Vành đai khí đốt giúp tăng khả năng chia sẻ nguồn cung
Tại Diễn đàn Dầu khí Trung Á lần thứ hai ở Tashkent, Uzbekistan, đề xuất xây dựng Vành đai khí đốt Trung Á kết nối 5 quốc gia thông qua hơn 3.000 km đường ống mới và được nâng cấp đã được đưa ra thảo luận. Ý tưởng này do chuyên gia năng lượng Kazakhstan Askar Ismailov lần đầu trình bày tại phiên khai mạc diễn đàn năm 2025.
Theo ông Askar Ismailov, cố vấn của Trung tâm Khí đốt Toàn cầu có trụ sở tại Geneva, tổ chức phi lợi nhuận quy tụ các giám đốc điều hành và chuyên gia trong ngành khí đốt, cơ sở hạ tầng cốt lõi của dự án có chi phí ước tính 5 tỷ USD, tương đương khoảng 4,46 tỷ euro. Trong đó, 2 tỷ USD dành cho xây dựng mới và 3 tỷ USD dành cho hiện đại hóa, số hóa hệ thống. Mạng lưới được đề xuất có khả năng vận chuyển khoảng 20 tỷ m³ khí đốt mỗi năm.
Đề xuất xây dựng mạng lưới khí đốt chung xuất phát từ sự khác biệt về tài nguyên, cơ sở hạ tầng và nhu cầu năng lượng giữa các quốc gia Trung Á. Turkmenistan với trữ lượng khí đốt đáng kể, có thể mở rộng thị trường tiêu thụ trong khu vực, trong khi các nước còn lại có thêm lựa chọn nguồn cung.
Trong khu vực, Uzbekistan là nhà sản xuất vừa là nước tiêu thụ khí đốt lớn với nhu cầu tăng cao vào mùa đông. Kazakhstan cũng sản xuất khí đốt, nhưng phần lớn nguồn tài nguyên nằm ở phía tây, cách xa các trung tâm dân cư lớn.
Vành đai khí đốt Trung Á dự kiến kết nối 5 quốc gia thông qua hơn 3.000 km đường ống mới.
Trong khi đó, Kyrgyzstan phụ thuộc vào khí đốt nhập khẩu. Tajikistan sản xuất phần lớn điện năng từ thủy điện nhưng vẫn nhập khẩu khí đốt. Theo Bộ Năng lượng Tajikistan, nước này đã nhập khẩu 126,4 triệu m³ khí đốt từ Uzbekistan trong nửa đầu năm 2026. Các quốc gia Trung Á hiện đã có hoạt động giao dịch khí đốt xuyên biên giới. Vành đai khí đốt được đề xuất sẽ tận dụng những kết nối hiện có, bổ sung các đoạn đường ống mới và nâng cấp cơ sở hạ tầng để tăng khả năng điều chuyển khí đốt giữa các nước.
Ông Assylbek Jakiyev, Chủ tịch Hội đồng Dầu khí Kazakhstan cho biết, mạng lưới có thể hỗ trợ dòng khí đốt theo chiều ngược lại khi nhu cầu thay đổi giữa các quốc gia.
“Khi Uzbekistan hoặc một số quốc gia Trung Á khác như Kyrgyzstan hay Tajikistan có nhu cầu khí đốt cao hơn vào mùa đông, chúng tôi có thể thực hiện theo chiều ngược lại”, ông Jakiyev nói.
Đây là khả năng vận chuyển khí đốt theo chiều ngược lại được đề cập trong đề xuất, chưa phải thỏa thuận vận hành đã được các bên thống nhất.
Dự án cần hoàn thiện tài chính và thỏa thuận giữa các nước
Từ ý tưởng ban đầu đến triển khai đầu tư, Vành đai khí đốt Trung Á vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề. Ông Ismailov cho biết công ty khí đốt quốc gia Uzbekistan, Uzbekneftegaz đã bày tỏ sự quan tâm sau các cuộc đàm phán sơ bộ.
Trung tâm Khí đốt Toàn cầu cũng đã ký biên bản ghi nhớ hợp tác với chính quyền Karakalpakstan, nước cộng hòa tự trị thuộc Uzbekistan vào tháng 5. Theo ông Askar Ismailov, các cuộc thảo luận với nhà đầu tư tiềm năng từ Trung Quốc và Trung Đông cũng đã diễn ra.
Ngoài việc thu xếp vốn, dự án cần có các thỏa thuận về khối lượng cung cấp, quy tắc vận chuyển và vận hành đường ống liên kết. Các bên cũng cần xác định những đoạn đường ống có thể vận chuyển khí đốt theo cả hai chiều. Đến nay, chưa có cấu trúc tài chính cuối cùng, thỏa thuận giữa cả 5 chính phủ và tiến độ xây dựng chưa được công bố công khai. Chi phí đầu tư và công suất vận chuyển vẫn là những ước tính do các bên ủng hộ đề xuất đưa ra.
Trong khi thúc đẩy liên kết khu vực, Uzbekistan cũng tìm cách tăng cường sản lượng khí đốt trong nước. Theo số liệu thống kê quốc gia, các doanh nghiệp công nghiệp lớn của nước này sản xuất 24,2 tỷ m³ khí tự nhiên trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 8/2026, giảm 16,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đợt đánh giá hồi tháng 10, chính quyền Uzbekistan cho biết nước này đã phát hiện 5 mỏ khí ngưng tụ mới trong năm 2026. Từ tháng 1 đến tháng 9, 80 giếng đã được khoan và kế hoạch đặt ra là khoan thêm 40 giếng trong quý IV.
Chính phủ Uzbekistan cũng đang thúc đẩy hoạt động thăm dò sâu hơn tại khu vực Ustyurt và triển khai các biện pháp cải thiện sản lượng từ những mỏ hiện có. Việc tăng cường khai thác trong nước và phát triển kết nối xuyên biên giới được xem là hai hướng giải quyết những khía cạnh khác nhau của an ninh năng lượng, gồm tăng nguồn cung và tạo thuận lợi cho phân phối khí đốt.
Bên cạnh hợp tác nội vùng, Diễn đàn Dầu khí Trung Á lần thứ hai tại Tashkent cũng thảo luận về cơ hội tăng cường liên kết năng lượng giữa Trung Á, Azerbaijan và thị trường châu Âu. Ông Assylbek Jakiyev cho rằng hợp tác chặt chẽ hơn với Azerbaijan và Liên minh châu Âu (EU) có thể giúp các nhà sản xuất Trung Á mở rộng xuất khẩu hydrocarbon. Một số quan hệ đối tác đã được hình thành. Tập đoàn SOCAR của Azerbaijan, BP của Anh và Uzbekneftegaz đang hợp tác trong dự án thăm dò dầu khí tại vùng Ustyurt của Uzbekistan.
Azerbaijan hiện cung cấp khí đốt tự nhiên cho các nước EU thông qua Hành lang khí đốt phía Nam. Theo Ủy ban châu Âu, lượng khí đốt cung cấp qua tuyến này đạt 12,5 tỷ m³ trong năm 2025. EU và Azerbaijan cũng tái khẳng định quan hệ đối tác năng lượng rộng hơn vào tháng 3/2026.