JICA hỗ trợ Việt Nam xây dựng lộ trình phát triển hệ thống dự trữ dầu mỏ

Yêu cầu cấp thiết đảm bảo an ninh năng lượng 

Ngày 26/6, ông Okamura Kenji, Phó Trưởng ban Dầu mỏ và Khai khoáng, Phòng Quản lý Hạ tầng, Trụ sở chính Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) cho biết, cơ quan này sẽ triển khai khảo sát hệ thống dự trữ dầu mỏ và chuỗi cung ứng năng lượng tại Việt Nam. Theo ông Okamura Kenji, trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng và rủi ro gián đoạn nguồn cung ngày càng lớn do biến động địa chính trị, việc xây dựng hệ thống dự trữ dầu mỏ có khả năng chống chịu cao là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Theo đại diện JICA, cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz hồi đầu năm một lần nữa khẳng định tầm quan trọng của việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định đối với các nền kinh tế trong khu vực. Vì vậy, xây dựng năng lực ứng phó với các tình huống khẩn cấp ngay từ thời điểm bình thường là yêu cầu cấp thiết đối với mọi quốc gia.

Trên cơ sở đó, JICA mong muốn phối hợp với các cơ quan và chuyên gia Việt Nam đánh giá toàn diện hiện trạng an ninh năng lượng, từ hệ thống thể chế, hạ tầng đến nguồn lực tài chính. Mục tiêu là cùng xây dựng lộ trình phát triển hệ thống dự trữ dầu mỏ và chuỗi cung ứng năng lượng có khả năng chống chịu cao, phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Chương trình khảo sát được triển khai trên cơ sở thống nhất giữa lãnh đạo cấp cao hai nước trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Việt Nam và Thủ tướng Nhật Bản hồi tháng 5 vừa qua. Đây cũng là một trong những nội dung thuộc trụ cột hợp tác về hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng doanh nghiệp trong nước và mở rộng sự tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Okamura Kenji cũng nhấn mạnh, an ninh năng lượng không còn là vấn đề riêng của từng quốc gia. Việt Nam và Nhật Bản đều phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu thô nhập khẩu từ Trung Đông. Nếu chuỗi cung ứng năng lượng của ASEAN bị gián đoạn, không chỉ các nước trong khu vực chịu tác động mà còn ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, thương mại và mặt bằng giá cả của Nhật Bản. Vì vậy, việc tăng cường năng lực dự trữ dầu mỏ của Việt Nam cũng đồng nghĩa góp phần nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng ASEAN, mang lại lợi ích chung cho cả khu vực.

Chia sẻ kinh nghiệm 50 năm xây dựng hệ thống dự trữ dầu mỏ

Nhật Bản là một trong những quốc gia có nhiều kinh nghiệm trong bảo đảm an ninh năng lượng sau khi trải qua hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ vào những năm 1970. Từ thực tiễn đó, nước này đã xây dựng hệ thống dự trữ dầu mỏ với sự phân công rõ ràng giữa Nhà nước và khu vực tư nhân, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế vận hành và quy trình ứng phó khi xảy ra khủng hoảng nguồn cung.

Theo ông Okamura Kenji, hơn 50 năm kinh nghiệm phát triển hệ thống dự trữ dầu mỏ là nền tảng để Nhật Bản hỗ trợ Việt Nam. "Chúng tôi nghĩ rằng thế mạnh của JICA không chỉ nằm ở việc hỗ trợ các “phần cứng”, mà còn ở khả năng hỗ trợ một cách toàn diện từ thiết kế thể chế và cơ chế vận hành hệ thống dự trữ, xây dựng khuôn khổ ứng phó khủng hoảng, cho đến đào tạo nguồn nhân lực đảm nhiệm các vai trò đó", ông Okamura Kenji chia sẻ.

Đại diện JICA khẳng định, cơ quan này không theo đuổi các cơ hội đầu tư hay kinh doanh tại Việt Nam. Mục tiêu là đồng hành cùng Việt Nam với tư cách đối tác phát triển, góp phần nâng cao năng lực quản lý và vận hành hệ thống dự trữ dầu mỏ của chính Việt Nam. Để bảo đảm hiệu quả, JICA sẽ phối hợp với nhiều cơ quan của Nhật Bản, trong đó có Tổ chức An ninh Năng lượng và Kim loại Nhật Bản (JOGMEC), nhằm huy động kinh nghiệm và nguồn lực trong lĩnh vực bảo đảm nguồn cung năng lượng.

Theo đánh giá của JICA, hiện chưa thể xác định chính xác đâu là thách thức lớn nhất đối với hệ thống dự trữ dầu mỏ của Việt Nam bởi điều kiện phát triển của mỗi quốc gia là khác nhau. Trong khi Nhật Bản từng duy trì lượng dầu dự trữ tương đương khoảng 250 ngày trước cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz và hiện vẫn còn khoảng 200 ngày sau hai lần xả kho, năng lực dự trữ của Việt Nam vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, theo đại diện JICA, điều quan trọng không phải là đạt một con số dự trữ cụ thể mà là xác định quy mô phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam, đồng thời xây dựng cơ chế phân công trách nhiệm hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Trong thời gian làm việc tại Việt Nam vừa qua, JICA đã trao đổi với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cùng một số cơ quan, doanh nghiệp liên quan. Hai bên thống nhất sẽ thành lập các nhóm công tác để phối hợp nghiên cứu, đánh giá và xây dựng đề xuất chính thức về cơ chế hợp tác.

Theo kế hoạch, sau khi hoàn tất giai đoạn chuẩn bị, JICA sẽ lựa chọn các chuyên gia phù hợp và dự kiến khởi động chương trình khảo sát từ tháng 10 năm nay. Đại diện JICA cho biết nội dung trọng tâm của chương trình là đánh giá tổng thể ba yếu tố then chốt gồm thể chế, hạ tầng và nguồn lực tài chính của hệ thống dự trữ dầu mỏ. Các yếu tố này cần được xem xét đồng bộ nhằm xây dựng một mô hình vận hành hiệu quả, có khả năng ứng phó với các biến động của thị trường năng lượng.

Theo JICA, hiện hệ thống dự trữ dầu mỏ của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, trong khi việc bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định cho hoạt động dự trữ còn là thách thức. Kết quả khảo sát sẽ là cơ sở để hai bên xây dựng các khuyến nghị chính sách, hoàn thiện cơ chế vận hành và từng bước hình thành hệ thống dự trữ dầu mỏ hiện đại, góp phần nâng cao an ninh năng lượng quốc gia cũng như tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng năng lượng trong bối cảnh thị trường thế giới tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro.

JICA mong muốn đồng hành với Việt Nam với tư cách là một đối tác trung lập, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực thể chế và vận hành của chính Việt Nam, đây chính là điểm mạnh của JICA.