Khoa học và công nghệ: Nền tảng vững chắc bảo đảm phát triển bền vững, bao trùm

Khoa học và công nghệ đang phát triển nhanh chóng, mở ra nhiều khả năng mới trong các lĩnh vực như năng lượng, trí tuệ nhân tạo, y tế, công nghệ lượng tử và nghiên cứu trái đất. Đồng thời, những tiến bộ này cũng đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến tác động xã hội, đạo đức, kinh tế, chính sách công và quan hệ quốc tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, hội nghị là dịp để các cộng đồng khoa học, công nghệ, chính sách và ngoại giao cùng trao đổi về việc đưa các thành tựu khoa học vào thực tiễn, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội. Chủ đề của Hội nghị năm nay cũng chính là thông điệp cốt lõi và quan trọng của Nghị quyết số 57.

Chương trình hội nghị gồm các phiên thảo luận bàn tròn, tập trung vào những chủ đề liên quan đến khoa học, công nghệ và các vấn đề phát triển đương đại gồm: Khoa học, ngoại giao và hoạch định chính sách; kéo dài tuổi thọ: Thành tựu lớn nhất của nhân loại và những thách thức lớn trong tương lai; cuộc cách mạng lượng tử; tương lai của hóa học bền vững; khám phá trái đất từ vũ trụ; trí tuệ nhân tạo; năng lượng hạt nhân và các lộ trình chuyển dịch năng lượng ở các nền kinh tế tăng trưởng nhanh: trường hợp Việt Nam. 

Phát biểu tại hội nghị, PGS. TS Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, hội nghị diễn ra trong thời điểm có ý nghĩa rất quan trọng - Việt Nam tập trung nguồn lực triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị nhằm thúc đẩy đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Dưới góc độ quản lý của Nhà nước về khoa học và công nghệ, chúng tôi xác định rõ: Khoa học và công nghệ không chỉ là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế, mà phải là nền tảng vững chắc bảo đảm sự phát triển bền vững bao trùm, lấy con người làm trung tâm và bảo vệ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.

Ngày 30/4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 21 ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm chiến lược. Trong đó xác định 10 công nghệ chiến lược như: Công nghệ số, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến, công nghệ năng lượng, vật liệu tiên tiến... để ưu tiên nguồn lực của quốc gia, thu hút đầu tư, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ then chốt, tạo hành lang pháp lý và động lực phát triển đột phá cho sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững.

Theo PGS. TS Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định Việt Nam cần xây dựng năng lực nghiên cứu và phát triển, làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo để phát triển bằng trí thức, nâng cao chất lượng sống, tăng khả năng ứng phó trước những biến động của môi trường, khí hậu và phát triển bền vững.

Chia sẻ một số quan điểm định hướng phát triển khoa học công nghệ tại Việt Nam, PGS. TS Trần Trung Tính cho hay, trước hết, cần vun đắp nền tảng nghiên cứu cơ bản với tầm nhìn dài hạn. Xác định khoa học cơ bản là nền tảng chiến lược của phát triển quốc gia, là cơ sở hình thành công nghệ lõi, nguồn nhân lực tinh hoa, năng lực dự báo chiến lược, năng lực hoạch định chính sách và năng lực tự chủ phát triển trong dài hạn.

Đưa nghiên cứu vào thực tiễn

Phát triển khoa học và công nghệ phải xuất phát từ đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, đẩy mạnh hợp tác quốc tế, hội tụ trí tuệ quốc tế. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững phải gắn với nhà nước - viện trường và doanh nghiệp.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng chiến lược, xây dựng cơ chế chính sách. Nhà trường giữ vai trò nghiên cứu, tạo trí thức, đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng, đầu tư tài chính cho nghiên cứu, tiếp tục chuyển giao công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.

Bộ Khoa học và Công nghệ kỳ vọng Hội nghị sẽ giúp xác định các vấn đề ưu tiên nghiên cứu, những cơ hội hợp tác và đồng thời là diễn đàn về chính sách thiết thực. "Bộ Khoa học và Công nghệ cam kết sẽ luôn đồng hành, lắng nghe và tiếp thu các trí tuệ, sáng kiến từ hội nghị để tham mưu cho Đảng, Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi nhất cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phát triển bền vững" - Thứ trưởng nói. 

Hội nghị khoa học và công nghệ để phát triển bền vững là hội nghị thứ tư trong chuỗi hội nghị liên ngành về khoa học và xã hội do Hội Gặp gỡ Việt Nam tổ chức tại Việt Nam, sau "Khoa học cơ bản và Xã hội" (2016), "Khoa học để Phát triển" (2018) và "Khoa học, Đạo đức học và Phát triển con người" (2022).