Phát triển lưới điện thông minh đang trở thành một trong những yêu cầu quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng tại ASEAN. Để thúc đẩy kết nối lưới điện xuyên biên giới, khai thác hiệu quả năng lượng tái tạo và bảo đảm an ninh năng lượng khu vực, các quốc gia cần tăng cường chia sẻ dữ liệu, hài hòa tiêu chuẩn, hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực nhân lực.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn đề này, bà Worajit Setthapun Sai, giảng viên Trường Đại học Chiang Mai Rajabhat (Thái Lan), người sáng lập Thành phố Xanh Thế giới Chiang Mai (CMGC) - mô hình phòng thí nghiệm sống về năng lượng tái tạo và công nghệ xanh được phát triển trên nền tảng hơn 70 dự án năng lượng, môi trường bền vững cho rằng, phát triển lưới điện thông minh cần bắt đầu từ cấp cộng đồng, hướng tới mục tiêu tự chủ năng lượng. Đồng thời, các lưới điện vi mô cần được kết nối đồng bộ với hệ thống điện quốc gia và khu vực. Bà cũng nhấn mạnh yêu cầu hài hòa tiêu chuẩn và nâng cao năng lực chuyên môn nhằm tháo gỡ những rào cản, thúc đẩy hợp tác năng lượng trong ASEAN.
Bà Worajit Setthapun Sai, giảng viên Trường Đại học Chiang Mai Rajabhat (Thái Lan), người sáng lập Thành phố Xanh Thế giới Chiang Mai (CMGC).
Phát triển lưới điện thông minh gắn với năng lực tự chủ năng lượng cộng đồng
- Thưa bà, bà đánh giá đâu là những giải pháp trọng tâm để tối ưu hóa vận hành lưới điện thông minh trong khu vực ASEAN? Đặc biệt, việc phát triển các lưới điện thông minh và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cấp cộng đồng, quốc gia và khu vực cần được triển khai như thế nào?
Bà Worajit Setthapun Sai: Theo tôi, mục tiêu của chúng ta là phát triển cộng đồng theo hướng tự chủ, trong đó có tự chủ về năng lượng. Để thực hiện mục tiêu này, cần phát triển thêm các lưới điện vi mô, đặc biệt là lưới điện vi mô thông minh (smart microgrid).
Tuy nhiên, các lưới điện vi mô thông minh cũng cần có khả năng kết nối với những lưới điện quy mô lớn hơn ở cấp quốc gia và khu vực. Vì vậy, chúng ta cần tăng cường khả năng liên kết, chia sẻ dữ liệu về dự báo năng lượng, điều chỉnh phụ tải điện, các nguồn năng lượng phân tán (DER) và những yếu tố liên quan.
Điều quan trọng là quá trình phát triển ngành điện cần bảo đảm mọi cộng đồng đều có cơ hội tiếp cận nguồn năng lượng. Việc mở rộng kết nối từ cấp cộng đồng đến cấp quốc gia và khu vực cần được thực hiện đồng bộ, trên cơ sở phát triển lưới điện thông minh, đẩy mạnh ứng dụng trong thực tiễn và xây dựng các chính sách phù hợp.
- Thái Lan đã xây dựng Lộ trình Lưới điện thông minh với các giai đoạn triển khai cụ thể, trong đó có sự tham gia của Bộ Năng lượng và các đơn vị điện lực. Bà có thể chia sẻ những kết quả và định hướng chính sách đáng chú ý trong quá trình triển khai lộ trình này, đặc biệt là việc tích hợp năng lượng tái tạo, nguồn điện phân tán và xe điện (EV) vào hệ thống điện?
Bà Worajit Setthapun Sai: Thái Lan hiện có Lộ trình Lưới điện thông minh được chia thành 3 giai đoạn gồm giai đoạn đầu, giai đoạn giữa và giai đoạn nâng cao. Hiện nay, chúng tôi đang ở giai đoạn giữa.
Lộ trình này do Bộ Năng lượng Thái Lan chỉ đạo thực hiện. Trong giai đoạn đầu, trọng tâm là các dự án thí điểm nhằm nghiên cứu, đánh giá. Đến giai đoạn trung hạn hiện nay, kế hoạch tập trung vào phối hợp với các đơn vị điện lực để triển khai trong thực tế.
Bộ Năng lượng Thái Lan chịu trách nhiệm quản lý chính sách tổng thể. Trong khi đó, các đơn vị vận hành trực tiếp gồm Cơ quan Phát điện Thái Lan (EGAT) phụ trách lĩnh vực truyền tải điện và Cơ quan Điện lực Tỉnh (PEA) phụ trách phân phối điện. Đây là những đơn vị trực tiếp triển khai lưới điện thông minh.
Theo đó, Bộ Năng lượng Thái Lan và Cơ quan phát điện Thái Lan đang triển khai nhiều chính sách ưu đãi để thúc đẩy lĩnh vực này. Lưới điện thông minh bao gồm nhiều thành phần như nguồn năng lượng phân tán, dự báo năng lượng, đáp ứng phụ tải, tích hợp xe điện và các yếu tố khác.
Về phía trường đại học, chúng tôi cũng tham gia một dự án của EGAT về khuôn viên thông minh (smart campus). Nếu có thể xây dựng lưới điện thông minh tại cơ sở trường học như một mô hình mẫu, sau đó mở rộng sang các trường đại học khác, điều này sẽ hỗ trợ đáng kể cho quá trình xây dựng và phát triển chính sách lưới điện thông minh.
Hài hòa tiêu chuẩn, nâng cao năng lực để thúc đẩy kết nối năng lượng ASEAN
- Thái Lan và Việt Nam đều đang đẩy mạnh chiến lược chuyển dịch năng lượng. Hai quốc gia có thể tăng cường hợp tác song phương như thế nào, đặc biệt trong việc mở rộng kết nối lưới điện xuyên biên giới và mua bán năng lượng tái tạo trong ASEAN nhằm củng cố sự ổn định của chuỗi cung ứng khu vực, thưa bà?
Bà Worajit Setthapun Sai: Đây thực sự là một câu hỏi khó. Mặc dù ASEAN có sự liên kết giữa 11 quốc gia, mỗi nước vẫn có chủ quyền và hệ thống quy định pháp luật riêng. Vì vậy, để có thể hợp tác, kết nối với nhau, trước hết chúng ta cần hài hòa các tiêu chuẩn.
Đối với lưới điện thông minh, việc đầu tiên là chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa tiêu chuẩn. Mặc dù đã có các tiêu chuẩn quốc tế, mỗi quốc gia vẫn xây dựng những tiêu chuẩn riêng. Nếu có thể hài hòa tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn chung của ASEAN, chúng ta sẽ giảm bớt được những rào cản pháp lý.
Theo tôi, rào cản công nghệ không khó giải quyết bằng rào cản pháp lý. Bên cạnh đó, yếu tố tiếp theo là năng lực con người, cụ thể là kỹ năng chuyên môn. Trình độ và kỹ năng của lực lượng lao động tại mỗi quốc gia ASEAN hiện có sự khác biệt.
Từ kinh nghiệm của Thái Lan, có thể thấy phát triển lưới điện thông minh và tăng cường kết nối năng lượng ASEAN đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, từ hoàn thiện chính sách, hài hòa tiêu chuẩn đến phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để Việt Nam và các quốc gia trong khu vực thúc đẩy hợp tác năng lượng, khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, từng bước nâng cao khả năng tự chủ và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng.