“Túi khôn” dồn về thành phố
Trả lời phóng viên Báo Công Thương bên lề hội nghị Quy hoạch TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm mới đây, PGS. TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh tới tính “động và mở” của cả tư duy quy hoạch lẫn thực thi quy hoạch của Thành phố.
Ông cho rằng Thành phố có một lợi thế đặc biệt là khả năng tập hợp trí tuệ từ nhiều nguồn. “Tính mở của TP. Hồ Chí Minh rất cao, khi gặp vấn đề gì trong quá trình thực hiện, thành phố sẽ mời các chuyên gia hàng đầu của đất nước, hội tụ trí tuệ quốc tế, tri thức Việt kiều, doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài. ‘Túi khôn’ dồn về đây giúp Thành phố xử lý các vấn đề rất tốt”, ông nói.
PGS. TS Trần Đình Thiên trả lời Báo Công Thương bên lề hội nghị Quy hoạch TP. Hồ Chí Minh tầm nhìn 100 năm.
Nhận định này gợi mở một cách nhìn khác về nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài. Giá trị lớn không chỉ nằm ở số vốn mang về Việt Nam. Đó còn có thể là công nghệ, kinh nghiệm quản trị, thị trường, chuỗi cung ứng hay mạng lưới đối tác quốc tế.
Đây cũng là tinh thần mới được Bộ Chính trị đặt ra tại Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết cho biết cộng đồng hơn 6,5 triệu người Việt Nam tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ đang có tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao ngày càng tăng. Người Việt Nam ở nước ngoài được xác định là “một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng”, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới. Đáng chú ý, Nghị quyết yêu cầu nâng tầm tư duy từ “vận động, tập hợp, chăm lo” lên “đồng hành, kiến tạo cơ chế”, để huy động nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sâu hơn vào quá trình hội nhập, xây dựng và phát triển đất nước. Với doanh nhân kiều bào, thay đổi đó không chỉ là mời gọi đầu tư. Quan trọng hơn là tạo không gian để họ cùng giải quyết những vấn đề phát triển cụ thể.
TP. Hồ Chí Minh có điều kiện đặc biệt để thực hiện cách làm này. Không gian phát triển mới kéo theo những bài toán lớn về hạ tầng, logistics, đô thị, năng lượng, môi trường và chuyển đổi số. “Túi khôn” mà PGS. TS Trần Đình Thiên nhắc tới vì vậy càng có ý nghĩa. Thành phố càng mở thì càng có khả năng kéo tri thức bên ngoài vào để bổ sung cho năng lực nội tại.
Từ “nguồn lực” thành năng lực
Tháng 2/2026, tại buổi Họp mặt Người Việt Nam ở nước ngoài, do Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP. Hồ Chí Minh tổ chức, Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được cho biết, có khoảng 2,8 triệu người Việt Nam ở nước ngoài có mối liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với TP. Hồ Chí Minh. Đây là nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm quản lý, công nghệ, tài chính và mạng lưới kết nối quốc tế. Năm 2025, lượng kiều hối chuyển về Thành phố đạt hơn 10,3 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm trước.
Đoàn kiều bào tham quan, trải nghiệm tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên dịp Tết Nguyên đán 2026.
Nhưng đóng góp của kiều bào rộng hơn dòng tiền, thực tế đã ghi nhận sự tham gia trong đầu tư, kinh doanh, chuyển giao tri thức, phản biện chính sách, quy hoạch đô thị, giao thông, môi trường, y tế, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số. Như vậy, bài toán hiện nay không hẳn là thiếu nguồn lực. Vấn đề là nhận diện đúng nguồn lực và kết nối đúng nhu cầu. Một doanh nhân ở Nhật Bản có thể kết nối doanh nghiệp trong nước với chuỗi cung ứng Nhật Bản. Một doanh nhân ở Mỹ có thể mở cánh cửa vào thị trường, quỹ đầu tư hoặc công nghệ mới.
Sau khi Nghị quyết số 23-NQ/TW được ban hành, ông Nguyễn Vũ Minh Hoàng, Tổng Thư ký Hội Liên lạc người Việt Nam ở nước ngoài TP. Hồ Chí Minh, đề xuất xây dựng “bản đồ nguồn lực kiều bào TP. Hồ Chí Minh”, trong đó dữ liệu không chỉ có danh tính mà còn thể hiện năng lực và khả năng đóng góp. Từ đó, hình thành cổng kết nối giữa nguồn lực, nhu cầu của Thành phố và các cơ hội hợp tác. Đây là bước chuyển từ “biết có ai” sang “biết ai có thể giúp việc gì”.
Cơ chế để “túi khôn” thành kết quả
Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách đồng bộ, đột phá và tạo môi trường thông thoáng để kết nối, thu hút, phát huy hiệu quả nguồn lực, trí tuệ của người Việt Nam ở nước ngoài. Đây là khâu quyết định để lợi thế “tính mở” chuyển thành năng lực phát triển. Thành phố cần tiến thêm một bước: từ tổ chức những cuộc gặp, diễn đàn sang xây dựng các “đề bài” phát triển cụ thể để mời doanh nhân, chuyên gia kiều bào cùng tham gia.
Nếu muốn nâng năng lực logistics, có thể đặt ra những bài toán về cảng, kho vận, kết nối giao thông, logistics xanh và chuỗi cung ứng. Với công nghiệp công nghệ cao, có thể tập trung vào bán dẫn, AI, tự động hóa và nhân lực. Với chuyển đổi xanh, có thể đặt bài toán về năng lượng sạch và công nghệ môi trường. Khi “đề bài” đủ rõ, doanh nhân kiều bào có thể lựa chọn vai trò phù hợp: đầu tư, đồng đầu tư, chuyển giao công nghệ, tìm đối tác, mở thị trường hoặc kết nối các tập đoàn quốc tế. Đi cùng với đó là một đầu mối đủ mạnh để xử lý xuyên suốt. Doanh nhân ở nước ngoài cần biết Thành phố đang cần gì, liên hệ với ai, thủ tục nào phải thực hiện và tiến độ được theo dõi ra sao. Một cơ chế kết nối hiệu quả cũng cần dữ liệu số, thông tin minh bạch và giảm các tầng trung gian.
Đó là cách để tinh thần “đồng hành, kiến tạo cơ chế” đi vào thực tế. Thành phố không chỉ chờ nguồn lực đến, mà chủ động thiết kế môi trường để nguồn lực được tham gia. Trong một thành phố có tính mở cao, trí tuệ không chỉ nằm trong phạm vi địa giới hành chính mà còn ở các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và mạng lưới người Việt trên thế giới.
TP. Hồ Chí Minh có lợi thế là nơi các nguồn lực đó có thể gặp nhau. Vấn đề là tạo cơ chế nhanh để “túi khôn” không chỉ dồn về, mà còn được chuyển hóa thành dự án, công nghệ, thị trường và giá trị mới. Đó cũng là cách thiết thực để doanh nhân Việt Nam ở nước ngoài trở thành đối tác phát triển của Thành phố, đúng với tinh thần mới mà Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt ra.
Nghị quyết số 23-NQ/TW nhấn mạnh việc phát huy vai trò kết nối, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nhân, doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài đầu tư, sản xuất, kinh doanh, chuyển giao công nghệ, hình thành các mạng lưới hợp tác, chuỗi cung ứng, trung tâm đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp giữa Việt Nam và thế giới, mở rộng thị trường, thúc đẩy quảng bá hàng hoá, dịch vụ Việt Nam trên trường quốc tế.