Khơi dậy tiềm năng sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản

Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (World Intellectual Property Day) được tổ chức vào 26/4 hàng năm theo sáng kiến của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về vai trò của sở hữu trí tuệ đối với đổi mới sáng tạo, hoạt động sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Ngày 26/4 cũng là mốc kỷ niệm Công ước WIPO có hiệu lực từ năm 1970. Tại Việt Nam, Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới đã được hưởng ứng trong nhiều năm qua với sự tham gia của cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp, giới sáng tạo, các cơ sở đào tạo và truyền thông, góp phần lan tỏa ý thức tôn trọng, bảo vệ và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ trong đời sống đương đại.

Sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản

Từ ngày 24/4 đến 26/4/2026, tại Báo Nhân Dân, số 71 Hàng Trống, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, sẽ diễn ra chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (IP Day) 2026 với chủ đề “Sở hữu trí tuệ - Động lực cho kinh tế sáng tạo”, trong đó có tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản”.

Sau khi Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu biến di sản thành nguồn lực phát triển, câu chuyện kinh tế di sản đã bước từ phạm vi học thuật sang một bài toán thực tiễn của quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng.

Chính trong bối cảnh đó, tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản”, diễn ra vào sáng ngày 24/4 tại Báo Nhân Dân được tổ chức như một diễn đàn đối thoại nhiều chiều, nhằm làm rõ vai trò của sở hữu trí tuệ như một công cụ nền tảng để di sản có thể được định danh đúng, bảo hộ đúng và chuyển hóa thành tài sản có giá trị.

Tọa đàm trao đổi ba nhóm vấn đề chính và một phiên thảo luận bàn tròn. Chủ đề được tiếp cận từ góc độ chính sách, phương diện pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp đang trực tiếp làm việc với di sản.

Phát biểu tại tọa đàm, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam dân nhấn mạnh: Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4 đã được hưởng ứng nhiều năm qua; nhận thức xã hội về sở hữu trí tuệ ngày càng đi vào đời sống doanh nghiệp, sáng tạo, công nghệ và truyền thông. Năm nay, trong bối cảnh Nghị quyết 80-NQ/TW vừa ban hành, việc đặt vấn đề “sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản” là rất trúng và rất cần.

Theo Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh, "trúng" - vì công nghiệp văn hóa Việt Nam muốn phát triển thì không thể đi tay không vào thị trường - phải có tài sản trí tuệ, năng lực bảo hộ, khả năng tổ chức sáng tạo trên nền di sản một cách hợp pháp, chuyên nghiệp, có giá trị gia tăng cao. Cần, vì đây là thời điểm phải nói bằng tư duy phát triển, làm rõ cơ chế, nhận diện nút thắt, đưa ra những mô hình có thể triển khai thực tế. Với tinh thần đó, Báo Nhân Dân tổ chức chuỗi chương trình này với mong muốn tạo ra một diễn đàn trao đổi thẳng thắn, thực chất, nhiều thông tin và gợi mở giải pháp.

"Báo chí, nếu làm đúng vai trò, không chỉ phản ánh thực trạng mà còn góp phần mở đường cho những thảo luận cần thiết của xã hội. Với Báo Nhân Dân, tổ chức chuỗi sự kiện hôm nay là một phần trách nhiệm của cơ quan báo chí chủ lực trong việc đồng hành cùng những vấn đề lớn của đất nước - nhất là những vấn đề đang đặt ra yêu cầu mới về tư duy, thể chế và hành động”, ông Lê Quốc Minh nêu rõ.

Cân bằng giữa khai thác và bảo tồn

Thông qua tham luận “Đánh thức mỏ vàng di sản Việt Nam”, tại tọa đàm, TS. Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hoá (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) nêu rõ bức tranh tổng thể về kinh tế di sản như một ngành kinh tế mới đang hình thành; đồng thời đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và đặt câu hỏi Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ khu vực. Đây là lớp nền nhận thức quan trọng, bởi muốn phát triển kinh tế di sản, trước hết phải nhìn thấy rõ quy mô nguồn lực, mức độ chưa được khai thác tương xứng, cũng như yêu cầu cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.

Chia sẻ về “Định danh và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản”, Luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Sở hữu Trí tuệ Bross & Partners cũng đã chỉ rõ, từ một làng nghề, một biểu tượng văn hóa, một loại hình nghệ thuật dân gian cho tới tri thức truyền thống, di sản chứa đựng nhiều lớp tài sản vô hình. Theo đó, việc nhận diện đúng các lớp quyền này là điều kiện để di sản thoát khỏi tình trạng chỉ là tài nguyên thô, trở thành tài sản có thể định giá, cấp quyền, khai thác và sinh lợi trong khuôn khổ pháp luật.

Bà Dư Thị Mai Linh, Giám đốc Chiến lược Công ty Ann Group trình bày chủ đề “Từ di sản đến tài sản: hành trình của người trong cuộc" đã cho thấy kinh tế di sản đã và đang được thử nghiệm qua những mô hình cụ thể. Từ cách nhận diện chất liệu di sản, sáng tạo sản phẩm, xác lập quyền cho đến tổ chức phân phối và xây dựng hệ giá trị thương hiệu.

Dưới góc nhìn nghiên cứu, chính sách và pháp lý, các diễn giả tham gia tọa đàm đã cùng trao đổi về những nút thắt đang cản trở di sản Việt Nam trở thành tài sản. Đồng thời, thảo luận về mô hình hệ sinh thái cần có để khai thác hiệu quả và gìn giữ được giá trị lâu dài của di sản.

Chuỗi sự kiện IP Day 2026 tại Báo Nhân Dân còn bao gồm nhiều hoạt động mở cửa liên tục từ 9 giờ đến 17 giờ trong ba ngày 24-26/4, như không gian trải nghiệm gian hàng vật phẩm văn hóa, khu trưng bày “Vũ trụ IP”, photobooth chụp ảnh lấy ngay và chương trình 1.000 phần quà tặng check-in. Những hoạt động này giúp chương trình mở rộng thành một không gian công chúng, nơi người tham dự có thể trực tiếp tiếp cận các sản phẩm sáng tạo gắn với tài sản trí tuệ, văn hóa và di sản.