Bản thiết kế tổng thể cho quốc gia số
Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1425/QĐ-TTg về khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0, nhằm khái quát mô hình kiến trúc số tổng thể cho quốc gia, trong đó xác định những thành phần dùng chung, cơ bản nhất cho các cơ quan trong hệ thống chính trị các cấp; bảo đảm kết nối, chia sẻ, dùng chung tài nguyên, dữ liệu; tránh trùng lặp đầu tư trên quy mô quốc gia; đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Bà Mai Thùy Ngân, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số.
Đồng thời, thống nhất các khung kiến trúc, kiến trúc hiện có; phát triển các nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung quốc gia; giúp tránh đầu tư trùng lặp, tiết kiệm chi phí; tăng tính minh bạch thông qua dữ liệu mở, tăng cường trách nhiệm giải trình và sự tham gia của xã hội; tăng mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.
Thông tin về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0, bà Mai Thùy Ngân, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số, Cục Chuyển đổi số quốc gia nhấn mạnh, đây là khung kiến trúc ở cấp quốc gia, làm chuẩn chung để các cơ quan trong hệ thống chính trị sẽ xây dựng, cập nhật khung kiến trúc của mình.
"Mỗi cơ quan vẫn có một khung riêng phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, nhưng các khung này sẽ cùng phải tuân thủ theo một cấu trúc, nguyên tắc và yêu cầu liên thông chung" - bà Mai Thùy Ngân cho hay.
Theo bà Mai Thùy Ngân, khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là một bản thiết kế tổng thể cho quốc gia số, xác định các lớp, các thành phần nguyên tắc và mối liên kết.
Sự cần thiết của bản thiết kế này xuất phát từ một vấn đề rất thực tế đó là quốc gia số không thể được hình thành bằng phép cộng của nhiều hệ thống rời rạc. Khi mỗi cơ quan đầu tư theo một cách riêng sẽ gặp phải 3 hệ quả.
Thứ nhất, đầu tư phân tán: Hệ thống, nền tảng và cơ sở dữ liệu có nguy cơ trùng lặp, khó kế thừa
Thứ hai, dữ liệu chưa liền mạch: Khó kết nối, chia sẻ; người dân và doanh nghiệp phải cung cấp lại thông tin.
Thứ ba, khó đo lường hiệu quả thật sự của chuyển đổi số vì kết quả còn phụ thuộc nhiều vào tổng hợp báo cáo thủ công.
"Vì vậy, khung kiến trúc tạo ra các nguyên tắc chung để các cơ quan cùng thiết kế, đầu tư, kết nối, chia sẻ và vận hành" - bà Mai Thùy Ngân nói.
Hạn chế hình thành các hệ thống cục bộ, khép kín
Bà Mai Thùy Ngân cho biết, Quyết định số 1425/QĐ-TTg được xây dựng trên nền tảng pháp lý đồng bộ. Về mặt định hướng là Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Quy định 05-QĐ/BCĐTW của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số về mô hình liên thông số thống nhất, hiệu quả và quản trị dựa trên dữ liệu trong hệ thống chính trị.
Các bộ, ngành đang đẩy mạnh triển khai công tác chuyển đổi số vào các lĩnh vực hoạt động nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.
Về nền tảng luật có Luật Chuyển đổi số, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật an ninh mạng và các luật liên quan khác. Đặc biệt là Nghị định số 224/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Chuyển đổi số; Nghị định số 142/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo.
Cùng với đó, Quyết định số 2439/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia, từ điển dữ liệu dùng chung (Phiên bản 1.0); Quyết định số 1132/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành tiêu chí, danh mục nền tảng số dùng chung quốc gia trong các cơ quan thuộc hệ thống chính trị.
"Như vậy, Quyết định số 1425/QĐ-TTg chuyển các yêu cầu pháp lý thành một kiến trúc tổng thể có thể triển khai và kiểm soát " - bà Mai Thùy Ngân khẳng định, đồng thời chỉ rõ, khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là bản thiết kế tổng thể, đưa ra các nguyên tắc chung và là căn cứ để quản trị trong toàn bộ vòng đời đầu tư và vận hành.
Trên cơ sở khung kiến trúc tổng thể ở cấp quốc gia, các cơ quan Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan tổ chức khác sẽ xây dựng kiến trúc của mình theo chức năng nhiệm vụ và thẩm quyền.
Các khung này sẽ không bị gộp thành một khung duy nhất nhưng đều được tổ chức theo cùng cấu trúc 4 lớp gồm: Hạ tầng số và an ninh mạng; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; kênh tương tác và đo lường hiệu quả.
