Trong bối cảnh các vụ ngộ độc thực phẩm vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt tại bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố, phóng viên đã có cuộc trao đổi với TS Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, về thực trạng, nguyên nhân và các giải pháp đang được triển khai.
Kiểm tra giám sát chặt, vi phạm lộ diện
-Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về tình hình ngộ độc thực phẩm thời gian gần đây?
TS Chu Quốc Thịnh: Năm 2025, cả nước ghi nhận 84 vụ ngộ độc thực phẩm, giảm 37,8% so với năm 2024; số người mắc là 2.301 người, giảm 53,4%. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, tình hình có xu hướng gia tăng. Chỉ riêng quý I đã xảy ra 36 vụ, tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025.
Cần nhìn nhận rõ rằng, sự gia tăng này một phần xuất phát từ việc công tác giám sát ngày càng được siết chặt. Hệ thống thông tin báo cáo được duy trì liên tục từ địa phương đến Trung ương, cùng với các chỉ đạo quyết liệt trong việc tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học đã giúp các vụ việc, vấn đề được phát hiện và thông tin kịp thời để tuyên truyền và xử lý một cách nghiêm minh.
Ông Chu Quốc Thịnh - quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế.
-Những tồn tại, hạn chế lớn nhất hiện nay trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm là gì, thưa ông?
TS Chu Quốc Thịnh: Qua thực tế, có thể thấy phần lớn các vụ ngộ độc thực phẩm gần đây xảy ra tại bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, đặc biệt ở các đô thị lớn, nơi có mật độ dân cư cao và nhu cầu tiêu dùng lớn.
Một khó khăn đáng kể là việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm, đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ và hoạt động trên các sàn thương mại điện tử thì càng khó khăn hơn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phòng ngừa và xử lý ngộ độc thực phẩm trên diện rộng.
Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận chủ cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ còn hạn chế, dẫn đến vi phạm trong quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm. Điều kiện kinh doanh tại các điểm bán hàng rong, lưu động thường chật hẹp, không đảm bảo các tiêu chuẩn vệ sinh theo quy định.
Ngoài ra, trong bối cảnh giá cả nguyên liệu tăng cao do tác động từ tình hình thế giới, nhiều cơ sở có xu hướng lựa chọn nguyên liệu giá rẻ, không đảm bảo chất lượng để tối ưu chi phí. Ngược lại, người tiêu dùng cũng có tâm lý tìm mua thực phẩm giá rẻ tại các điểm kinh doanh tự phát, không rõ nguồn gốc. Đây là một vòng luẩn quẩn làm gia tăng nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Chưa kể, việc kiểm soát an toàn ngay từ khâu đầu vào như giết mổ, tồn dư hóa chất, kháng sinh, chất bảo quản… vẫn còn những lỗ hổng nhất định.
Kiểm soát từ “trang trại đến bàn ăn"
-Trong “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026, các giải pháp trọng tâm đang được triển khai là gì, thưa ông?
TS Chu Quốc Thịnh: Với vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, Bộ Y tế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Trước hết là tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở kinh doanh và các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học nhằm phát hiện sớm, xử lý nghiêm vi phạm và công khai để cảnh báo cộng đồng. Đồng thời, đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở, đặc biệt là hiệu trưởng đối với bếp ăn trường học.
Chúng tôi cũng huy động sự tham gia của xã hội, từ ban giám hiệu, hội phụ huynh đến các tổ chức đoàn thể trong giám sát an toàn thực phẩm. Song song với đó là chuẩn bị đầy đủ phương án, nguồn lực để phòng ngừa và xử lý kịp thời khi xảy ra ngộ độc.
Trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm từ 15/4 đến 15/5/2026, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành kế hoạch số 598/KH-BCĐTƯATTP với các nội dung cụ thể như tổ chức các chiến dịch truyền thông trên diện rộng với chủ đề bảo đảm an toàn thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố; thành lập 5 đoàn kiểm tra liên ngành ở Trung ương kiểm tra tại 10 tỉnh, thành phố; đồng thời triển khai kiểm tra đồng bộ tại địa phương.
Các đoàn kiểm tra cũng tiến hành lấy mẫu kiểm nghiệm để giám sát thị trường, kịp thời phát hiện và cảnh báo thực phẩm có nguy cơ.
-Về lâu dài, đâu là những giải pháp mang tính căn cơ để kiểm soát an toàn thực phẩm?
TS Chu Quốc Thịnh: Về định hướng dài hạn, chúng tôi xác định cần chuyển mạnh tư duy quản lý từ kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ trang trại đến bàn ăn.
Hiện Bộ Y tế đang phối hợp với các bộ, ngành xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, trong đó tập trung kiểm soát chặt nguyên liệu đầu vào, điều kiện sản xuất, sơ chế, chế biến và lưu thông. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của chính quyền các cấp trong công tác quản lý, hậu kiểm và xử lý vi phạm.
Bên cạnh đó, Bộ đang xây dựng đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, cho phép truy xuất nguồn gốc thực phẩm nhanh chóng, kịp thời thu hồi sản phẩm không an toàn.
Chúng tôi cũng hướng tới xây dựng chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, tầm nhìn 2045, tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, phối hợp xây dựng hệ thống quy chuẩn về giới hạn tồn dư hóa chất trong thực phẩm và đẩy mạnh truyền thông để thay đổi hành vi của cả người sản xuất lẫn người tiêu dùng. Khi chúng ta quản lý được toàn bộ chuỗi giá trị và nâng cao ý thức của xã hội thì mới có thể kiểm soát bền vững vấn đề an toàn thực phẩm.
Trong tháng hành động vì an toàn thực phẩm từ 15/4 đến 15/5/2026, Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm đã ban hành kế hoạch số 598/KH-BCĐTƯATTP với các nội dung cụ thể như tổ chức các chiến dịch truyền thông trên diện rộng với chủ đề bảo đảm an toàn thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố; thành lập 5 đoàn kiểm tra liên ngành ở Trung ương kiểm tra tại 10 tỉnh, thành phố; đồng thời triển khai kiểm tra đồng bộ tại địa phương.