Tháng 4/2025, Bộ Công Thương đã phối hợp tổ chức công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do của các địa phương - FTA Index năm 2024.
Bộ chỉ số FTA Index là công cụ đánh giá định lượng, khách quan, toàn diện về tình hình, mức độ thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA) tại 63 tỉnh, thành phố (trước khi sáp nhập) trong cả nước.
Theo Bộ Công Thương, Bộ Chỉ số FTA Index không chỉ để đo đếm, “so sánh” trong cùng mặt bằng, mà còn là động lực thúc đẩy để các địa phương không ngừng đổi mới, đẩy mạnh cải cách hành chính, hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp thực thi có hiệu quả và tối ưu hóa các nguồn lực. Các cơ hội từ các FTA để đa dạng hóa thị trường, chuỗi cung ứng và sản phẩm xuất khẩu, góp phần duy trì đà tăng trưởng bền vững, nâng cao hiệu quả hội nhập, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Đáng chú ý, việc công bố Bộ Chỉ số FTA Index còn truyền đi một thông điệp mạnh mẽ của Việt Nam trong công tác hội nhập kinh tế quốc tế. Đặc biệt, Bộ Chỉ số mang nhiều ý nghĩa trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng.
“Bộ chỉ số FTA Index là minh chứng rõ nét, thể hiện cam kết của Việt Nam về tự do hoá thương mại, cạnh tranh công bằng và hướng tới phát triển bền vững. Thông qua FTA Index, Việt Nam gửi đi thông điệp kiên định hội nhập sâu rộng, không phụ thuộc vào bất kỳ thị trường nào và tuân thủ nghiêm túc các cam kết quốc tế” - ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương nhấn mạnh.
Nhớ lại, trong lễ công bố FTA Index, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Phạm Minh Chính đã từng nhấn mạnh rằng, 17 FTA đã ký kết với trên 60 đối tác là quan trọng nhưng không phải phụ thuộc hoàn toàn mà phải mở rộng ký kết thêm các FTA sang các khu vực khác còn rất nhiều tiềm năng. Việc ký kết các FTA cũng thể hiện vai trò, vị thế của nước ta, thể hiện sự hợp tác, tin tưởng của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam; là cơ hội để thúc đẩy Việt Nam nỗ lực hội nhập, phấn đấu vươn lên.
Như ví von của nhiều chuyên gia, FTA Index chính là “gương soi” năng lực của nhiều tỉnh, thành phố; là thước đo, là roi thúc để các địa phương chuyển mình, đẩy mạnh công tác hội nhập kinh tế theo đúng tinh thần của Nghị quyết 59-NQ/TW ngày 24/01/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Ngay sau khi FTA Index 2024 được công bố, các tỉnh thành đã chủ động ban hành kế hoạch thực thi FTA, nâng hạng Index.
Với thành phố Đà Nẵng, để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, UBND thành phố Đà Nẵng đã ban hành Kế hoạch số 77/KH-UBND về nâng cao Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do (Bộ chỉ số FTA Index).
Kế hoạch 77/KH-UBND đặt mục tiêu cải thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện các Hiệp định thương mại tự do trên địa bàn thành phố. Trong đó, xác định rõ các nhiệm vụ và giải pháp cụ thể nhằm duy trì những chỉ số, chỉ số thành phần đã đạt kết quả cao, đồng thời khắc phục, cải thiện những chỉ số còn ở mức thấp.
Trọng tâm là tạo ra những chuyển biến thực chất và bền vững trong việc nâng cao chất lượng thực hiện các cam kết quốc tế. Thông qua đó, Đà Nẵng phấn đấu cải thiện vị trí xếp hạng FTA Index, hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm 10/34 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước.
Hiện thực hóa mục tiêu trên, lãnh đạo thành phố Đà Nẵng cho rằng, cần tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin về FTA đến toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn.
Trong đó, chú trọng nâng cao nhận thức, hiểu biết và năng lực thực thi các cam kết của doanh nghiệp. Từ đó, giúp doanh nghiệp chủ động tham gia và khai thác hiệu quả các cơ hội mà các FTA mang lại.
