Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, tỉnh Gia Lai đang từng bước hiện đại hóa hoạt động quản lý tại Khu kinh tế Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh. Việc triển khai mô hình “cửa khẩu số” không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế về hạ tầng công nghệ thông tin mà còn mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản lý, thúc đẩy thương mại biên giới và cải thiện môi trường đầu tư.
Hạ tầng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn
Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, hạ tầng công nghệ thông tin tại Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh hiện chưa được đầu tư đồng bộ, thiếu hệ thống mạng dùng chung, dẫn đến việc chia sẻ, khai thác dữ liệu giữa các lực lượng còn nhiều hạn chế.
Lực lượng chức năng kiểm soát phương tiện qua lại Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh. Ảnh: Hiền Mai
Tại khu vực Barie số 1, lực lượng Hải quan được trang bị một máy tính sử dụng đường truyền chuyên dụng để kết nối hệ thống nghiệp vụ của Tổng cục Hải quan. Hệ thống barie điện tự động đã được lắp đặt và vận hành ổn định. Tuy nhiên, khu vực này chưa có đường truyền internet dùng chung, chưa hình thành hệ thống kết nối nội bộ giữa các lực lượng chức năng. Đặc biệt, việc thiếu hệ thống camera giám sát khiến công tác theo dõi, nhận diện phương tiện, hàng hóa và hành khách ra vào cửa khẩu còn gặp khó khăn.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại khu vực Barie số 2. Ngoài việc chỉ có một máy tính phục vụ Hải quan và barie điện tự động, khu vực này chưa được đầu tư hạ tầng internet, mạng nội bộ hay hệ thống camera giám sát. Bên cạnh đó, vị trí đặt Barie số 2 chưa thực sự phù hợp khi nhiều kho bãi tập kết hàng hóa vẫn nằm ngoài khu vực cửa khẩu, gây ảnh hưởng đến công tác kiểm soát.
Tại Nhà liên hợp, nơi tập trung các lực lượng chức năng làm nhiệm vụ, tổng cộng có 19 bộ máy tính phục vụ các đơn vị như Hải quan, Biên phòng, kiểm dịch thực vật và bộ phận thu phí. Riêng lĩnh vực kiểm dịch y tế vẫn chưa được trang bị thiết bị tin học. Hạ tầng mạng tại đây chưa được xây dựng theo hướng dùng chung, mỗi đơn vị tự thuê đường truyền riêng để vận hành phần mềm chuyên ngành, dẫn đến việc kết nối, chia sẻ dữ liệu chưa hiệu quả.
Hệ thống camera giám sát tại cửa khẩu hiện cũng chỉ được lắp đặt riêng lẻ theo từng đơn vị, chưa có hệ thống giám sát tập trung, liên thông dữ liệu phục vụ quản lý tổng thể. Trong khi đó, hệ thống soi chiếu và cửa từ kiểm soát an ninh đã được lắp đặt, góp phần hỗ trợ kiểm tra hàng hóa và hành khách.
Về phần mềm, Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh chưa có hệ thống điều hành chung. Mỗi lực lượng đang sử dụng phần mềm chuyên ngành riêng biệt, thiếu cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu, khiến công tác thống kê, tổng hợp báo cáo còn phụ thuộc nhiều vào phương thức thủ công.
Từng bước xây dựng nền tảng cửa khẩu số hiện đại
Trước thực trạng trên, tỉnh Gia Lai đã xây dựng kế hoạch chuyển đổi Khu kinh tế Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh theo mô hình cửa khẩu số nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động xuất nhập cảnh và xuất nhập khẩu.
Theo đó, tỉnh sẽ triển khai xây dựng nền tảng cửa khẩu số sử dụng hệ thống tích hợp, chia sẻ dữ liệu của tỉnh (LGSP) để kết nối, đồng bộ thông tin giữa các cơ quan chức năng. Nền tảng này sẽ tạo kênh thông tin đa chiều giữa cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp, góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động cửa khẩu.
Kế hoạch chuyển đổi sang mô hình cửa khẩu số được kỳ vọng tạo bước đột phá trong quản lý và thông quan hàng hóa tại Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh.
Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud) được kỳ vọng sẽ tự động hóa quy trình nghiệp vụ, giảm thiểu sự can thiệp thủ công của con người, qua đó rút ngắn thời gian làm thủ tục cho doanh nghiệp và phương tiện xuất nhập cảnh.
Song song với đó, tỉnh sẽ đầu tư nâng cấp hạ tầng mạng, xây dựng hệ thống mạng LAN dùng chung, bổ sung trang thiết bị công nghệ thông tin, nâng cao chất lượng đường truyền nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống cửa khẩu số. Công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyển đổi số cho đội ngũ cán bộ, công chức cũng sẽ được đẩy mạnh để bảo đảm khai thác hiệu quả hệ thống sau khi đưa vào hoạt động.
Hệ thống cửa khẩu số tại Lệ Thanh được xác định là hệ thống thông tin cấp độ 3, do đó việc xây dựng hồ sơ bảo đảm an toàn thông tin sẽ được thực hiện theo quy định trước khi vận hành chính thức. Các hoạt động tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức về bảo mật thông tin cũng sẽ được triển khai thường xuyên nhằm bảo đảm an toàn dữ liệu trong quá trình vận hành.
Kế hoạch chuyển đổi số tại cửa khẩu dự kiến triển khai từ năm 2026 với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 15 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước. Trong đó, phần lớn kinh phí được sử dụng để thuê dịch vụ công nghệ thông tin xây dựng nền tảng cửa khẩu số, đồng thời đầu tư trang thiết bị hạ tầng kỹ thuật phục vụ vận hành hệ thống. Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Gia Lai được giao làm cơ quan đầu mối, chủ trì triển khai kế hoạch, phối hợp với các lực lượng chức năng và đơn vị liên quan nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện.
Việc chuyển đổi sang mô hình cửa khẩu số được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong quản lý, nâng cao năng lực thông quan và thúc đẩy phát triển kinh tế biên mậu của tỉnh Gia Lai trong thời gian tới.