Xuất khẩu tăng trưởng; điện tử, nông sản tiếp tục giữ vai trò đầu tàu
Những tháng đầu năm 2026, hoạt động thương mại của Việt Nam diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn. Xung đột địa chính trị kéo dài tại nhiều khu vực, chi phí logistics và tài chính duy trì ở mức cao, trong khi xu hướng bảo hộ thương mại vẫn hiện hữu tại nhiều nền kinh tế lớn.
Tuy nhiên, bất chấp những khó khăn đó, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn ghi nhận những kết quả tích cực. Đến ngày 15/6/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước đạt trên 496 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 239,9 tỷ USD, tăng trên 21%; kim ngạch nhập khẩu đạt 256,7 tỷ USD, tăng 33,1%.
Xuất khẩu có sự tăng trưởng mạnh những tháng đầu năm 2026. Ảnh: Cấn Dũng
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, đây là mức tăng trưởng rất ấn tượng, vượt đáng kể các mục tiêu đề ra từ đầu năm. Kết quả này cho thấy sức chống chịu và khả năng thích ứng của nền kinh tế Việt Nam trước những biến động của môi trường thương mại quốc tế. Dù vậy, việc cán cân thương mại chuyển sang trạng thái thâm hụt sau nhiều năm xuất siêu cũng đặt ra những vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo.
Điểm đáng chú ý là phần lớn mức tăng của nhập khẩu không đến từ hàng tiêu dùng mà chủ yếu tập trung ở nhóm nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất. Điều này phản ánh xu hướng mở rộng công suất của doanh nghiệp trong nước cũng như khu vực đầu tư nước ngoài.
Nói cách khác, hoạt động nhập khẩu hiện nay mang tính chất chuẩn bị cho một chu kỳ sản xuất mới hơn là dấu hiệu suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Chính nền tảng sản xuất đang được củng cố này được nhiều chuyên gia xem là cơ sở quan trọng để xuất khẩu tăng tốc trong những tháng cuối năm.
Các chuyên gia đều nhận định, nửa cuối năm 2026 sẽ chứng kiến vai trò nổi bật của hai nhóm động lực chính là điện tử và nông sản. Trong đó, ngành điện tử tiếp tục giữ vị trí dẫn dắt tăng trưởng xuất khẩu. Việc nhiều tập đoàn công nghệ lớn mở rộng đầu tư tại Việt Nam thời gian qua đã kéo theo nhu cầu nhập khẩu linh kiện, thiết bị sản xuất gia tăng mạnh mẽ. Khi các dự án bước vào giai đoạn sản xuất cao điểm, lượng hàng hóa xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tăng tương ứng.
Đây cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến kim ngạch nhập khẩu tăng cao trong những tháng đầu năm. Tuy nhiên, khác với nhập khẩu tiêu dùng, đây là dòng nhập khẩu phục vụ sản xuất và xuất khẩu trong tương lai.
Bên cạnh điện tử, nhóm hàng nông sản được kỳ vọng sẽ tiếp tục tạo thêm động lực cho tăng trưởng. Theo đánh giá của các chuyên gia, giá nhiều mặt hàng nông sản trên thị trường quốc tế đang có xu hướng phục hồi sau thời gian dài giảm sâu. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp xuất khẩu cải thiện doanh thu cũng như gia tăng giá trị xuất khẩu.
Ông Nguyễn Anh Sơn cho biết, một trong những kỳ vọng lớn của ngành xuất nhập khẩu trong nửa cuối năm là sản xuất nông nghiệp và thủy sản tiếp tục được mùa, tạo nguồn cung hàng hóa dồi dào cho xuất khẩu. Đồng thời, doanh nghiệp Việt Nam sẽ tham gia ngày càng sâu hơn vào các chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng của hàng hóa Việt Nam.
Một yếu tố hỗ trợ khác là triển vọng hạ nhiệt của giá năng lượng thế giới. Trong nửa đầu năm, giá dầu duy trì ở mức cao đã làm tăng đáng kể chi phí nhập khẩu nhiên liệu, tạo áp lực lên cán cân thương mại. Nếu giá dầu giảm trong những tháng cuối năm như nhiều tổ chức quốc tế dự báo, áp lực nhập khẩu sẽ được giảm bớt, góp phần cải thiện kết quả thương mại chung.
Ở góc độ ngành hàng, ông Ngô Sỹ Hoài - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho rằng nửa cuối năm 2026 sẽ tiếp tục là giai đoạn đan xen giữa cơ hội và thách thức cho xuất khẩu gỗ. Nhu cầu tiêu dùng tại một số thị trường lớn đang có tín hiệu phục hồi, trong khi doanh nghiệp Việt Nam ngày càng chủ động hơn trong tái cơ cấu thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đây là những yếu tố tích cực hỗ trợ hoạt động xuất khẩu của ngành gỗ trong thời gian tới.
