Xu hướng mới
Xây dựng quốc gia khởi nghiệp sáng tạo không chỉ là một định hướng phát triển kinh tế, mà đang trở thành yêu cầu cấp thiết để Việt Nam tạo dựng động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đưa Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu về khởi nghiệp sáng tạo trong khu vực
Việc Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo (Nghị quyết số 86/NQ-CP) cho thấy quyết tâm đưa khởi nghiệp sáng tạo từ một phong trào phát triển thành chiến lược quốc gia mang tính dài hạn. Đặc biệt, tại Chiến lược đã đề xuất chính sách thí điểm trong hình thành, quản lý, phát triển mô hình “doanh nghiệp một người”. Đồng thời nhấn mạnh quan điểm, quốc gia khởi nghiệp sáng tạo là quốc gia mà mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp với sự sáng tạo trong mọi lĩnh vực dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Việc phát triển mô hình “doanh nghiệp một người” được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh kinh tế số mở ra cơ hội để cá nhân khởi nghiệp với quy mô tinh gọn nhưng có khả năng tạo ra giá trị lớn nhờ công nghệ và nền tảng số.
Nói cách khác, đây chính là động lực để Việt Nam nhanh chóng gia tăng số lượng doanh nghiệp dựa trên công nghệ, đồng thời mở ra khả năng hình thành các startup quy mô lớn, thậm chí là các “kỳ lân” trong tương lai. Doanh nghiệp có thể tối giản hóa quy trình, quy mô nhân sự nhưng lại có khả năng mở rộng đáng kể về khả năng hoạt động.
Mô hình “doanh nghiệp một người” đang nổi lên như một xu hướng mới và không còn xa lạ trên thế giới. Tại Mỹ, mô hình này khá phổ biến trong lĩnh vực công nghệ. Tính linh hoạt, tiết giảm chi phí, tối ưu hóa nhờ công nghệ đã giúp nhiều chủ doanh nghiệp một người có những bước tăng tốc đáng kể mà không chịu áp lực vận hành đặc biệt trong giai đoạn đầu khởi nghiệp.
Tại Trung Quốc, mô hình những “công ty một người” hay còn gọi là OPC (one-person company) đang phát triển nhanh, được thúc đẩy bởi sự tiến bộ của các mô hình AI cùng chính sách hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương như cung cấp văn phòng miễn phí, cho đến các gói tín dụng riêng dành cho những doanh nghiệp theo mô hình này.
Thực tế, từ tháng 11 năm ngoái, thành phố Tô Châu, trung tâm sản xuất công nghệ cao của Trung Quốc, đã tuyên bố tham vọng xây dựng 30 “cộng đồng OPC” và nuôi dưỡng khoảng 1.000 doanh nghiệp một người vào năm 2028.
Ngay sau đó, nhiều địa phương khác cũng nhanh chóng tung các gói ưu đãi riêng. Theo đó, chính quyền quận Phố Đông của Thượng Hải (Trung Quốc) sẵn sàng hỗ trợ chi phí điện toán cho startup lên tới 300.000 Nhân dân tệ (khoảng 44.000 USD).
Tạo nền tảng hỗ trợ thiết thực
Trả lời báo chí tại Họp báo thường kỳ Bộ Khoa học và Công nghệ mới đây, ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ cho biết, doanh nghiệp một người (solopreneur hay One-Person Company - OPC) là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân duy nhất sở hữu và vận hành chuyên nghiệp trên môi trường số.
Ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ
Đây thực chất là bước "chính thức hóa" các hộ kinh doanh cá thể, người bán hàng online, freelancer hay lao động tự do đang hoạt động ở khu vực phi chính thức thành các thực thể có tư cách pháp nhân minh bạch.
Điểm khác biệt cốt lõi là nhờ sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số, một cá nhân có thể tự vận hành hiệu quả mọi chức năng từ kế toán, marketing đến bán hàng mà trước đây cần cả một bộ máy cồng kềnh. Đây là mô hình kinh doanh linh hoạt, không nhất thiết cần địa chỉ vật lý, giúp tối ưu hóa năng lực cá nhân trong nền kinh tế số.
Bộ Khoa học và Công nghệ xác định, đây là nhiệm vụ trọng tâm nhằm chuyên nghiệp hóa các hộ kinh doanh truyền thống và thúc đẩy kinh tế số. "Để hiện thực hóa nhiệm vụ này, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất các cơ chế chính sách đột phá, đặc biệt là việc xây dựng Đề án phát triển mô hình "doanh nghiệp một người" với các quy định về thuế và kế toán tối giản, giúp giảm bớt gánh nặng hành chính cho cá nhân kinh doanh" - ông Phạm Đức Nghiệm cho hay.
Cũng theo ông Phạm Đức Nghiệm, nhằm tạo nền tảng hỗ trợ thiết thực, Bộ sẽ phối hợp với các địa phương đầu tư phát triển các nền tảng số cung cấp dịch vụ hỗ trợ kinh doanh như kế toán, thuế, quản lý tài chính và quản trị nhân sự trên môi trường số.
Các nền tảng này cùng với hệ thống trợ lý ảo về pháp lý sẽ được triển khai đến tận đơn vị hành chính cấp xã để hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin và thực hiện các thủ tục một cách thuận tiện nhất. Ngoài ra, Bộ cũng tập trung đầu tư phát triển hạ tầng số dùng chung và các công cụ trí tuệ nhân tạo để giúp các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tối ưu hóa nguồn lực.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông cũng được Bộ đặc biệt chú trọng thông qua việc xây dựng các chương trình trên truyền hình, phát thanh và mạng xã hội nhằm nâng cao nhận thức, lan tỏa văn hóa khởi nghiệp trong toàn dân.
"Các chiến dịch này tập trung thay đổi nhận thức từ "rủi ro" sang "cơ hội", đồng thời phổ biến rộng rãi các lợi ích của mô hình doanh nghiệp mới về tính minh bạch, linh hoạt và khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ từ Nhà nước" - ông Phạm Đức Nghiệm nói.
Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi cho khởi nghiệp. Điển hình là "bộ tứ chiến lược" với các Nghị quyết 57, 59, 66, 68, được đánh giá tạo sự thông thoáng cho khởi nghiệp và thị trường đầu tư. Bên cạnh đó, hàng loạt luật liên quan cũng được điều chỉnh để tạo ra hành lang pháp lý mới.
Các chuyên gia cho rằng, nếu có cơ chế hỗ trợ phù hợp về pháp lý, tài chính và thuế, sẽ góp phần nuôi dưỡng "hạt giống" khởi nghiệp, phát triển mô hình "doanh nghiệp một người", đặc biệt trong giới trẻ và lực lượng lao động sáng tạo.
Từ đó, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu về khởi nghiệp sáng tạo trong khu vực, với mục tiêu đến năm 2030, chủ thể kinh doanh đạt 5 triệu, trong đó tối thiểu phát triển 10.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; chỉ số hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo thuộc nhóm 45 quốc gia hàng đầu thế giới. Tối thiểu hình thành 5 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo được định giá từ 1 tỷ USD trở lên....
Nghị quyết số 86/NQ-CP yêu cầu Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất chính sách thí điểm để hình thành, quản lý, phát triển mô hình “doanh nghiệp một người”; các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương bố trí nguồn lực, tổ chức thực hiện các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, chương trình hỗ trợ phát triển mô hình “doanh nghiệp một người”, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ số tại địa phương...