Đặc biệt, thành phố Đà Nẵng sẽ tập trung tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn, hội nghị, hội thảo chuyên đề với nội dung được thiết kế phù hợp theo từng nhóm lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.
Với thành phố Hà Nội, kết quả FTA Index 2024 cho thấy Hà Nội xếp thứ 30/63 địa phương, thứ hạng này được đánh giá là chưa tương xứng với vai trò là trung tâm kinh tế, thương mại lớn của cả nước. FTA Index là chỉ số quan trọng phản ánh năng lực cạnh tranh, mức độ tin cậy và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu. Nếu Hà Nội tập trung cải thiện các chỉ số thành phần, đồng thời nâng cao hiệu quả tiếp cận thông tin, cải cách thủ tục hành chính, phát triển logistics và thúc đẩy chuyển đổi xanh, thành phố hoàn toàn có thể tăng tỷ lệ tận dụng FTA thêm khoảng 10%, qua đó góp phần nâng kim ngạch xuất khẩu từ 10-20%.
Nhằm thúc đẩy cải thiện thứ hạng FTA Index, UBND thành phố Hà Nội cũng đã ban hành Kế hoạch số 251/KH-UBND ngày 12/9/2025 về việc cải thiện và nâng cao FTA Index, giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành, đơn vị với mục tiêu đưa Hà Nội vào nhóm địa phương có thứ hạng cao trong năm 2025. Kế hoạch tập trung nâng cao bốn chỉ số thành phần gồm tuyên truyền, phổ biến thông tin về FTA; xây dựng pháp luật địa phương; chính sách hỗ trợ và nâng cao năng lực cạnh tranh; triển khai các cam kết về phát triển bền vững.
Cùng với đó, thành phố sẽ tăng cường rà soát, kiểm tra, tìm ra các giải pháp phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp tập trung vào những FTA trọng điểm, phù hợp với thế mạnh của Hà Nội. Đặc biệt, các chương trình hỗ trợ riêng sẽ được xây dựng cho những ngành hàng có giá trị xuất khẩu lớn, đồng thời mở rộng hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các thị trường mới còn nhiều tiềm năng.
Với TP. Hồ Chí Minh, kết quả FTA Index 2024 cho thấy, thành phố tiếp tục được ghi nhận là một trong những địa phương thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về mức độ chủ động, bài bản trong triển khai và tận dụng các cam kết FTA, gắn hội nhập kinh tế quốc tế với mục tiêu mở rộng thị trường, nâng cao kim ngạch xuất nhập khẩu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong năm 2025 và giai đoạn tiếp theo, TP. Hồ Chí Minh xác định rõ trọng tâm là chuyển từ “tham gia FTA” sang “thực thi FTA một cách thực chất”, lấy hiệu quả xuất khẩu và gia tăng thị phần làm thước đo. Thành phố tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó nhấn mạnh vai trò đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi tận dụng FTA. Một trong những hướng đi quan trọng là phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương triển khai mô hình “Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA”.
Về dài hạn, TP. Hồ Chí Minh định hướng khai thác sâu hơn thị trường ASEAN, khu vực được đánh giá là giàu tiềm năng nhờ quy mô dân số lớn, vị trí địa lý gần gũi, chi phí logistics hợp lý và sự tương đồng về thị hiếu tiêu dùng. Trên nền tảng đó, thành phố kỳ vọng không chỉ duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà còn từng bước nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng giá trị xuất khẩu, đóng góp thiết thực vào mục tiêu hội nhập kinh tế quốc tế bền vững của cả nước.
Với tỉnh Nghệ An, năm 2025, tỉnh phấn đấu đạt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu hàng hóa 4,0 tỷ USD và cam kết tiếp tục nỗ lực, hành động quyết liệt để cải thiện môi trường thực thi FTA, hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp phát triển, đóng góp vào thành công chung của cả nước trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Tỉnh Nghệ An cũng phấn đấu năm 2025 và những năm tiếp theo chỉ số Hiệp định thương mại tự do 0 FTA Index của tỉnh Nghệ An sẽ nằm trong top 20 (tính theo số lượng khi chưa sáp nhập tỉnh). Đây thực sự là một thử thách lớn đối với tỉnh Nghệ An.
