tác xã chủ yếu là nông sản đặc trưng vùng cao được nhiều người biết đến hơn, tuy nhiên, áp lực cũng lớn hơn trước.
“Trước đây, bán tại địa phương thì khách hàng quen, ít khi phàn nàn. Nhưng khi bán online, khách hàng ở xa, họ yêu cầu rất cao. Từ hình thức đóng gói, thời gian giao hàng đến chất lượng sản phẩm đều phải đảm bảo. Nếu có đánh giá không tốt, sẽ ảnh hưởng ngay đến việc bán hàng”, anh Tủa chia sẻ.
Để thích nghi, nhiều hợp tác xã đã chủ động thay đổi từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Việc chuẩn hóa quy trình, xây dựng mã truy xuất nguồn gốc, đầu tư bao bì, nhãn mác… đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tồn tại trên môi trường số.
Nhiều hợp tác xã vẫn gặp khó khăn trong việc tham gia thương mại điện tử do thiếu kỹ năng về năng lực số. Ảnh minh hoạ
Ông Tống Văn Viện cho rằng, thương mại điện tử không phải là “đường tắt”, mà là “đường dài” đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc. “Không thể nghĩ chỉ cần đưa sản phẩm lên sàn là sẽ bán được, hợp tác xã phải học cách làm thương hiệu, chăm sóc khách hàng, thậm chí là kể câu chuyện về sản phẩm để tạo sự khác biệt”, ông nói.
Bà Lục Thị Mỹ cũng nhấn mạnh vai trò của việc đào tạo và hỗ trợ. Theo bà, nhiều thành viên trong hợp tác xã vẫn còn tâm lý e ngại công nghệ, do đó cần có sự hướng dẫn cụ thể, từng bước để họ làm quen.
“Chúng tôi được tham gia nhiều khoá tập huấn, hội nghị tập huấn về nâng cao năng lực số do Bộ Công Thưogn tổ chức. Sau khi tham gia, chúng tôi thấy hiệu quả rõ rệt, các thành viên cũng tự tin hơn và chủ động tham gia”, bà Mỹ cho biết.
Một điểm đáng chú ý là sự tham gia của lực lượng lao động trẻ trong hợp tác xã đang trở thành “cầu nối” quan trọng cho quá trình chuyển đổi số. Những người trẻ có khả năng tiếp cận nhanh với công nghệ, đóng vai trò vận hành gian hàng online, xây dựng nội dung quảng bá và tương tác với khách hàng.
Thương mại điện tử đang mở ra một không gian phát triển mới cho các hợp tác xã - nơi khoảng cách địa lý không còn là rào cản và giá trị sản phẩm được quyết định bởi chính người làm ra nó. Nhưng để tận dụng được cơ hội này, các hợp tác xã buộc phải thay đổi, thậm chí là thay đổi mạnh mẽ hơn bao giờ hết.