Nền tảng tăng trưởng nhanh, bền vững
Ngày 18/5/2026, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự và phát biểu chỉ đạo tại sự kiện.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự và phát biểu chỉ đạo tại sự kiện
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, trong những năm qua, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.
Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử và sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc mô hình phát triển truyền thống và cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Hệ thống cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục được hoàn thiện mạnh mẽ với 10 luật và 1 nghị quyết được ban hành; cùng 35 nghị định, 60 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 78 thông tư nhằm tháo gỡ các rào cản về nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ mới.
Hoạt động nghiên cứu khoa học tiếp tục phát triển cả về quy mô và chất lượng. Năm 2025, số lượng công bố khoa học quốc tế của Việt Nam đạt hơn 25 nghìn bài, tăng 13,48% so với năm 2024. Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế; Việt Nam đứng thứ 55 toàn cầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.
Hạ tầng số quốc gia tiếp tục phát triển mạnh mẽ khi hạ tầng 5G được mở rộng nhanh chóng; các trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và hạ tầng số dùng chung tiếp tục được đầu tư mạnh. Chuyển đổi số quốc gia chuyển biến rõ nét với tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến toàn trình tăng mạnh; nhiều cơ sở dữ liệu quốc gia được đưa vào vận hành hiệu quả; tỷ lệ người dân sử dụng định danh điện tử, chữ ký số và thanh toán số ngày càng tăng.
Kinh tế số hiện chiếm khoảng 14,02% GDP. Trong lĩnh vực AI, Việt Nam xếp thứ 45 thế giới, tăng 10 bậc so với năm 2022. Công nghiệp công nghệ số đạt doanh thu khoảng 198 tỷ USD; xuất khẩu phần cứng, điện tử đạt khoảng 178 tỷ USD.
Những kết quả đó cho thấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện chất lượng sống của người dân.
Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, thế giới đang bước vào một giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, trong đó công nghệ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, vị thế và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia.
Những chuyển động lớn về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, năng lượng mới, công nghệ lượng tử hay sản xuất thông minh đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng quốc tế và mô hình phát triển truyền thống.
"Trong bối cảnh đó, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo" - Bộ trưởng nêu rõ.
Hoàn thiện thể chế phát triển
Bộ trưởng cho rằng, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện
Đó là, nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế, nơi mà nhà nước đóng vai trò kiến tạo.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo. "Chính vì vậy, khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển tới của đất nước" - Bộ trưởng nói.
Theo Bộ trưởng, đối với nhà nước, khơi thông nguồn lực trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo.
Do đó, phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ. Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo; không chỉ hỗ trợ nghiên cứu mà phải thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh.
"Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối thì sẽ không thể tạo ra đột phá" - Bộ trưởng nhận định.
Vì vậy, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học, công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.
Việc đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính đang được thực hiện thông qua kế hoạch tái cấu trúc các chương trình khoa học và công nghệ quốc gia; Quy hoạch mạng lưới các trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia và địa phương.
Theo định hướng đó, 42 chương trình khoa học và công nghệ quốc gia dự kiến sẽ được tổ chức lại theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng, thành 6 chương trình lớn, bao gồm: Nghiên cứu cơ bản; khoa học và công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; nâng cao tiềm lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trong 6 trụ cột này, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng, nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn, đồng thời vẫn bảo đảm sự phát triển cân đối của hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng cho hay, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục đổi mới đồng bộ cơ chế quản trị và điều hành. Mục tiêu là từng bước thiết lập mô hình quản trị thống nhất và thông minh trên nền tảng số, qua đó nâng cao tính minh bạch, hạn chế trùng lặp trong quản lý các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Giải pháp trọng tâm là triển khai và vận hành nền tảng quản lý khoa học và công nghệ quốc gia, kết nối và đồng bộ dữ liệu trên phạm vi cả nước về nhiệm vụ khoa học và công nghệ, các quỹ hỗ trợ, nguồn vốn, đội ngũ nhà khoa học, kết quả nghiên cứu và hoạt động chuyển giao công nghệ.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nhà nước sẽ tiếp tục ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.