Để đạt được mục tiêu của mình, UBND tỉnh Nghệ An đã chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị có liên quan cần tăng cường phổ biến về FTA cho các đối tượng liên quan, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết về nội dung cam kết cũng như các công việc cần triển khai để thực thi hiệu quả các FTA.
Đẩy mạnh công tác thông tin thị trường, các yêu cầu về kỹ thuật, chính sách, quy định về quản lý xuất nhập khẩu hàng hóa của thị trường các nước tham gia FTA; nâng cao chất lượng dự báo để các doanh nghiệp kịp thời nắm bắt và chủ động trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
Đồng thời, đẩy mạnh hoạt động xúc tiến xuất khẩu, tham mưu giải pháp phát triển nguồn nguyên liệu trong nước giúp doanh nghiệp tăng tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ; kịp thời hướng dẫn các thông tin liên quan đến việc cấp C/O cho doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa vào các thị trường có FTA, các kỹ năng ứng phó với các vụ việc về phòng vệ thương mại.
Với tỉnh Tây Ninh, theo kết quả FTA Index năm 2024 được công bố tại sự kiện, tỉnh Long An (trước thời điểm sáp nhập) đã xếp thứ 6/63 tỉnh, thành phố trên cả nước, đồng thời là một trong 8 địa phương được Bộ trưởng Bộ Công Thương tặng bằng khen vì đạt kết quả tốt trong thực hiện các Hiệp định thương mại tự do.
Sau sáp nhập 2 tỉnh Long An và tỉnh Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh mới bước vào một giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế được mở rộng, quy mô sản xuất xuất khẩu lớn hơn và hệ thống hạ tầng, khu công nghiệp, cửa khẩu biên giới được kết nối đồng bộ hơn. Trong bức tranh đó, FTA Index không đơn thuần là một bảng xếp hạng, mà trở thành công cụ định hướng để tỉnh đánh giá lại toàn bộ cách tiếp cận hội nhập, từ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước đến mức độ sẵn sàng và năng lực thực thi của cộng đồng doanh nghiệp.
Bước sang năm 2025, cùng với việc kiện toàn bộ máy quản lý sau sáp nhập, tỉnh Tây Ninh xác định rõ mục tiêu trọng tâm là đưa việc thực thi FTA gắn chặt với tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu, coi đây là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế địa phương.
Trên cơ sở kết quả FTA Index và thực tiễn triển khai, trong năm 2025 và giai đoạn tiếp theo, tỉnh Tây Ninh tập trung triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là tiếp tục nâng cao chất lượng công tác truyền thông và hỗ trợ doanh nghiệp về FTA, chuyển từ phổ biến chung sang hỗ trợ theo nhu cầu cụ thể của từng ngành hàng.
Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh số hóa thông tin và xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ FTA cho doanh nghiệp, hướng tới hình thành một cổng thông tin tập trung về hội nhập kinh tế quốc tế. Đây sẽ là nơi tích hợp dữ liệu thị trường, cam kết FTA, hướng dẫn thủ tục xuất nhập khẩu và các chương trình hỗ trợ của Nhà nước, giúp doanh nghiệp giảm chi phí tiếp cận thông tin và nâng cao khả năng ra quyết định kinh doanh trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Một hướng đi quan trọng khác là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chuyên trách về FTA, không chỉ trong cơ quan quản lý nhà nước mà cả tại doanh nghiệp. Việc hiểu đúng và thực thi đúng các cam kết FTA, đặc biệt là các yêu cầu mới về phát triển bền vững, chuyển đổi xanh và trách nhiệm xã hội, đang trở thành điều kiện tiên quyết để hàng hóa thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh đó, tỉnh Tây Ninh xác định cần tập trung hỗ trợ theo ngành hàng xuất khẩu chủ lực, gắn triển khai FTA với xúc tiến thương mại có trọng tâm, trọng điểm. Các chương trình hỗ trợ sẽ ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan rõ nét, đồng thời có dư địa mở rộng thị trường trong các FTA lớn, qua đó, tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ hoạt động xuất nhập khẩu của địa phương.