Cùng với đó, đã bổ sung 4 thành phần xuyên suốt gồm: Quản trị, điều phối và giám sát; tiêu chuẩn quy chuẩn và yêu cầu kỹ thuật chung; ưu tiên ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI First); lấy dữ liệu làm trung tâm (Data-Centric).
Cấu trúc chung này giúp các khung vẫn phản ánh được đặc thù của từng cơ quan nhưng đồng thời bảo đảm khả năng đối chiếu, kết nối, chia sẻ, liên thông và sử dụng chung trên phạm vi quốc gia.
Nêu cụ thể một số điểm mới quan trọng của Quyết định 1425/QĐ-TTg, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số chia sẻ, điểm mới đầu tiên là thiết lập một chuẩn kiến trúc chung ở cấp quốc gia, làm căn cứ để mỗi cơ quan xây dựng kiến trúc riêng của mình.
Điểm mới thứ hai nằm ở nguyên tắc đầu tư ưu tiên sử dụng chung, tức là nếu đã có các thành phần dùng chung ở cấp quốc gia hay cấp tỉnh thì các cơ quan, tổ chức phải ưu tiên sử dụng thành phần dùng chung, sau đó mới xem xét đến việc mình có được đầu tư mới hay không.
Điểm mới thứ ba đó là trong Quyết định 1425/QĐ-TTg nêu, chỉ đầu tư xây dựng mới khi chưa có thành phần dùng chung hoặc thành phần hiện có không đáp ứng yêu cầu quản lý, kỹ thuật, an ninh mạng hay yêu cầu đặc thù theo pháp luật. Thông điệp ở đây rất rõ đó là xây dựng một lần sử dụng nhiều lần, hạn chế hình thành thêm các hệ thống cục bộ và khép kín.
Điểm mới tiếp theo đó là thay đổi cách thiết kế hệ thống số. Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số xác định dữ liệu là tài sản chiến lược và là nền tảng cho quản trị, vận hành, cung cấp dịch vụ và ra quyết định. Dữ liệu phải bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất dùng chung.
Đồng thời, ưu tiên xem xét ứng dụng AI trong quy trình phù hợp để phân tích, dự báo và tự động hóa. Tuy nhiên, AI không thay thế cho trách nhiệm của con người với các quyết định ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức cá nhân. AI chỉ có tính chất hỗ trợ, cơ quan và người có thẩm quyền sẽ là người quyết định cuối cùng.
Một điểm mới khác, Quyết định 1425 đặt việc tuân thủ kiến trúc vào toàn bộ vòng đời từ lập, thẩm định, phê duyệt dự án đến đầu tư, nâng cấp và vận hành.
Về lộ trình, trong vòng 6 tháng kể từ thời điểm khung được ban hành, các cơ quan, tổ chức phải hoàn thành việc xây dựng mới hoặc cập nhật khung kiến trúc số của mình.
Bà Mai Thùy Ngân đánh giá, Quyết định 1425/QĐ-TTg thiết lập khung kiến trúc tổng thể quốc gia số làm chuẩn chung, trên cơ sở đó mỗi cơ quan sẽ xây dựng khung kiến trúc số của mình theo chức năng nhiệm vụ và thẩm quyền nhưng phải cùng theo một cấu trúc, nguyên tắc và yêu cầu liên thông. Bên cạnh đó, hạ tầng dữ liệu, nền tảng số và dịch vụ số có thể dùng chung phải được ưu tiên sử dụng chung, hạn chế đầu tư trùng lặp.
Đồng thời, dự án, nhiệm vụ chuyển đổi số phải được kiểm soát theo kiến trúc trong toàn bộ vòng đời, những hệ thống đang vận hành hiệu quả có thể được kế thừa tối đa và chỉ hợp nhất, nâng cấp hoặc thay thế khi cần thiết. "Kết quả chuyển đổi số phải được đo lường bằng dữ liệu phát sinh từ hoạt động thực tế của các hệ thống thay vì chủ yếu dựa vào tổng hợp báo cáo thủ công" - bà Ngân bày tỏ.
Bà Mai Thùy Ngân, Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số nhận định: Quyết định số 1425/QĐ-TTg không chỉ đưa ra một sơ đồ kỹ thuật mà quan trọng hơn là thiết lập khuôn khổ quản trị chung để các thành phần số trên phạm vi toàn quốc được đầu tư đúng hướng, kết nối, chia sẻ, sử dụng chung, vận hành an toàn và tạo ra kết quả thực chất cho người dân và doanh nghiệp.