Phát huy bản sắc văn hóa và sức mạnh con người
Mới đây, Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên khóa I nhiệm kỳ 2025-2030 đã tổ chức Hội nghị thông qua nghị quyết về phát huy bản sắc văn hóa và sức mạnh con người Hưng Yên trở thành động lực phát triển quan trọng của tỉnh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nêu rõ việc xây dựng Hưng Yên trở thành một trong những trung tâm di sản văn hóa đặc sắc của vùng Đồng bằng sông Hồng. Cùng phiên họp, tỉnh thông qua chủ trương đầu tư tuyến đường kết nối cao tốc Hà Nội - Hải Phòng với đường Vành đai 5 Vùng Thủ đô, trục phát triển Bắc - Nam, dự án Khu đô thị du lịch sinh thái Tống Trân và kế hoạch phát triển đô thị đến năm 2030.
Việc nghị quyết về văn hóa được bàn cùng lúc với những dự án hạ tầng quy mô lớn mang một thông điệp rõ ràng: văn hóa không còn là lĩnh vực “xếp hàng sau” tăng trưởng, mà được đặt song hành, thậm chí làm nền cho tăng trưởng. Đây cũng là bước cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam của tỉnh Hưng Yên.
Nền tảng để Hưng Yên đặt mục tiêu lớn là một “gia tài” di sản hiếm có. Sau khi hợp nhất với tỉnh Thái Bình từ ngày 1/7/2025, tỉnh hiện có hơn 3.500 di tích, trong đó có 6 di tích, khu di tích quốc gia đặc biệt, gần 300 di tích quốc gia, 29 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cùng hàng trăm lễ hội truyền thống.
Hưng Yên hiện có hơn 3.500 di tích cùng hàng trăm lễ hội truyền thống. Ảnh minh họa
Văn hóa Hưng Yên mang những nét riêng của vùng đất “địa linh nhân kiệt”. Đây là nơi phát tích, dựng nghiệp của nhà Trần, vương triều có võ công hiển hách bậc nhất thời phong kiến. Đồng thời là quê hương của Phố Hiến, cửa ngõ giao thương sầm uất trong lịch sử Việt Nam nổi tiếng qua câu ca “Thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến”.
Điểm đáng chú ý của nghị quyết là văn hóa được lượng hóa bằng những chỉ tiêu cụ thể, có thể kiểm đếm. Về thiết chế cơ sở, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu 100% xã, phường có nhà văn hóa đạt chuẩn và tối thiểu 2 công trình thể thao cơ bản; 100% thôn, tổ dân phố có nhà văn hóa đạt chuẩn, có khu tập luyện thể dục thể thao được hỗ trợ trang thiết bị; 90% thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả.
Về di sản, Hưng Yên đặt mục tiêu có thêm 3-5 di sản văn hóa phi vật thể được ghi vào Danh mục quốc gia; 2-3 hồ sơ di sản tư liệu quốc gia; 20-30 di tích xếp hạng cấp tỉnh, 10-15 di tích quốc gia, 1-2 di tích quốc gia đặc biệt; 1-3 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận Bảo vật quốc gia. Tỉnh dự kiến lập dự án tu bổ, tôn tạo khoảng 80 di tích xếp hạng; mỗi năm tu sửa cấp thiết từ 15 di tích quốc gia và 30 di tích cấp tỉnh trở lên. Riêng năm 2026, Hưng Yên ưu tiên hoàn thành số hóa 100% di tích xếp hạng quốc gia đặc biệt và quốc gia, mục tiêu gắn trực tiếp với yêu cầu của Nghị quyết 80-NQ/TW.
Đáng chú ý, tỉnh cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Cam kết tài chính này có ý nghĩa thực chất khi đặt trong bối cảnh nhu cầu tu bổ di tích rất lớn. Riêng tỉnh Hưng Yên (cũ), từ năm 2021 đến tháng 3/2025 đã đầu tư tu bổ 210 di tích với tổng kinh phí khoảng 1.158 tỷ đồng. Khi quy mô di tích gần như tăng gấp đôi sau hợp nhất, một “sàn” ngân sách ổn định là điều kiện để các chỉ tiêu không chỉ nằm trên giấy.