Tương tự, ngành dệt may cũng đang nhìn thấy những cơ hội mới từ quá trình phục hồi nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường trọng điểm.
Ông Hoàng Mạnh Cầm - Chánh Văn phòng Hội đồng quản trị Tập đoàn Dệt May Việt Nam chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, Hoa Kỳ vẫn là thị trường mục tiêu đặc biệt quan trọng đối với dệt may Việt Nam nhờ quy mô tiêu dùng lớn, tốc độ thay đổi xu hướng thời trang nhanh và biên lợi nhuận tương đối tốt.
EU tiếp tục là thị trường hấp dẫn nhưng đi kèm những yêu cầu ngày càng cao về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và tiêu chuẩn bền vững. Trong khi đó, Hàn Quốc, Nhật Bản, khu vực Trung Đông, thị trường Halal và ASEAN đều được đánh giá là những không gian tăng trưởng đáng chú ý trong thời gian tới.
Tận dụng FTA, nâng cao năng lực thích ứng
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, các chuyên gia cho rằng xuất khẩu Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ môi trường bên ngoài. Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam. Do đó, bất kỳ thay đổi nào trong chính sách thương mại của nước này đều có thể tác động mạnh tới nhiều ngành hàng chủ lực. Các yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn kỹ thuật hay truy xuất nguồn gốc đang ngày càng được siết chặt tại nhiều thị trường lớn. Song song với đó là xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá, chống trợ cấp hoặc kiểm soát chuyển tải bất hợp pháp.
Ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng các cơ quan quản lý cần tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật và đáp ứng các quy định mới của thị trường quốc tế, đặc biệt là những yêu cầu liên quan đến EUDR, chống bán phá giá, chống lẩn tránh thuế và truy xuất nguồn gốc.
Theo các chuyên gia, năng lực tuân thủ sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định khả năng duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.Trong bối cảnh đó, mạng lưới hiệp định thương mại tự do tiếp tục được xem là một trong những lợi thế lớn nhất của Việt Nam.
Theo ông Hoàng Mạnh Cầm, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia sở hữu mạng lưới FTA rộng nhất khu vực với 17 hiệp định đang được thực thi. Đây là lợi thế rất lớn so với nhiều quốc gia cạnh tranh trực tiếp trong lĩnh vực dệt may cũng như nhiều ngành xuất khẩu khác.
Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các FTA, doanh nghiệp cần giải quyết bài toán năng lực đáp ứng quy tắc xuất xứ. Riêng đối với ngành dệt may, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở nguồn cung nguyên liệu, đặc biệt là lĩnh vực dệt - nhuộm. "Nếu nâng cao được năng lực sản xuất vải trong nước và đáp ứng tốt các yêu cầu về xuất xứ, khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan từ các FTA sẽ được cải thiện đáng kể", ông Hoàng Mạnh Cầm nhấn mạnh.
Cùng với việc tận dụng các FTA, các chương trình xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương triển khai thời gian qua tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường và duy trì đơn hàng.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc giữ vững các thị trường truyền thống đồng thời mở rộng không gian xuất khẩu sang các thị trường mới sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp nâng cao sức chống chịu và duy trì tăng trưởng bền vững.
Đối với nửa cuối năm 2026, ông Nguyễn Anh Sơn bày tỏ kỳ vọng các điểm nóng địa chính trị sẽ từng bước hạ nhiệt, giúp dòng chảy thương mại toàn cầu ổn định hơn; chi phí logistics, vận tải, bảo hiểm và tài chính quốc tế giảm bớt; qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Chính phủ, sự đồng hành của các bộ, ngành, hiệp hội ngành hàng cùng cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam sẽ hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu năm 2026, phấn đấu tăng tổng kim ngạch từ 12-13%, xuất khẩu tăng trên 15% và đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cán mốc 1.000 tỷ USD. Đó không chỉ là mục tiêu về quy mô thương mại, mà còn là thước đo cho năng lực thích ứng, sức cạnh tranh và khả năng hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
Sắp tới, Bộ Công Thương sẽ tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số với sự tham dự của khoảng 300 đại biểu là đại diện các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Hội nghị tập trung đánh giá tình hình xuất khẩu những tháng đầu năm, nhận diện các khó khăn, thách thức mới của thương mại toàn cầu, đồng thời đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu, mở rộng thị trường và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026.