Đưa Hưng Yên trở thành trung tâm di sản văn hóa đồng bằng sông Hồng
Cũng theo nghị quyết, tầm nhìn đến năm 2045, Hưng Yên hướng tới trở thành một trong những trung tâm di sản văn hóa đặc sắc của vùng Đồng bằng sông Hồng. Trọng tâm là bảo tồn, phát huy và kết nối Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, di tích quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần, di tích quốc gia hành cung Lỗ Giang theo định hướng đô thị di sản.
Tỉnh phấn đấu có thêm di sản văn hóa, di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, vinh danh; đồng thời có những công trình văn hóa, thể thao trọng điểm đủ năng lực đăng cai sự kiện quy mô quốc gia và quốc tế. Đáng chú ý, các điểm di sản được nêu tên trải trên cả không gian Hưng Yên và Thái Bình trước đây. Việc kết nối chúng thành một trục đô thị di sản không chỉ là câu chuyện bảo tồn, mà còn là cách đưa hai không gian văn hóa sau hợp nhất thành một bản sắc chung, một sản phẩm du lịch liền mạch.
Ở góc độ kinh tế, nghị quyết xác định khai thác hiệu quả di sản vật thể, phi vật thể, lễ hội truyền thống và làng nghề gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch sinh thái, tâm linh. Hướng đi này cộng hưởng với Kế hoạch của UBND tỉnh triển khai Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam (Quyết định số 2486/QĐ-TTg), theo đó công nghiệp văn hóa phấn đấu đóng góp khoảng 5% GRDP của tỉnh vào năm 2030 và khoảng 10% vào năm 2045.
Hưng Yên hướng tới khai thác hiệu quả di sản, lễ hội truyền thống và làng nghề gắn với phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch sinh thái, tâm linh. Ảnh minh họa
Những sản phẩm như long nhãn, hạt sen, đồ đồng, trang sức bạc, chiếu cói, dệt đũi, tranh thêu… vì thế không chỉ là đặc sản. Nếu được thiết kế, kể chuyện và thương mại hóa bài bản, chúng hoàn toàn có thể trở thành “đại sứ” thương hiệu địa phương trên thị trường trong nước và quốc tế.
Song, văn hóa không chỉ có di sản. Theo Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc, tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt là coi văn hóa và con người Hưng Yên vừa là mục tiêu, vừa là nền tảng tinh thần, đồng thời là động lực và nguồn lực nội sinh quan trọng cho phát triển. Nghị quyết đã đặt con người Hưng Yên ở vị trí trung tâm trong các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; tập trung bảo tồn, tôn tạo và khai thác hiệu quả hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, các lễ hội truyền thống, làng nghề gắn với phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch sinh thái, tâm linh đặc sắc. Nghị quyết chú trọng hình thành hệ giá trị con người Hưng Yên thời kỳ mới: “Yêu nước, văn minh, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết, sáng tạo và khát vọng vươn lên”.
Khi chỉ đạo kế hoạch phát triển đô thị, ông Phạm Quang Ngọc cũng lưu ý quá trình đô thị hóa phải giữ gìn bản sắc, cảnh quan và những giá trị đặc trưng của vùng đất, con người Hưng Yên, tránh phát triển thiếu định hướng làm mất bản sắc địa phương.
Dấu ấn của một địa phương không chỉ đến từ những thành tựu kinh tế, công nghiệp, mà còn đến từ bản sắc văn hóa, lịch sử. Với nghị quyết này, Hưng Yên đã chọn đặt văn hóa và con người vào vị trí trụ cột chiến lược, nơi di sản nhà Trần và thương cảng Phố Hiến khi xưa không chỉ để quá khứ, mà trở thành nguồn lực nội sinh bền vững, đưa vùng đất Hưng Yên hiện tại phát triển vươn xa.